Türkiye’de 2022’de değiştirilen seçim sistemi, ittifakların milletvekili çıkarma yöntemini kökten değiştirdi. Yeni sistemde ittifak yapan partilerin oyları milletvekili hesabında birleştirilmiyor. Bu nedenle özellikle muhalefet açısından yalnızca ittifak kurmak yeterli değil; ortak listeyle seçime girilmediği sürece oyların bölünmesi milletvekili kaybına yol açabiliyor.

Türkiye’de seçim ittifaklarının işleyişi 2022 yılında yapılan düzenlemeyle önemli ölçüde değişti. AKP ve MHP’nin hazırladığı seçim yasası değişikliğiyle seçim barajı yüzde 10’dan yüzde 7’ye düşürüldü, ancak ittifakların milletvekili hesabında kullanılan yöntem de değiştirildi.

Yeni sistem ilk kez 14 Mayıs 2023 seçimlerinde uygulandı.

İTTİFAK VAR, OYLAR BİRLEŞMİYOR

Yeni düzenlemeye göre iki veya daha fazla parti ittifak yapabiliyor. Ancak bu partilerin seçim çevresinde aldıkları oylar milletvekili hesabında tek bir toplam oy olarak değerlendirilmiyor.

Her parti kendi aldığı oyla D’Hondt hesabına giriyor.

Örneğin bir seçim çevresinde A Partisi 40 bin, B Partisi 30 bin oy aldığında ve bu iki parti ittifak içinde bulunsa bile, milletvekili hesabı 70 bin oy üzerinden yapılmıyor.

A Partisi 40 bin, B Partisi 30 bin oyla ayrı ayrı değerlendiriliyor.

Bu durumda iki partinin toplam oyu bir milletvekili çıkarmaya yeterli olsa bile, oylar ayrı hesaplandığı için her iki parti de milletvekili çıkaramayabilir.

ORTAK LİSTE YAPILIRSA HESAP DEĞİŞİYOR

İki parti ittifak yapmak yerine tek liste üzerinden seçime girerse tablo tamamen değişiyor.

Örneğin B Partisi’nin adayları A Partisi listesinden seçime girerse, kullanılan oyların tamamı aynı parti hanesine yazılıyor.

Bu durumda 40 bin ve 30 bin oyun toplamı 70 bin olarak aynı liste üzerinde değerlendirilebiliyor.

Dolayısıyla yeni sistemde asıl önemli olan yalnızca ittifak yapmak değil, seçim çevrelerinde ortak liste oluşturmak.

2023 SEÇİMİNDE UYGULANDI

Bu sistemin ilk büyük örneği 2023 genel seçimlerinde görüldü.

DEVA Partisi, Gelecek Partisi, Saadet Partisi ve Demokrat Parti’den bazı adaylar CHP listelerinden seçime girdi.

Böylece küçük partilerin oylarının ayrı listelerde bölünmesinin önüne geçilmeye çalışıldı.

Seçim sonunda farklı partilerden çok sayıda isim CHP listelerinden milletvekili seçildi.

MUHALEFET İÇİN İTTİFAK TEK BAŞINA YETERLİ DEĞİL

Mevcut sistem değişmediği sürece yapılacak bir sonraki seçimde de aynı hesaplama yöntemi geçerli olacak.

Bu nedenle muhalefet partilerinin yalnızca seçim ittifakı kurması milletvekili sayısını artırmak açısından yeterli olmayabilir.

Özellikle küçük partilerin ayrı logolar ve ayrı listelerle seçime girmesi, aynı seçmen kitlesinin oylarının bölünmesine yol açabilir.

Bu da bazı seçim çevrelerinde milletvekilliğinin rakip partilere geçmesine neden olabilir.

KÜÇÜK PARTİLER İÇİN ORTAK LİSTE KRİTİK

Yeni sistemden en fazla etkilenecek partilerin düşük oy oranına sahip siyasi partiler olması bekleniyor.

Yüzde 1, yüzde 2 veya yüzde 3 seviyelerinde oy alan partiler, ittifak içinde olsalar bile birçok seçim çevresinde tek başlarına milletvekili çıkarmakta zorlanabilir.

Bu nedenle ortak liste, fermuar liste veya tek parti çatısı altında seçime girme modellerinin yeniden gündeme gelmesi bekleniyor.

İYİ PARTİ’DEN “TEK LİSTE” VURGUSU

Yeni seçim sisteminin muhalefet açısından nasıl sonuçlar doğurduğuna ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerden biri de İYİ Parti’den geldi. İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Cenk Özatıcı, Meltem TV’de yaptığı değerlendirmede, mevcut sistemde yalnızca ittifak kurmanın yeterli olmadığını, seçime tek listeden girmenin milletvekili hesabı açısından çok daha önemli hale geldiğini anlattı.

Zafer Partisi’nin ittifak çağrısına teknik açıdan yanıt veren Özatıcı, yeni sistemde partilerin ittifak içinde yer alsalar bile milletvekili dağılımında oylarının ayrı ayrı hesaplandığını vurguladı. Bu nedenle muhalefet partilerinin ortak hareket etmek istemeleri halinde, yalnızca siyasi ittifak kurmalarının değil, adayları tek liste altında toplamalarının da kritik olduğunu belirtti.

Özatıcı’nın açıklamaları, 2022’de yapılan seçim yasası değişikliğinin muhalefet üzerindeki etkisini somut biçimde ortaya koyarken, önümüzdeki seçimde “ittifak mı, ortak liste mi?” tartışmasının daha da öne çıkacağını gösterdi.