Alzheimer Teşhisi Artık Kan Testiyle Yapılabilecek

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Alzheimer hastalığının teşhis sürecini önemli ölçüde değiştirebilecek iki yeni kan testine aynı hafta içinde onay verdi. Yeni testlerin, hastalığın beyindeki biyolojik izlerini basit bir kan örneği üzerinden ortaya koyarak PET taraması ve belden sıvı alınması gibi daha zahmetli yöntemlere olan ihtiyacı azaltabileceği belirtiliyor.

FDA kayıtlarına göre C2N Diagnostics tarafından geliştirilen PrecivityAD2 ile Roche Diagnostics'in geliştirdiği Elecsys pTau217 testleri için 19 Ağustos 2026 tarihinde kullanım izni verildi. Böylece Alzheimer'ın tanısında kan temelli biyobelirteçlerin kullanımı ABD'de önemli ölçüde genişlemiş oldu.

40 yaşından itibaren kullanılabilecek ilk test

FDA'nın izin verdiği testlerden biri olan PrecivityAD2, bilişsel bozukluk belirtileri gösteren 40 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde Alzheimer hastalığıyla bağlantılı amiloid patolojisinin değerlendirilmesine yardımcı olmak amacıyla geliştirildi.

Alzheimer's Association, PrecivityAD2'nin bilişsel belirtileri bulunan 40 yaşındaki kişilerde dahi kullanılmasına izin verilen ilk FDA onaylı Alzheimer kan testi olduğunu açıkladı.

Test, kandaki beta-amiloid ve tau proteinlerine ait birden fazla biyobelirteci yüksek çözünürlüklü kütle spektrometrisi yöntemiyle ölçüyor.

Ölçülen Aβ42/40 ile p-tau217/np-tau217 oranları özel bir algoritmada birleştirilerek 0 ile 100 arasında bir "amiloid olasılık skoru" oluşturuluyor. Bu skor, beyinde Alzheimer hastalığının temel göstergelerinden biri kabul edilen amiloid plaklarının bulunma olasılığını değerlendirmede kullanılıyor.

Roche'un testi tek biyobelirteçle çalışıyor

FDA'nın izin verdiği ikinci yeni test ise Roche Diagnostics tarafından Eli Lilly iş birliğiyle geliştirilen Elecsys pTau217 oldu.

Test, kanda yalnızca fosforile tau 217 (pTau217) proteinini ölçüyor. Bu proteinin yüksek düzeyleri, Alzheimer hastalığıyla ilişkili beyindeki amiloid birikiminin güçlü göstergelerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Roche'a göre Elecsys pTau217, hem birinci basamak sağlık hizmetlerinde hem de uzman kliniklerde aynı eşik değerleri kullanarak Alzheimer'a bağlı amiloid patolojisinin bulunma veya bulunmama ihtimalini değerlendirebilen ilk FDA izinli tek biyobelirteçli kan testi oldu.

Test 55 yaş ve üzerindeki, unutkanlık veya bilişsel gerileme belirtileri bulunan kişiler için geliştirildi.

PET taramasına ihtiyaç azalabilir

Alzheimer hastalığında beyindeki amiloid plaklarının kesin olarak değerlendirilmesinde uzun yıllardır PET görüntüleme veya beyin omurilik sıvısı incelemeleri kullanılıyor.

Ancak PET taramaları pahalı ve her sağlık merkezinde bulunmuyor. Beyin omurilik sıvısı testi ise bel bölgesinden iğneyle sıvı alınmasını gerektiriyor.

Yeni nesil kan testleri ise rutin kan alma işlemiyle Alzheimer'a ilişkin biyolojik göstergelerin değerlendirilmesini mümkün hale getiriyor.

Roche, Elecsys pTau217 testinin ABD'de halihazırda kullanılan 4 bin 500'den fazla cobas laboratuvar cihazında çalışabilecek şekilde geliştirildiğini bildirdi. Bu durum testin yaygınlaşmasını önemli ölçüde kolaylaştırabilir.

Bir haftada iki önemli karar

Alzheimer's Association, Roche'un testinin FDA tarafından izin verilen dördüncü Alzheimer kan biyobelirteç testi, aynı zamanda yalnızca birkaç gün içinde izin verilen ikinci yeni test olduğuna dikkat çekti.

FDA, Mayıs 2025'te Fujirebio tarafından geliştirilen Lumipulse G pTau217/β-Amyloid 1-42 Plasma Ratio testine izin vererek Alzheimer teşhisinde kullanılabilecek ilk kan testinin önünü açmıştı.

Yeni gelişmelerle birlikte Alzheimer teşhisinde kan testlerinin çok daha geniş bir hasta grubunda kullanılmasının yolu açılmış oldu.

Tek başına Alzheimer teşhisi koymuyor

Uzmanlar ise yeni testlerin önemli bir gelişme olmasına rağmen sonuçların tek başına "Alzheimer var" veya "Alzheimer yok" şeklinde yorumlanmaması gerektiği konusunda uyarıyor.

FDA tarafından izin verilen testler, bilişsel bozukluk belirtileri bulunan kişilerin klinik değerlendirmelerine yardımcı olmak amacıyla kullanılacak.

Roche da Elecsys pTau217 testinin tek başına tanı amacıyla kullanılmadığını; sonuçların hastanın belirtileri, klinik muayenesi ve gerektiğinde diğer tanı yöntemleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Alzheimer teşhisinde yeni dönem

ABD'de birkaç gün arayla iki yeni kan testine izin verilmesi, Alzheimer hastalığının daha erken ve daha kolay teşhis edilmesi açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Kan testlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte hastaların PET görüntüleme veya beyin omurilik sıvısı testine ulaşmak için aylarca beklemesinin önüne geçilmesi, özellikle erken evrede hastalığın tespit edilerek tedavi seçeneklerinin daha hızlı değerlendirilmesi hedefleniyor.