AYM: Soyut güvenlik gerekçesiyle gösteri yasağı ihlaldir

Anayasa Mahkemesi (AYM), İstanbul Valiliği'nin Suriye'deki harekatı eleştiren eylemleri yasaklamasının, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını ihlal ettiğine hükmetti. Mahkeme, idarenin güvenlik kaygılarını somutlaştırmadan, soyut gerekçelerle gösterileri yasaklamasının anayasal açıdan yeterli olmadığını belirtti.

Valilik kararının dayanağı ve itiraz süreci

İstanbul Valiliği, 1-10 Mart 2020 tarihleri arasında, "Suriye'deki Bahar Kalkanı Harekatı'nı eleştirmeye veya sona erdirilmesi amacıyla kamuoyu oluşturmaya" yönelik tüm eylem ve etkinlikleri yasaklamıştı. Valilik kararında, "şehit ve gazilerin bulunması nedeniyle hassas bir dönemde olunması", bu tür etkinliklerin "toplumda infial uyandırabileceği, milli, vicdani ve insani değerleri zedeleyebileceği ve toplumsal iç barışı tehdit edebileceği" gibi gerekçeler sıralanmıştı. Ayrıca, bu tür etkinliklerin "provokatif olaylara yol açabileceği ve kamu düzenini tehdit edebileceği" öne sürülmüştü. Bu yasaklama kararına karşı DİSK'e bağlı Dev Sağlık-İş Sendikası yöneticisi Erdoğan Demir, İdare Mahkemesi'nde yürütmeyi durdurma ve iptal davası açtı. Demir, Valilik kararının yasal dayanağı olmadığını savunarak, "savaşa hayır" konulu tüm toplantıların yasaklandığını belirtti.

İdari mahkemelerden valilik kararına destek

Ancak İstanbul 10. İdare Mahkemesi, "suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike bulunması halinde toplantıların yasaklanabileceği" gerekçesiyle Valiliğin kararında hukuka aykırılık bulunmadığına karar verdi. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi de 3 Haziran 2022'de ilk derece mahkemesinin kararını oyçokluğuyla onadı.

AYM'den emsal nitelikte karar

Başvurucu Erdoğan Demir, 14 Temmuz 2022'de Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulundu. AYM, başvurucunun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine karar vererek, başvurucuya 5 bin TL manevi tazminat ödenmesine hükmetti. Yüksek Mahkeme, gerekçesinde, idarenin güvenlik kaygılarını somutlaştırmadan, "yalnızca muhtemel güvenlik risklerine dayanılarak, tüm toplantı ve gösterilerin yasaklanmasının anayasal bakımdan yeterli kabul edilemeyeceğini" vurguladı. Mahkeme, idarenin, gösterilerin barışçıl bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlayabilecek daha hafif tedbirleri değerlendirmesi gerektiğini ve soyut mülahazalara dayanılarak hakka müdahale edilmesinin öngörülemez sınırlamalara yol açabileceğini belirtti. Ayrıca, mahkemenin, yasaklama kararının dayandığı gerekçelerin somut bir tehlike oluşturup oluşturmadığı ve daha hafif tedbirlerle bertaraf edilip edilemeyeceği konusunda bir değerlendirme yapmadığına dikkat çekti.