Balıklardaki gizli tehlike büyüyor: Bilim insanları 283 kat artış saptadı

Çiğ balık tüketiminin yaygınlaşmasıyla birlikte deniz ürünlerinde bulunan parazitler yeniden gündemde. ABD'deki Washington Üniversitesi öncülüğünde gerçekleştirilen kapsamlı bilimsel araştırma, deniz balıklarında görülen ve insan sağlığını etkileyebilen Anisakis adlı parazitin yıllar içinde çarpıcı biçimde arttığını ortaya koydu.

19 Mart 2020 tarihinde uluslararası bilim dergisi Global Change Biology'de yayımlanan araştırmada, 1967-2017 yılları arasında yayımlanmış 123 bilimsel çalışma değerlendirildi. Elde edilen veriler, 1978 ile 2015 yılları arasında deniz canlılarında bulunan Anisakis parazitlerinin ortalama sayısında 283 katlık artış yaşandığını gösterdi.

123 bilimsel araştırma incelendi

Araştırmacılar, deniz balıkları ve bazı omurgasız deniz canlılarında görülen iki farklı parazit grubunu mercek altına aldı.

Toplam 755 farklı konak-parazit-yer-yıl verisinin incelendiği çalışmada, Anisakis türlerinin miktarında belirgin bir artış saptanırken Pseudoterranova adlı diğer parazit grubunda aynı dönemde anlamlı bir değişiklik tespit edilmedi.

Bilim insanları, araştırmanın özellikle çiğ veya az pişmiş deniz ürünleri tüketen kişiler açısından önemli sonuçlar taşıyabileceğine dikkat çekti.

Ancak araştırmada belirtilen 283 katlık artış, insanlarda hastalık görülme sıklığının aynı oranda arttığı anlamına gelmiyor. Bu sonuç, incelenen balık başına düşen ortalama parazit sayısındaki değişimi ifade ediyor.

Çiğ balık tüketenleri bekleyen tehlike

Anisakis, başta deniz balıkları ve kalamar olmak üzere çeşitli deniz canlılarında bulunabilen parazitik bir solucan türü.

Canlı parazit larvalarının bulunduğu çiğ veya yeterince pişirilmemiş balıkların tüketilmesi, insanlarda anisakiyazis olarak bilinen hastalığa yol açabiliyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine (CDC) göre enfeksiyonun belirtileri arasında şiddetli karın ağrısı, bulantı, kusma, ishal ve karında şişkinlik yer alıyor.

Bazı vakalarda dışkıda kan veya mukus görülebilirken parazite karşı gelişen alerjik reaksiyonlar da sağlık açısından risk oluşturabiliyor. Ağır alerjik reaksiyonlar nadiren anafilaksiye kadar ilerleyebiliyor.

Belirtiler gıda zehirlenmesiyle karıştırılabiliyor

Araştırmanın sorumlu yazarı Chelsea Wood'un açıklamalarına göre Anisakis enfeksiyonu geçiren kişiler, şikâyetlerini sıradan bir gıda zehirlenmesi sanabiliyor.

Parazitlerin sindirim sistemi dokularına tutunması, özellikle mide ve bağırsaklarda ağrıya neden olabiliyor. Bazı hastalarda belirtiler kendiliğinden gerilese de ciddi durumlarda endoskopik müdahale gerekebiliyor.

Uzmanlar, çiğ balık tüketiminden sonra ani ve şiddetli karın ağrısı yaşayan kişilerin sağlık kuruluşuna başvurmasını öneriyor.

Balıkları nasıl tüketmek gerekiyor?

CDC'nin aktardığı gıda güvenliği önerilerine göre deniz ürünlerinin iç sıcaklığının en az 63 dereceye ulaşacak şekilde pişirilmesi, canlı parazitlerin oluşturduğu enfeksiyon riskini önlemeye yardımcı oluyor.

Çiğ tüketilecek balıklarda ise uygun endüstriyel dondurma işlemleri önem taşıyor. Önerilen yöntemlerden biri balığın eksi 20 derecede veya daha düşük sıcaklıkta en az yedi gün tutulması.

Bununla birlikte dondurma işlemi tüm gıda kaynaklı mikroorganizma risklerini ortadan kaldırmıyor. Ayrıca parazit öldürülmüş olsa bile bazı kişilerde parazite ait proteinler alerjik reaksiyonlara neden olabiliyor.

Bilim insanları artışın nedenini araştırıyor

Anisakis parazitleri yaşam döngülerinde balıkların yanı sıra balina, yunus ve fok gibi deniz memelilerini de kullanıyor.

Araştırmacılar, parazit sayısındaki artışın deniz ekosistemlerindeki değişimlerle ilişkili olabileceğini değerlendiriyor. Bununla birlikte artışın tek bir çevresel etkene bağlanamayacağı, deniz canlıları arasındaki ilişkilerin daha ayrıntılı incelenmesi gerektiği belirtiliyor.

Çalışma, yalnızca insan sağlığı açısından değil, deniz memelilerinin sağlığı ve balıkçılık sektörü bakımından da önemli bulgular içeriyor.