BM’nin “insanlığa karşı suçlar” Uygur raporunun dördüncü yılında Eylem çağrısı

Uygur hareketi, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi’nin (OHCHR) Uygur bölgesindeki Uygurlara yönelik yaygın insan hakları ihlallerini belgeleyen değerlendirmesinin dördüncü yıl dönümünü 31 Ağustos 2022’de yayımlanan raporu, Uygurların ve diğer ağırlıklı olarak Müslüman grupların keyfi ve ayrımcı tutuklanmasının, diğer istismarlarla birlikte, uluslararası suçlar, özellikle “insanlığa karşı suçlar” boyutuna varabileceğini sonucuna varmıştı.

Değerlendirme, yaygın tutuklama, işkence, kötü muamele, cinsel ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddet, zorla kısırlaştırma ve zorlayıcı doğum kontrol politikaları, din ve hareket üzerindeki kısıtlamalar, ailelerin ayrılması ve çocukların devlet yetimhanelerine alınması, kitlesel gözetim ve zorla çalıştırma konusundaki endişeleri belgelemişti. OHCHR, Çin hükümetini özgürlüğünden keyfi olarak yoksun bırakılan herkesi serbest bırakmaya, ailelerinin bilgi alamadığı kişilerin nerede olduğunu açıklamaya ve insan hakları ihlali iddialarını soruşturmaya çağırmıştı.

Dört yıl sonra Çin Komünist Partisi (ÇKP), BM tarafından belgelenen istismarlar için bu değişiklikleri anlamlı biçimde uygulamadı veya hesap verebilirlik sağlamadı. Yüz binlerce Uygur hâlâ hapiste; zorla çalıştırma, kitlesel gözetim, dini ve kültürel yaşam üzerindeki kısıtlamalar, ailelerin ayrılması ve sınır ötesi baskı devam ediyor. Pekin bunun yerine Doğu Türkistan’da sahte bir normallik görüntüsü üretmeye çalışırken, 2022 değerlendirmesinde tespit edilen politikaların çoğunu sürdürmektedir.

Uygur hareketi İcra Direktörü Rushan Abbas şunları söyledi: “Dört yıl önce Birleşmiş Milletler, uluslararası topluma Çin hükümetinin Uygurlara yönelik muamelesinin insanlığa karşı suçlar boyutuna varabileceğine dair belgelenmiş kanıt sundu. Ancak dört yıl sonra gerçek bir değişiklik, hesap verebilirlik, cevap yok; Uygur aileleri acı çekmeye devam ediyor. Kız kardeşim Dr. Gulshan Abbas haksız yere hapiste kalmaya devam ediyor; ailelerine bu hükümet tarafından özgürlük, cevap ve adalet verilmeyen sayısız diğer Uygurla birlikte. Uluslararası toplum bu değerlendirmenin unutulacak bir analiz daha olmasına izin veremez. Eyleme ihtiyacımız var.”

Değerlendirmenin yeterince takip edilmemesi özellikle endişe vericidir; çünkü BM’nin kendisi de bu politikaların verdiği zararı kabul etmeye devam etmektedir. Uygurlar İçin Kampanya, BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri’ni 2022 değerlendirmesini kamuya açık ve tutarlı biçimde takip etmeye ve Pekin’i tavsiyelerini uygulamaya zorlamaya çağırıyor.

Hükümetler BM İnsan Hakları Konseyi’nde eşgüdümlü eylem almalı, zorla çalıştırma ürünlerinin ithalatına yönelik kısıtlamaları güçlendirmeli, hedefli yaptırımlar uygulamalı, sınır ötesi baskıyla karşı karşıya olan yurt dışındaki Uygurları korumalı ve Dr. Gulshan Abbas dahil keyfi olarak tutuklanan Uygurların serbest bırakılması için baskıyı sürdürmelidir. Uluslararası toplum, OHCHR değerlendirmesinin bulgularını Uygur halkı için sürdürülebilir eyleme, hesap verebilirliğe ve adalete dönüştürmelidir.