Çerkezoğlu: adil geçiş toplu pazarlıkta standart olacak

Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK), Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında “Adil Geçiş Sosyal Politika Önerileri”ni açıkladı. Döşemealtı Belediyesi Yeşilpark Kültür Merkezi’ndeki toplantıda DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu Afrika Bölgesi (ITUC-Africa) Program Koordinatörü Rhoda Boateng ve Kanada Québec İşçi Federasyonu (FTQ) Genel Sekreteri Olivier Carrière konuştu. Çerkezoğlu, “Dönüşümün maliyeti işçilerin ücretlerinden ve tükettiği temel mallardan değil, sermayenin karından ve servetinden karşılanmalıdır” dedi. Çerkezoğlu, konuşmasına Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü ölümünün 88’inci yılında anarak başladı. Türkiye’de temel haklar, sendikal haklar ve ifade özgürlüğünün baskı altında olduğunu savunan Çerkezoğlu, “Cumhuriyet ve demokrasi işçi sınıfının kırmızı çizgisidir” diye konuştu. İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda meydana gelen, 17 işçinin yaşamını yitirdiği patlama için ailelere başsağlığı, yaralılara acil şifa diledi. İş cinayetlerinin önlenebilir olduğunu belirterek, “Önlenebilir olduğu halde önlenmeyen, göz göre göre gelen işçi ölümleri kaza değil cinayettir” dedi. Patlamaya ilişkin yayın yasağını da eleştiren Çerkezoğlu, ölümlerin nedenlerinin, iş güvenliği önlemlerinin ve denetimlerin sorgulanmasını istedi.

İklim krizinin yükü işçilere bırakılmamalı

İklim krizinin çevrenin yanı sıra ekonomik ve toplumsal bir sorun olduğunu, sonuçlarının işçi sınıfını daha ağır etkilediğini söyleyen Çerkezoğlu, krizi kapitalist üretim ilişkileriyle ilişkilendirdi. Türkiye’de termik santraller için ormanların kesildiğini, tarım arazileri ve su kaynaklarının maden ve enerji şirketlerine tahsis edildiğini belirtti. Kuraklığın gıda fiyatlarını, enerji krizlerinin elektrik ve ısınma giderlerini artırdığını; yüksek enflasyon ve ücretlerin erimesinin işçi ailelerinin geçim koşullarını zorlaştırdığını kaydetti. Çerkezoğlu, “İklim krizi bize göre sadece bir çevre meselesi değil, aynı zamanda bir emek meselesi, bir gelir dağılımı meselesi. Yani özünde iklim krizi bir sınıf meselesi” dedi. İşçilerin ihtiyaçları gözetilmeden yapılacak dönüşümün işsizlik, güvencesizlik ve bölüşüm krizini büyütebileceğini belirtti. Adil geçişin işçileri olumsuz sonuçlardan korumanın ötesinde, işçilerin ve sendikaların karar süreçlerinde doğrudan yer almasını gerektirdiğini ifade eden Çerkezoğlu, dönüşümün maliyetinin sermayenin kârı ve servetinden karşılanmasını istedi. Türkiye’nin iklim stratejileri, eylem planları ve İklim Kanunu’nda adil geçiş kavramı bulunsa da gelir güvencesi, toplu pazarlık, sendikal haklar ve iş güvenliği konusunda somut adımlar atılmadığını savundu. “Adil geçiş iktidarın belgelerinde bir söz olarak duruyor ama çalışma hayatı açısından bir yol haritasına dönüşmüyor” diyen Çerkezoğlu, COP31’in kavramın hangi haklar, kurumlar ve finansmanla uygulanacağının konuşulacağı bir dönem olması gerektiğini söyledi. COP31’in devletler ve büyük sermaye gruplarının taahhütlerini sıraladığı bir sahneyle sınırlı kalmaması gerektiğini de belirtti.

DİSK’in dokuz başlıklı önerisi

Çerkezoğlu, DİSK’in önerilerini dokuz başlıkta sıraladı. İlk olarak enerji, toplu ulaşım, bakım ve sağlık alanlarında kamunun düzenleyici rolün yanı sıra doğrudan yatırımcı ve güvenceli istihdam sağlayıcı olmasını istedi. İkinci başlıkta yeşil dönüşümden etkilenen işçilerin mevcut işlerinin korunmasını, dönüşümün önceden planlanmasını ve çalışanların aynı iş yerinde ya da sektörde eşdeğer işlere geçirilmesini önerdi. Üçüncü olarak işsizlik sigortası, kısa çalışma ödeneği, emeklilik ve sağlık güvencelerinin dönüşümden etkilenenleri koruyacak biçimde düzenlenmesini talep etti. Dördüncü başlıkta aşırı sıcak ve hava kirliliği gibi risklerde ücret kaybı olmadan çalışmama hakkı tanınmasını ve işverenlerin önlem alma yükümlülüklerinin yasayla güvenceye alınmasını istedi. Beşinci olarak iş güvencesi, feshe karşı koruma, tazminat, sendikal haklar ve grev hakkı için bağlayıcı yasal düzenlemeler yapılması gerektiğini söyledi. Altıncı başlıkta sendikaların yalnızca bilgilendirilmesi ve görüşünün alınmasının yeterli olmadığını; müzakere süreçlerinde söz ve karar sahibi olmaları gerektiğini belirtti. Yedinci öneri toplumsal cinsiyet eşitliği oldu. Çerkezoğlu, iklim krizi ve afetlerin kadınların bakım yükünü artırdığını, kadınların güvenceli istihdamını ve eşitliğini destekleyen politikalar gerektiğini kaydetti. Sekizinci başlıkta mevsimlik tarım işçileri, kuryeler, göçmen işçiler, kayıt dışı çalışanlar ve gençlerin sosyal koruma kapsamına alınmasını istedi. Dokuzuncu olarak COP31’de adil geçiş için somut ve bağlayıcı taahhütler alınmasını; COP30’da Brezilya’nın Belém kentinde kurulması kararlaştırılan Adil Geçiş Mekanizması’nın takvimi, finansmanı ve izleme göstergeleriyle işler hale getirilmesini önerdi. Çerkezoğlu, bu taleplerin uygulanabilmesi için sendikal örgütlenmenin önündeki fiili ve yasal engellerin kaldırılması gerektiğini vurguladı.

Toplu sözleşmelerde adil geçiş taahhüdü

Adil geçişin hükümetlerin kamu politikalarıyla sınırlı kalmaması gerektiğini söyleyen Çerkezoğlu, toplu iş sözleşmelerinin işçi haklarını güvenceye almak için kullanılabileceğini belirtti. Hükümetler ve işverenlerin düzenlemeleri geciktirebileceğini kaydeden Çerkezoğlu, DİSK’in 16’ncı ve 17’nci genel kurullarında alınan kararlara dayanan “Adil Geçiş Politika Belgesi”ni kabul ettiklerini açıkladı. “Ve tüm sendikalarımızla birlikte toplu sözleşmelerimizde bu konuda hükümler koymak ve bununla beraber adım atmayı taahhüt ediyoruz” diyen Çerkezoğlu, “Bu belgeyle adil geçişi toplu pazarlığın standart bir konusu yapmayı taahhüt ediyoruz” ifadesini kullandı. Aşırı sıcak, sel, afet ve hava kirliliği gibi risklerin yanı sıra kadınların, gençlerin, göçmenlerin ve kayıt dışı çalışanların ihtiyaçlarının da toplu sözleşmelerde ele alınacağını söyledi. ITUC-Africa Program Koordinatörü Rhoda Boateng, Türkiye’deki sendikalarla adil geçiş konusunda dayanışma içinde olduklarını belirtti. İşçilerin karşılaştığı sorunların Türkiye’yle sınırlı olmadığını; dünyanın farklı bölgelerindeki fabrika ve limanlarda da benzer durumların yaşandığını ifade etti. İklim politikalarının hazırlanmasında sendikaların katılımının sınırlı kaldığını, uluslararası konferanslarda sağlanan ilerlemenin yeterli olmadığını kaydetti. Boateng, işçileri korumak için tavsiyelerin ötesinde bağlayıcı taahhütlere ihtiyaç duyulduğunu; planların sendikalarla müzakere edilmesi, finanse edilmesi ve bağımsız biçimde izlenmesi gerektiğini vurguladı. İş güvencesi, iş sağlığı ve güvenliği, mesleki becerilerin geliştirilmesi ve toplumsal cinsiyet eşitliğini adil geçişin temel unsurları olarak sıraladı. 10 Kasım dolayısıyla Atatürk’ün anılmasına da değinen Boateng, dönüşümde demokratik katılımın önemine dikkat çekti. FTQ Genel Sekreteri Olivier Carrière, 10 Kasım’da saat 09.05’te trafikteyken araçların durduğunu ve korna sesleri duyduğunu anlattı. Atatürk için düzenlenen saygı duruşunun ve günün anlamının kendisine açıklanmasından etkilendiğini, Türkiye’nin kuruluş tarihi ve demokrasi mücadelesini öğrenmenin anlamlı olduğunu söyledi. DİSK’in önerilerini değerlendirirken farklı ülkelerdeki işçilerin sorunlarının ortak olduğunu belirten Carrière, Québec İşçi Federasyonu’nun 34 sendika üzerinden 600 binden fazla işçiyi temsil ettiğini; üyelerin yüzde 75’inin özel, yüzde 25’inin kamu sektöründe çalıştığını aktardı. Adil geçişin işini kaybedenleri korumaktan ibaret olmadığını, iklim krizinin çalışma koşullarını, yaşam alanlarını ve ekonomik ilişkileri etkilediğini söyleyen Carrière, Kanada’da da dönüşümün maliyetinin işçilere yüklendiğini savundu. Kanada’nın petrol üreticisi olduğunu hatırlatarak petrol sektöründeki çalışanların işlerini kaybetme endişesiyle adil geçiş politikalarına mesafeli yaklaşabildiğini anlattı. Sendikaların işçilerle doğrudan iletişim kurması gerektiğini, çalışanların dönüşümün mağduru değil çözümün parçası olması gerektiğini ifade etti.