COP31 taslağında fosil yakıt takvimi çıkarıldı
COP31’in ikinci karar taslağında ilk metindeki fosil yakıtlardan çıkış çağrıları bulunmuyor. Uyum finansmanı için 2035’e kadar üç kat artış ve Antalya’dan Addis Ababa’ya yol haritası öneriliyor.

Antalya’da süren Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nda (COP31), başkanlık istişareleriyle hazırlanan ikinci çerçeve karar taslağı yayımlandı. Dokuz sayfalık metin emisyon azaltımı, iklim değişikliğine uyum, finansman, enerji dönüşümü ve uluslararası iş birliğini kapsıyor. Tarafların henüz kabul etmediği taslakta, uzlaşma sağlanmamış seçenekler köşeli parantezlerle gösteriliyor.
Fosil yakıtlardan çıkış çağrısı metinden çıkarıldı
16 Kasım’da yayımlanan ilk taslak, enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan adil ve düzenli biçimde uzaklaşılmasını, verimsiz fosil yakıt sübvansiyonlarının mümkün olan en kısa sürede kaldırılmasını ve fosil yakıt kullanımının aşamalı olarak sonlandırılmasının hızlandırılmasını istiyordu. İkinci metinde bu çağrılar bulunmuyor; fosil yakıtlardan çıkış için bir takvim ya da yol haritası da önerilmiyor. İlk küresel durum değerlendirmesinin sonuçları doğrultusunda ulusal katkı beyanları ile ulusal uyum planlarının hızlı ve eksiksiz uygulanması çağrısı ise korunuyor. Taslakta, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılması hedefi de yer alıyor. Bu oran, elektrik üretiminde yenilenebilir enerjinin payını değil, ulaşım, sanayi ve binalar gibi alanlarda elektriğin toplam nihai enerji kullanımındaki payını ifade ediyor. Elektrifikasyonun; yenilenebilir enerji kapasitesini 2030’a kadar üç katına çıkarma ve enerji verimliliğindeki yıllık ortalama iyileşme hızını ikiye katlama çabalarıyla birlikte yürütülmesi öngörülüyor. Enerji depolama, sistem esnekliği ve modern, dayanıklı elektrik şebekeleri de sıralanırken yenilenebilir enerji ile diğer sıfır ve düşük karbonlu enerji teknolojileri ve yakıtlarının yaygınlaştırılması isteniyor.
Uyum finansmanı ve yol haritası
İlk taslakta uyum finansmanının üç katına çıkarılarak en az 120 milyar dolara yükseltilmesi çağrısı vardı. Bu tutar ikinci taslakta yer almadı. Yeni metin, uyum finansmanını 2035’e kadar en az üç katına çıkarma çabalarının hızlandırılmasını öngörüyor. Hedefte esas alınacak başlangıç düzeyi için Finans Daimi Komitesinden teknik rapor hazırlanması ve uygulama yolunun iklim finansmanı çalışma programında ele alınması öneriliyor. Taslağın başka bir bölümündeki yıllık 120 milyar dolar, çok taraflı kalkınma bankalarının COP29’da açıkladığı 2030 iklim finansmanı hedefiyle ilgili; bu rakam yalnızca uyum finansmanı için belirlenmiş bir alt sınır değil. Ayrıca COP31 ve COP32 başkanlıklarının rehberliğinde, taraflarla istişare edilerek “Antalya’dan Addis Ababa’ya Uyum ve Dirençlilik Finansmanı Yol Haritası” başlatılması öneriliyor. Yol haritasının, kayıp ve zarara yanıt verme dahil uyum için öngörülebilir ve artırılmış kaynakları, yenilikçi araçları ve finansmana erişim yöntemlerini belirlemesi amaçlanıyor. Sonuç raporunun 2027’de Paris Anlaşması taraflarının toplantısına sunulması planlanıyor. Gelişmekte olan ülkelerin finansmana erişimindeki engeller arasında yüksek sermaye ve işlem maliyetleri, sınırlı mali imkanlar, sürdürülemez borç düzeyleri ve erişim koşulları sayılıyor. Uyum için kamu kaynaklı, hibe temelli ve yüksek ölçüde imtiyazlı finansmanın artırılması gerektiği belirtiliyor. Taslak ayrıca 1,5 derece hedefini sürdürme bağlılığını yineliyor; eşik aşılırsa aşımın büyüklüğü ve süresinin sınırlanması için derin, hızlı ve kalıcı emisyon azaltımları gerektiğini kaydediyor. Her ilave ısınmanın kayıp ve zararın sıklık ve şiddetini artırabileceği, insan ve doğal sistemlerde geri döndürülemez etkiler oluşturabileceği ifade ediliyor. Ülkelerden ulusal koşullarını gözeterek hedeflerin ötesine geçmeye çalışmaları, gelişmiş ülkelerden ise öncülük etmeleri isteniyor.
Karbon yakalama ve kayıp-zarar finansmanı
Karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojileri için taslakta uzlaşılmamış iki seçenek bulunuyor. Bunlardan biri, 2035’e kadar mevcut politikaları yansıtan en az 500 milyon ton karbondioksit düzeyine ulaşmayı ve yıllık 1,3-2,5 milyar ton için çalışmayı öngörüyor. Diğer seçenek, 2035’e kadar yılda 2,5 milyar tona ulaşma çabasını içeriyor. Metin, karbondioksitin atmosferden uzaklaştırılmasının emisyon azaltımlarını tamamlaması, onların yerine geçmemesi veya azaltımları geciktirmemesi gerektiğini de belirtiyor. Kayıp ve Zarar Fonu’nda Barbados Uygulama Usulleri kapsamındaki finansman talepleri yaklaşık 2,8 milyar dolara, ayrılan kaynaklar yaklaşık 342 milyon dolara ulaşıyor. Fona verilen 822 milyon dolarlık taahhütlerin yüzde 50’sinin fiili katkıya dönüştüğü bildiriliyor. Finansman sağlayıcılarına onay ve ödeme süreçlerini hızlandırıp basitleştirmeleri, eş finansman şartlarını ve işlem maliyetlerini düşürmeleri çağrısı yapılıyor.
Binalar, atık ve erken uyarı hedefleri
COP31 Antalya Enerji Verimli Binalar Taahhüdü kapsamında, küresel bina stokunun kullanım sırasındaki enerji yoğunluğunun 2035’e kadar 2020 düzeyine kıyasla en az yüzde 25 azaltılması gönüllü hedefi yer alıyor. Sıfır Atık Girişimi; kaynak verimliliği, döngüsel ekonomi ve sürdürülebilir üretim-tüketimi destekleyen gönüllü bir katkı olarak tanımlanıyor. Girişimin hedefi, 2035’e kadar küresel yıllık atık üretiminde öngörülen artışı yarıya indirmek. Taslakta, erken uyarı sistemlerinin 2027’ye kadar dünyadaki herkesi kapsaması ve ormansızlaşma ile orman tahribatını 2030’a kadar durdurup tersine çevirmeye yönelik çabaların güçlendirilmesi de isteniyor.
Bakmadan Geçme
Öğrencilerin iklim mesajları COP31'de sunuldu
COP31'de Türkiye ve Hindistan arasında bisiklet iş birliği gündemi
Kurum: Uzlaşma olmadan masadan kalkmayacağız
Kurum: 'En iyi COP'u birlikte başardık diyerek dağılalım
Ağırbaş: COP'larda 70'ten fazla karar kâğıtta kaldı
Kurum: 1,5 derece hedefine ulaşmak için somut adım şart
