Deniz kaplumbağalarının cinsiyetini kumun sıcaklığı belirliyor: İklim değişikliği türleri tehdit mi ediyor?

Antalya'nın Kemer ilçesindeki Çıralı sahilinde, iklim değişikliğinin deniz kaplumbağalarının cinsiyetleri üzerindeki etkilerini inceleyen ve 2021'de başlatılan önemli bir bilimsel çalışma tamamlanma aşamasına geldi. Yuvalara yerleştirilen sıcaklık ölçerlerden elde edilen veriler analiz edilerek, bu sezonun sonunda araştırmanın kesin sonuçları kamuoyuyla paylaşılacak. Çalışmayı yürüten uzmanlar, deniz kaplumbağalarında cinsiyet kromozomu bulunmadığını ve bu nedenle cinsiyetin tamamen çevresel faktörler tarafından belirlendiğini vurguluyor.

CİNSİYETİ BELİRLEYEN FAKTÖR: KULKA SICAĞLIĞI

Nesli tehlike altındaki 'Caretta caretta' ve 'Chelonia mydas' türlerinin Akdeniz'deki önemli yuvalama alanlarından biri olan Çıralı sahilinde, bu yıl 84 yuva tespit edildi. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile Ulupınar Çevre Koruma Geliştirme ve İşletme Kooperatifi arasındaki protokolle korunan bu alanda, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi'nden Prof. Dr. Bektaş Sönmez'in bilimsel danışmanlığında yürütülen çalışmada, yuvalara 'data logger' adı verilen hassas sıcaklık ölçerler yerleştirildi. Bu cihazlar, kuluçka dönemi boyunca kumun ve yuva içindeki sıcaklığı sürekli olarak kaydederek, iklim değişikliğinin yavruların cinsiyet oluşumunu nasıl etkilediğini bilimsel bir yöntemle ortaya koyacak.

TEK TİP CİNSİYET RİSKİ VE GELECEK TEHDİDİ

Prof. Dr. Bektaş Sönmez, deniz kaplumbağalarında cinsiyetin belirlenmesinde kritik rol oynayan 'pivotal sıcaklık' değerinin 29 santigrat derece olduğunu belirtti. Bu sıcaklığın üzerindeki yuvalarda dişi, altındaki yuvalarda ise erkek bireylerin ağırlıklı olarak çıktığını ifade eden Sönmez, küresel ısınma nedeniyle kumsalların ısınmasının, gelecekte tek tip cinsiyetten oluşan bir popülasyon riskini beraberinde getirdiğini ve bunun da türün geleceği açısından ciddi bir tehdit oluşturduğunu dile getirdi. Çalışmada kullanılan 'data logger' cihazlarının, yumurtlama sonrası yuvalara yerleştirilerek kuluçka süresi boyunca her saat başı sıcaklık kaydı aldığı ve bu verilerin cinsiyet oranını tahminlemek için özel formüllerle analiz edildiği belirtildi. Ulupınar Çevre Koruma Geliştirme ve İşletme Kooperatifi Başkanı Habib Altınkaya ise, bu yıl 84 yuva tespit ettiklerini ve geçen senenin yuva sayısını aşmayı hedeflediklerini söyledi.