Depremi önceden tahmin etmek mümkün olabilir

Selçuk Üniversitesi Fen Fakültesi’nden Prof. Dr Mehmet Erdoğan başkanlığında hazırlanan '6 Şubat 2023'te Pazarcık ve Elbistan Merkezli 7.7 ve 7.6 Büyüklüğündeki Depremlerin Hatay Bölgesindeki Termal Sularda Olası Radon Anomalilerine Etkisi' başlıklı TÜBİTAK projesinden çarpıcı sonuçlar ortaya çıktı.

Erdoğan araştırmalarında depremden sonra radon gazı aktiviteleri tespit ettiğini söyledi. Depremden önce ve sonra iki su kaynağında radon gazı hareketliliğini tespit eden Erdoğan, hareketliliğin ardından radon gazının 5 kat değiştiğini açıkladı.

Prof. Dr. Mehmet Erdoğan, radon gazının deprem öncesi tahminlerde kullanılabileceğini söyleyerek şu açıklamayı yaptı.

“Radon o kayaçlardan çıkarken o bölge, yer altı suları ile temas halindeyse yer altı sularında da radon artışı gözlenebilir. Toprak gazında özellikle fay hatlarında ya da termal sularda olabilir. Çünkü termal sular, fay bölgelerinde ya da jeotermal sular fay bölgelerinde daha çok yeryüzüne çıkarlar. Buralardaki ölçümler deprem öncesinde belki bir anomali gösterebilir. Radon gazının bir kullanım noktası da deprem öncesi bir tahmin için kullanılabilir bu özelliği vardır.

Prof. Dr. Mehmet Erdoğan Hatay’da artçı depremlerde radon seviyelerini ölçtüklerini anlattı. “Deprem öncesinde radon seviyeleri artıyor” diyen Erdoğan, şunları söyledi:

“İç basınç ve sıkışma, kırıklarla açığa çıkan radon fay hatlarını izleyerek çatlaklardan atmosfere, toprak gazına ya da yer altı sularına karışıyor. Deprem öncesi yükseliş, depremden sonra da hızlı bir düşüş şeklinde kendini gösteriyor. Hatay'daki o iki kaynak suyunda ölçümler yaptık. Bunlardan biri Tahtaköprü termal suyu. Diğeri ise Hamamat Kaplıcası diye geçiyor. Kaplıca yıkılmıştı ve örneklerimizi suyun kaynağından aldık. Bu iki kaynakta da nisan sonu mayıs aylarında olan 4.9 ve 4.3 artçı depremler öncesinde bir yükseliş, sonrasında bir düşüş şeklinde anomali gözledik.”

Prof. Dr. Erdoğan 'radon gazı nedir?' sorusuna şu yanıtı verdi:

'Radon gazı yerküre kaynaklı bir jeojenik gazdır. Yerküredeki uranyum içeriğinden kaynaklanır. Radon gazı, yerküredeki doğal uranyumun radyoaktif bozulma zincirinde yer alan bir gazdır. Bu gaz yerküreden atmosfere çıkar, yalıtılmamış binaların içine girerek özellikle zemin ve bodrum katlarda birikerek sağlık sorunları oluşturabilir. Havadan ağır bir gazdır. Dolayısıyla binalarda bodrum katı veya zemin katlarda birikir. Radon gazı havadaki aerosol dediğimiz mikro ölçekli parçacıklara toz zerreciklerine yapışarak, solunum yoluyla akciğerlerimize girer.

Radyoaktif olduğu için de akciğerlerimize yapışan bu partiküller de radyoaktif oluyor. Çünkü alfa yayan, radyasyon yayan bir element içeriyorlar. Bu da akciğerlerimizde bir ışınlama yaparak, yüksek enerjili radyasyon yayar. Bu durum akciğerlerde özellikle epitel hücrelerde radyasyon hasarı ve DNA hasarı vererek akciğer kanserine sebep olabilir.

Bu sebepten radon sigaradan sonra dünyada akciğer kanser kanserinin birinci sebebi olarak görülmektedir. Kapalı ortamları havalandırmamız yeterli olacaktır. Korkulacak bir durum yok. Havadan ağır bir gaz olduğu için kapıyı pencereyi açarak cereyan yaptırma usulü gibi havalandırmak gerekiyor.'