Gündem

Fikirleri Cumhuriyete rehber olan Ziya Gökalp vefatının 101. yılında kabri başında anılacak

Türk milliyetçiliğinin babası olarak bilinen, yazar, sosyolog ve siyasetçi Ziya Gökalp, vefatının 101. yılında İstanbul'daki kabri başında anılacak.
Haber Merkezi
3 dk Sesli Dinle 0
Fikirleri Cumhuriyete rehber olan Ziya Gökalp vefatının 101. yılında kabri başında anılacak

25 Ekim Cumartesi günü düzenlenecek törenle, Millî Mücadele ve Cumhuriyet'in kuruluşunda fikriyatı rehber kabul edilen Gökalp yâd edilecek.

Avrasya Türk Dernekleri Federasyonu, Aydınlar Ocağı, Irak Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği, İstanbul Kırım Tatar Türkleri Derneği, Mefkure Mektebi, Milliyetçi Akademisyenler Derneği, Milliyetçi Hekimler Derneği, Rumeli Balkan Stratejik Araştırmalar Merkezi (RUBASAM), Suriye Türkmen Dernekler Federasyonu'nun katılımıyla gerçekleştirilecek anma programı, 25 Ekim Cumartesi günü saat 15.00'te Fatih'teki Sultan II. Mahmut Türbesi Haziresi'nde başlayacak.

Modern Türkiye'nin kurucu isimleri arasında yer alan ve Türk milliyetçiliği tarihinde en önemli yere sahip olan Gökalp, 23 Mart 1876'da Diyarbakır'da doğdu. Siyasi kimliğiyle öne çıksa da Gökalp, klasik ilmi birikim ile modern bilimsel dili birleştirmeye çalışan özgün bir düşünür olarak da tanınmaktadır.

EĞİTİM HAYATI VE FİKİRLERİNİ ETKİLEYEN İSİMLER

Diyarbakır'ın önde gelen ailelerinden birine mensup olan Gökalp, ilk eğitimini şehirdeki modern okullarda aldı. 1886’da Mektebi Askeri Rüştiye’ye, 1891’de İdadi’ye başladı. Ancak son sınıfta eğitim süresinin yedi yıla çıkarılması üzerine 1894’te okuldan ayrıldı. Bu dönemde Diyarbakır'da görevli olan Doktor Abdullah Cevdet ile tanışması, Gökalp'in fikir dünyası üzerinde derin bir etki bıraktı. Yaşadığı bunalımlar sonucu intihara teşebbüs ettiğinde, morfinsiz bir ameliyatla başındaki kurşunu çıkaran kişi de Doktor Cevdet oldu.

SİYASİ FAALİYETLER, HAPİS VE SÜRGÜN

Yükseköğrenim için 1896’da İstanbul’a giden Gökalp, Baytar Mektebi’ne kaydoldu. 1898 yılında "yasak yayınları okuduğu" ve "muhalif derneklere üye olduğu" gerekçesiyle tutuklandı. Bir yıl cezaevinde kaldıktan sonra 1900’de Diyarbakır’a sürgüne gönderildi ve yükseköğrenimini tamamlayamadı. Bu dönemde amcasının vasiyeti üzerine kızı Vecihe ile evlendi.

1908’deki II. Meşrutiyet’in ilanına kadar Diyarbakır’da küçük memuriyetlerde bulunan Gökalp, yerel gazete ve dergilerde yazılar kaleme aldı. Meşrutiyet sonrası İttihat ve Terakki’nin Diyarbakır şubesini kurarak Peyman gazetesini çıkardı.

AKADEMİK KARİYERİ VE SOSYOLOJİNİN KURUCULUĞU

1909’da İttihat ve Terakki’nin Selanik’teki merkez yönetimine seçilen Gökalp, 1912’de örgüt merkezinin İstanbul’a taşınmasıyla kente geldi. Aynı yıl Ergani/Maden mebusu olarak Meclis-i Mebusan’a girdi. Meclis kapatılınca Darülfünun Felsefe Bölümü’ne İctimâiyyât (Sosyoloji) Müderrisi olarak atandı. Gökalp’in 1915’te kurduğu bu kürsü, Avrupa’da Durkheim’in kürsüsünden sonra kurulan ikinci bağımsız sosyoloji kürsüsü olma özelliğini taşımaktadır.

Üniversiteye ve sosyolojiye büyük önem veren Gökalp, kendisine teklif edilen Maârif Nazırlığı görevini kabul etmedi ve Türkiye'deki sosyoloji geleneğinin kurucu babası oldu. Bu süreçte İttihat ve Terakki’nin ideoloğu olarak da partinin önde gelen isimleri arasında yer aldı.

MALTA SÜRGÜNÜ VE CUMHURİYET YILLARI

Savaşın ardından 1919’da tüm görevlerinden alınan Ziya Gökalp, İngilizler tarafından tutuklandı. Bekirağa Bölüğü’nde dört ay tutuklu kaldıktan sonra Ermeni soykırımı iddialarıyla işgal mahkemesince yargılandı ve diğer İttihatçılarla birlikte Malta’ya sürgün edildi. İki yıllık sürgünün ardından İstanbul’a dönen Gökalp’in üniversitede ders verme talebi reddedildi. Ankara'ya gitmesi de dönemin koşulları nedeniyle sıcak karşılanmayınca Diyarbakır’a döndü.

1923 yılında Maarif Vekaleti Telif ve Tercüme Heyeti Başkanlığı’na getirilen Gökalp, İkinci Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Diyarbakır mebusu olarak seçildi. Yaşadığı kısa süreli bir hastalığın ardından dinlenmek için İstanbul'a gelen Gökalp, 25 Ekim 1924 tarihinde hayata gözlerini yumdu. Mezarı, anma töreninin de düzenleneceği II. Mahmud Türbesi hazîresinde bulunmaktadır.

Yorumlar

UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik yorumları onaylanmamaktadır.

Bu Yazıyı Paylaş