Gabes'te yanan çevre ve halk sağlığı: Kimya sanayii krizinde Tunus sallık şoku!

Tunus'un güneydoğusunda yer alan Gabes kenti, devasa bir kimya sanayii bölgesinin neden olduğu yoğun kirlilikle boğuşuyor. Devlet kontrolündeki fosfat işleme tesisinden yayılan zehirli gazlar ve atık sular, hem bölge halkının sağlığını hem de ekonomiyi ciddi bir tehdit altına almış durumda. Yıllardır tepkilere neden olan bu durum, 1972'den beri faaliyet gösteren ve kent merkezine sadece 4 kilometre mesafede bulunan tesisten kaynaklanıyor.

ÇEVRE VE SAĞLIK ALARMI: UZMAN RAPORLARI NE DİYOR?

Halkın büyük tepkisiyle 21 Ekim'de 100 binden fazla kişinin katıldığı protestolarla doruğa ulaşan kirlilik sorunu, ulusal düzeyde de yankı buldu. Tunus Cumhurbaşkanı Kays Said, gösterilerin vatandaşların vatanseverlik duygusundan kaynaklandığını belirtirken, Kalkınma ve Konut Bakanı Salah Zuvvari ise kirliliği azaltmak için acil önlemler alınacağını duyurdu. Ancak Temmuz ayında bir grup uzmanın hazırladığı rapor, durumun vahametini gözler önüne serdi. Rapora göre, tesisteki kükürt, flor ve amonyak gibi zararlı gazların yoğun salınımı nedeniyle 'geniş çaplı hava kirliliği' yaşanıyor ve etkili bir gaz arıtma sistemi bulunmuyor. Denize boşaltılan yüksek ısılı, fosfor ve flor içeren atık sular ise deniz ekosistemini yok ediyor. Üretim sürecinin atığı 'fosfojips' ise arıtılmadan Akdeniz'e dökülerek biyolojik çeşitliliği tehdit ediyor ve geri döndürülemez bir kirlilik birikimi oluşturuyor.

EKONOMİK ÇIKMAZ VE SOSYAL MALİYET: KİM KAZANIYOR, KİM ÖDÜYOR?

Gabes'teki kirlilik sorunu, yalnızca çevre ve halk sağlığıyla sınırlı kalmıyor; ekonomik boyutları da oldukça karmaşık. Ahrar Koalisyonu Sözcüsü Ahmed el-Hemami, Gabes halkının temiz hava soluma hakkı olduğunu savunurken, fabrikanın kapatılmasının ekonomik krizi derinleştireceği uyarısında bulunuyor. Fabrikanın 2 bin kişiye doğrudan istihdam sağladığını ve tarım için gübre ürettiğini belirten Hemami, "Fabrikanın insanları öldürmeye devam etmesine izin veremeyiz. Çözüm, üretimi durdurmak değil, ciddi reformlar yapmak ve çevre projelerini güçlendirmektir." diyor. Diğer yandan, "Kirliliği Durdurun Hareketi" üyesi Sabir Ammar ise hükümetin sunduğu önlemlerin yetersiz olduğunu ve fabrikanın ömrünü tamamladığını savunuyor. Ammar, "Denizin kirlenmesi nedeniyle geçim kaynağını yitiren balıkçılardan neden söz edilmiyor? Tesisisin devre dışı bırakılmamasının yol açtığı yüksek sosyal maliyetten söz edildi mi?" diyerek, Fransız tarım şirketleri ve Gabes'teki Fransız firmalarının bu durumdan faydalandığını, bedelini ise Gabes halkının ödediğini vurguluyor.