Gürcistan’da Türkçe Konuşan Hristiyanlar

Kafkasya’nın kalbinde, Gürcistan’ın Tsalka bölgesinde yaşayan sıra dışı bir topluluk dikkat çekiyor: Türkçe konuşan Hristiyan Rumlar. Tarihin derinliklerinden gelen bu topluluk, kimliği ve diliyle kültürel çeşitliliğin yaşayan bir örneği olarak varlığını sürdürüyor.

Osmanlı-Rus Savaşlarının Ardından Göç Ettiler

Tsalka Rumları, 19. yüzyılın başlarında Osmanlı-Rus savaşları sonrasında Anadolu’dan Kafkasya’ya göç eden Hristiyan topluluklardan oluşuyor.
1828–1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonrası Kars, Erzurum, Gümüşhane ve Artvin civarından Gürcistan’a yerleşen bu insanlar, yeni yurtlarında Hristiyan Ortodoks inancını korurken, dil olarak Türkçeyi yaşatmayı sürdürdüler.
Tıpkı Kafkasya’dan Anadolu’ya göç eden Müslümanlar gibi, Anadolu’dan da Hristiyan topluluklar Kafkasya’ya göç etmişti.

Rumca Değil, Türkçe Konuşuyorlar

Kendilerine “Urum” diyen bu topluluk, “Rum” kelimesinden türeyen bir ad taşısa da, günlük yaşamlarında Rumca değil Türkçe konuşuyorlar.
Konuşulan dil, Doğu Anadolu ağzına benzeyen, “Tsalka Türkçesi” olarak da bilinen bir lehçe. Bu dilde hem Türkçe hem de Yunanca kökenli sözcükler bir arada bulunuyor.

Araştırmalara göre, 19. yüzyılda bölgede yaşayan Urumlar arasında Türkçe ana dil statüsündeydi. Sovyet döneminde de bu özelliklerini büyük oranda korudular. Ancak 20. yüzyılın sonlarından itibaren yaşanan göçler ve asimilasyon süreçleriyle birlikte bu dil yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.

Bugün Gürcistan’da 28 Urum Köyü Kaldı

Tsalka çevresinde günümüzde hâlâ yaklaşık 28 Urum köyü bulunduğu tahmin ediliyor. Bu köylerde yaşayan topluluklar, Yunanistan veya Rusya’ya göç eden akrabalarıyla bağlarını korumaya çalışıyor.
Kvemo Kartli bölgesindeki Beshtasheni, Trialeti, Dashbashi gibi köyler Urumların en yoğun yaşadığı yerler arasında.

Uzmanlara göre, Tsalka Rumları hem Anadolu hem Kafkas kültürünün birleşim noktası sayılıyor. İnanç olarak Ortodoks Hristiyanlığı sürdüren topluluk, Türkçeyi ve Anadolu geleneklerini yaşatarak kültürel bir köprü kuruyor.

Dilleri Tehlike Altında

UNESCO’nun tehlike altındaki diller listesinde yer alan Tsalka Türkçesi, genç kuşaklar arasında giderek unutuluyor.
Bugün birçok Tsalka köyünde çocuklar Gürcüce ya da Rusça konuşurken, Türkçe yalnızca yaşlı kuşakların dilinde varlığını sürdürüyor.

Dilbilimciler bu dilin korunması için hem Gürcistan’da hem de Yunanistan’a göç eden diaspora içinde çalışmalar yapılması gerektiğini belirtiyor.

Bir Kültürel Miras: Anadolu’dan Kafkasya’ya Taşınan Türkçe

Tsalka Rumları, Anadolu’dan taşınan Türkçeyi yüzyıllar boyunca koruyan nadir topluluklardan biri.
Onların hikayesi, savaşların ve göçlerin ötesinde; dillerin, inançların ve kimliklerin nasıl iç içe geçebildiğinin sessiz bir kanıtı.