Halepli Zeynep'in Viyana'ya ölüm-kalım yolculuğunun hikâyesi
Bu yılın ilk 9 ayında 381 bin göçmen, savaştan ve sefaletten kurtulmak için Avrupa'ya geçti. En az 2.800 kişi ise Akdeniz ve Ege'de hayatını kaybetti. Fakat Ortadoğu ve Afrika'dan yüz binler, ölümüne kaçmaya devam ediyor. Bunlardan biri olan Suriyeli Zeyn

Avrupa, 2. Dünya Savaşı'ndan bu yana en büyük mülteci krizini yaşıyor. Başta 5 yılı aşkın süredir kanlı bir iç savaşın sürdüğü Suriye olmak üzere Irak, Afganistan ve Pakistan'a kadar birçok ülkeden yüz binlerce kişi çatışmaları ve sefaleti geride bırakıp insanca yaşayabilmek için ölümü göze alarak Avrupa yoluna düştü. Binlercesi bu uğurda canlarını verdi. Akdeniz ve Ege adeta mezarlığa döndü. 200 kişinin, 400 kişinin hayatını kaybettiği facialara rağmen mülteciler için adım at(a)mayan Avrupa, Suriyeli 3 yaşındaki Aylan Kurdi'nin Bodrum'da kıyıya vuran cansız bedeni karşısında sarsılınca kapılarını açtı. Aylan etkisiyle çoğu Suriyeli 100 bin kişinin Almanya rüyası gerçek oldu. Ancak Berlin, göçmen akınını durdurmak için hafta başında sınır geçiş kontrollerine başladı. Başka ülkeler de Almanya'nın izinden giderken geçiş güzergahındaki Macaristan da sınırı kapattı. Fethiye, Bodrum ve Marmaris'i Yunanistan'a geçiş noktası yapan Suriyeliler ise Ege'de art arda yaşanan tekne facialarına rağmen Avrupa kapıları tamamen yüzlerine kapanmadan geçişlere hız verdi. Çünkü bölgesel bir vekalet savaşının sürdüğü Suriye'de artık bir gelecekleri olduğunu düşünmüyorlar. Halepli Ahmed, ölümüne denize açılanların hissiyatını, “Suriye'de hayat bitti. Artık normal bir yaşam istiyoruz. Elbette denizde boğulmaktan korkuyoruz. Fakat Suriye'de zaten her gün ölüyoruz.” sözleriyle anlatıyor.
Ölümü gözü alarak umut yolculuğuna çıkanlardan biri de Suriye'nin Halep şehrinden kaçarak Avusturya'ya ulaşan Zeynep Muallim. Yol hikâyesi, insan kaçakçılarının insafına kalmış göçmenlerin Avrupa yolunda yaşadıkları çileyi özetliyor.
MİLYONER BİR AİLENİN KIZIYDI, MÜLTECİ OLDU
39 yaşında bir psikolog olan Zeynep, Halep'in zengin ailelerinden olmasına rağmen bugün ayda 100 Euro cep harçlığı ile idare eden bir kadın. Eli kolu bağlı, şimdilerde kendilerine Viyana'da evlerini açan Gaziantepli Mevlüt amcanın iki katlı evinde ikamet ediyor. Halep'te birçok zengin eşrafın başına gelen Zeynep'in de ailesinin de başına gelir. El Kaide bağlantılı Nusra, şehirde birçok ailenin mallarına ya ‘Esed destekçisi' ya da ‘örgüte yardım etmedikleri' gerekçesiyle el koyma fetvası çıkartır. Ailesi, servetlerinin büyük bir kısmını canlarını kurtarmak için Nusra'ya vermek zorunda kalır. Bir kardeşini iç savaşta kaybeden Zeynep'in bir kardeşi Özgür Suriye Ordusu'nda üst düzey asker, bir diğer kardeşi ise hâlâ Nusra'nın elinde.
30 GÜN SÜREN UMUDA YOLCULUK
Üç yıl boyunca Türkiye'deki farklı şehirlerde bir derneğin üyesi olarak yardım çalışmaları yürüten Zeynep, 1 yıl önce evlendiği eşiyle, ailesini geride bırakarak bin bir zorlukla haziran ayında geldiği Avusturya'da yaşadıklarını gözyaşları içerisinde anlatıyor. Avrupa'ya ulaşmak için kişi başı toplam 15 bin Euro ödemek zorunda kalırlar. Hatay'dan İzmir'e geldiğinde insanları sömüren insan kaçakçılarının gerçek yüzüyle karşılaşır: “Bizden Almanya'ya kadar götürmek için 8 bin Euro alan iki Türk, bizi İzmir'den bota bindirdikten sonra ortadan kayboldu. Bindiğimiz teknede birisine tekneyi nasıl kullanacağını göstererek ‘sağa sola gitmeyin, direkt gidin' dediler. Çok tehlikeli bir yolculuktu ve nereye gittiğimizi bilmiyorduk. Kos adasına vardığımızda bizi kimse karşılamadı ve ödediğimiz 8000 Euro gitmişti, dolandırılmıştık.”
VİZESİZ GEÇİŞ VAR, RÜŞVETSİZ GEÇİŞ YOK
Oradan Yunan tekneleri ile Atina'ya geçen Zeynep Muallim, günlerce mülteci başvurusu yapmak için uğraşır. Ancak karmaşadan dolayı yoluna devam etme kararı alır. Yolculuğun en zorlu bölümü Makedonya'dan Sırbistan'a geçişte, sınırı geçmek için günlerce yürüdükleri ormanlık alan olur. İki Mısırlı insan kaçakçısının eline düşen Zeynep, “Üç gün üç gece ormanlık alanda yürüttüler bizi. Yeme-içme yok. Çantalarımızdaki gıdalarla yürürken bir şeyler atıştırıyorduk. Sınırı geçtikten sonra da Belgrad'a gitmek için 1200 Euro daha ödedik. Belgrad'a ulaştıktan sonra başka bir araba daha kiraladık. Bu seferkiler daha insaflıydı ve Avusturya'ya kadar 1300 Euro istediler.” diyor.
Macar polisinin sınırdan geçişi sırasında araçta bulunan her kişi için 200 dolar rüşvet aldığını söyleyen Zeynep Muallim, İzmir'den çıkarak Avusturya'nın Traiskirchen mülteci kampına varmalarının bir ayı bulduğunu ifade ediyor. “Kampta 10 aile bir odada kalıyorduk, şartlar çok zordu.” diyen Zeynep, daha sonra eşiyle birlikte bir pansiyona taşınır. Ancak aldıkları mülteci yardımı 500 Euro olan kirayı bile karşılamamaktadır. O günlerde Suriyeli mültecilere Ramazan fitresini vermek isteyen Mevlüt amca ile tanışırlar ve bu hayırsever insanımız Muallim ailesine sahip çıkar. Zeynep, savaş bittikten sonra ülkesine dönmek istediğini söylüyor ancak çoğu vatandaşı gibi Suriye'nin geleceği konusunda hakkında karamsar: “Ülkemde bir çözüm gözükmüyor. Çatışanların hepsi birbirinden beter. Güçlü olan kural tanımıyor.”
GÖÇMENLERİN ROTASI
Avrupa'ya geçmek isteyen göçmenler temmuz ayına kadar Libya'dan İtalya'nın Lampedusa adası veya Malta'ya uzanan hattı kullandı. 2014'te 300 bine yakın mülteci bu hattı kullanarak İtalya kıyılarına ulaştı. Ancak son iki buçuk aydır mülteci akını Akdeniz'den Ege Denizi'ne kaydı. Ege sahillerinden Yunanistan‘a geçen göçmenler buradan da Makedonya-Kosova-Sırbistan-Macaristan-Avusturya rotasını takip ederek Almanya'ya ulaştı. Ancak hafta başında Macaristan'ın sınırları kapatmasının ardından güzergâh değişti. Şimdi ise Sırbistan'a kadar gelen göçmenler Almanya'ya ulaşmak için Hırvatistan-Slovenya-Avusturya-Almanya güzergâhına yöneldi. Suriyelilerin bir kısmı da Edirne'den karayoluyla Yunanistan'a geçmek istiyor.
Lastikle ölümüne kaçışın bedeli 3 bin €
Türkiye, Ortadoğu ve Afrika'dan gelen göçmenler için ana transit ülke konumunda. Ege Denizi üzerinden Yunanistan'a gitme planı yapan çoğunluğu Suriyeli göçmenler, Yunan adalarına yakınlığı nedeniyle İzmir ve Muğla'yı tercih ediyor. Küçücük bot ya da teknelere balık istifi gibi doldurulan göçmenler Çeşme, Urla, Seferihisar, Dikili, Karaburun, Bodrum, Didim, Datça, Ayvalık ve Ayvacık sahillerinden umut yolculuğuna çıkıyor. Türkiye ve Yunanistan Sahil Güvenlik ekiplerine yakalanmayan ya da başlarına kaza gelmeyen göçmenler, Yunan adalarına adım atıyor. Ölümü göze alarak umut yolculuğuna çıkan göçmenler, insan kaçakçılarına Yunanistan'a gitmek için kişi başı bin ile 3 bin Euro arasında para ödüyor. Bu paranın bir kısmı kaçakçılara aracılık edenlere kalıyor. Kaçakçılığın merkezlerinden biri İstanbul Aksaray, diğeri ise İzmir'in Basmane semti. Aracılık işleri genellikle Aksaray'da Suriyelilerin tercih ettikleri kahvehanelerde gerçekleştiriliyor. Ancak bazı turizm acentelerinin de mültecilerin Avrupa'ya geçişlerinde rol oynadığı iddia ediliyor.
Yunan adalarına geçmek isteyen mülteciler, özellikle İzmir'in Basmane semtindeki konfeksiyon dükkânlarında satılan ucuz can yeleği ve şişme lastikleri alarak ölüm yolculuğuna hazır bekliyor. Kaçak geçişlerde kullanılan dört kişilik şişme bot fiyatları bin-bin 500 TL'den başlıyor, kalitesi ve büyüklüğüne göre 5–6 bin TL'ye çıkıyor. Konfeksiyon mağazalarında satılan şişme lastiklerin (şambrel) fiyatı ise 20-25 TL, çocuklar için satılan küçük lastikler ise 15-20 TL arasında değişiyor. Suriyeliler, adım başı satılan standartlara uymayan can yeleklerini ucuz olduğu için tercih ediyor. Geçen yıl, Sahil Güvenlik, Ege Denizi üzerinden Yunanistan'a gitmeye çalışan 12 bin 884 kaçak göçmeni yakalarken rakam bu yılın ilk 9 ayında geçen yılı 4'e katladı. Uluslararası Göç Örgütü verilerine göre 340 bin 991 kişi de yakalanmadan Yunanistan'a ulaşmayı başardı.
Ürperten iddia: Kaçakçılar ‘tekneyi batırın' diyor
Bodrum'dan birkaç kez mülteci taşıdığını söyleyen balıkçı İ.K.'nın anlattıkları, gazetelere‚ ‘göçmen faciası' diye yansıyan tekne kazalarının aslında ‘katliam' olduğuna işaret ediyor. Göçmenlerin derme-çatma, çürük teknelerle götürüldüğünü ifade eden İ.K., şunları anlatıyor: “İçine 20 kişi atıyorlar. 2 bin dolardan 40 bin dolar ediyor. Türk Lirası'yla 100 bin. Teknenin değeri ise 10 bin. Batarsa batsın diyor adamlar da. Denizin dibi dışarıdan fazla ceset dolu. Bunu para için yapıyorlar. Kaptan teknenin batacağını bilmiyor mu? Biliyor. Kasıtlı şekilde ölüme götürülüyorlar. Herkes alacağı paraya bakıyor. Ölürse ölsün deniliyor. Bazı motor yatlar var, işleri sadece bu. Kaçakçılık yapıyorlar. Paraya ihtiyacı olmayan en zenginler dahi burada bu işi yapıyor.” İ.K., kan donduran bir iddiada da bulunuyor. İnsan kaçakçılarının, deşifre olmamak için kaptanlara “tekneleri denizin ortasında batıracaksın” diye talimat verdiğini öne sürüyor. Bodrum açıklarında önceki gün 8'i çocuk 22 kişinin hayatını kaybettiği facianın detayları da bu anlatılanları destekliyor. 250 kadar kişinin tıka basa doldurulduğu teknenin, 45 yıllık tur teknesi olduğu, eskidiği için faaliyette olmadığı, boyandıktan sonra Türk kaptanı tarafından bir Suriyeliye satıldığı ortaya çıktı. Faciadan kurtulan Iraklı Salim Bazani de bir saat yolculuğun ardından su almaya başlayan teknedeki dehşeti şöyle anlatıyor: “Alt kattakilerin yarı beline kadar su gelmişti. Çığlıklar birbirine karışıyordu. Ardından tekne yan yatıp batmaya başladı. Üst kısımda olan ben de dahil can yelekleri ile denize düştük. Alttakilerin ise çıkma şansı olmadı. Büyük bölümü bağıra bağıra ölüme gitti.”
