“Hititçe Güzel Türkçe” – Prof. Dr. Osman Sertkaya ile Dilin Köklerine Yolculuk
Türk dilinin binlerce yıllık serüveni, yalnızca kelimelerin değil, bir milletin hafızasının da izini taşır. Bu izleri süren isimlerden biri de hiç kuşkusuz Osman Sertkaya.

Ömrünü Türk dilinin köklerine, tarihi belgelerin derinliklerine ve milletimizin kadim hafızasına adayan hocamız, son eseri “Hititçe Güzel Türkçe” ile ezber bozan bir iddiayı yeniden gündeme taşıyor: “Hititçe, bir Eski Türk dilidir.”
Dil, tarih ve kimlik üçgeninde yıllardır titiz araştırmalar yürüten Sertkaya, bu çalışmasında yalnızca akademik bir sav ortaya koymuyor; aynı zamanda Türk milletinin binlerce yıllık varlığını dil üzerinden yeniden okumamızı istiyor.
Sertkaya’ya göre, “Hititçenin eski Türkçe olduğu kanıtlandığında, bu topraklarda en az 4000 yıldır var olduğumuz anlaşılacaktır.”
Bu çarpıcı eserin ışığında, Haber Erk adına Savaş Erman, hocamızla Türkçenin kökeni, dil bilinci, millî kimlik ve Türkoloji çalışmalarının geleceği üzerine kapsamlı bir söyleşi gerçekleştirdi.
Söyleşide, “dil bir milletin ruhudur” diyen Sertkaya’nın sözleri, hem genç araştırmacılara hem de dil sevdalılarına ilham verecek nitelikte.
İşte, “Hititçe Güzel Türkçe” kitabı vesilesiyle, Türk dilinin köklerinden geleceğine uzanan bir fikir ve gönül yolculuğu…

I. DİL VE TARİH PERSPEKTİFİ
Savaş Erman: Hocam, “Hititçe Güzel Türkçe” başlığında Hititçe ile Türkçe arasında nasıl bir bağ kuruyorsunuz? Bu başlık, dilin kökenine dair bir iddia mı, yoksa sembolik bir vurgu mu taşıyor?
Osman Sertkaya: Öncelikle “Hitit” sözüne açıklık getireyim. İlim âleminde yaygınlaştığı için ben de kullanıyorum. Hititlerden hatıra hiçbir yazıtta “Hitit” veya “Hetit” sözü geçmez. Yazıtlarda çoğunlukla “URU Hatti” olarak adlanırlar. Her ikisi de Almanların yakıştırmasıdır. Onlar kendilerine “Oğuz Eli”, “Oğuz Bodun” ya da sadece “Oğuz” veya “Urum” diyorlardı. Kitabımda detayları yazılı.
Size yabancı gelen bir dilin yapısı ve söz varlığı hakkında fikriniz yoksa uzun metinleri okumaya kalkmanızın hiçbir faydası olmaz. Ama ses denkliklerini, ses değişimlerini bilirseniz, sondan eklemeli dillerin sözleri kimliğini kolayca ele verir. İngilizce–Hititçe küçük bir sözlüğe ilk baktığımda, dilin eski Türkçe olabileceğinden şüphelendim. Biraz daha inceleyince kanaatim kesinleşti. Başlık elbette hem dilin kökenine vurgu hem de dilin berraklığına ve mükemmelliğine bir hayranlıktır diyebilirim.
Savaş Erman: Türk dilinin tarihî köklerini incelerken Hititçe’yi nasıl bir konuma yerleştiriyorsunuz?
Osman Sertkaya: Hititçe, Sümercenin devamı gibi görünüyor. Sümerolog Nafiz Aydın’ın Hititçedeki Sümerce sözler listesinde 2000 civarında kelime var. Bu çok yüksek bir rakam. Ama Nafiz Aydın her iki dile de Türkçedir diyemiyor. Ben buna kahroluyorum.
Savaş Erman: Sıkça vurguladığınız “Türkçenin tarih derinliği” kavramını biraz açar mısınız?
Osman Sertkaya: Asya ve Avrupa’daki dillerin hepsinde, Kuzey ve Güney Amerika’daki, hatta Avustralya’daki dillerde bile Türkçenin izleri var. Örneğin Arjantin’in güney kutbuna yakın bir milli parkın ve bir kuş cinsinin adı “Alakush”. Bu durumda en azından kuzey yarımkürenin, belki de bütün dünyanın kök dili Türkçedir denebilir. Bunu German dilleri üzerinden sorguladım, sonuçlar beni de şaşırttı. German dilleri Türkçe ile akraba çıktı. Bulgularımın kısa bir özetini kitabın sonuna ekledim.
Savaş Erman: Türkçenin kadim dillerle olan ilişkisini araştırmak, dilin millî kimliğini anlamamız açısından neden önemlidir?
Osman Sertkaya: Arkeolojik bulgular yoruma açıktır, bu yüzden atalarımızın eserlerine başkaları da sahip çıkabilir. Ama dil öyle değildir, tartışmaya kapalıdır. Sen sahip çıkmazsan, atalarının diline bile sahip çıkarlar; Hititçede yaptıkları gibi! Atatürk gibi, dağın ardını görebilen liderlerimiz olmazsa sadece dilimizi değil, ülkemizi de elimizden alabilirler. Hititçenin eski Türkçe olduğu kanıtlanınca en az 4000 yıldır bu coğrafyanın sahipleri olduğumuz anlaşılacak. Sümerceyi de eklersek bu süre 7000 yıla çıkar. Bana sorarsanız, biz ezelden beri buralardayız.
Savaş Erman: Günümüzde Türkoloji çalışmaları Batı’da ve Türkiye’de nasıl bir seyir izliyor?
Osman Sertkaya: Bizim bugüne kadar hatırı sayılır bir tek Germanistimiz olmadı. Ama son 200 yıldır Avrupa, Amerika ve Asya’da yüzlerce Türkolog yetişti. Eski Türkçenin gramerini, sözlüğünü yazacak yetkinlikte bilginler çıktı. Runik, Grek, Arap, Uygur, Süryani, Slav, Ermeni, Gürcü alfabeleriyle yazılmış Türkçe metinlerden incelenmemiş eser kalmadı. Çalışmalar doygunluğa erişti. Gene de son yıllarda Oğuz destanları üzerine yazılanlar heyecan verici. Şimdi sıra çivi yazılı metinleri Türk gözüyle okumaya geldi.
II. KİTAP ÜZERİNE
Savaş Erman: “Hititçe Güzel Türkçe” kitabını yazma fikri nasıl doğdu?
Osman Sertkaya: En az 60 yıldır Sümercenin eski Türkçe olabileceğine dair söylentileri duyarım. Sümerceyle ilgim, Hititçeden 35-40 yıl daha eskidir. 2021 yılında birkaç gün internetsiz kaldığımda Türk Tarih Kongresi bildirilerinden bir kitabı elime aldım. Gerd Steiner’in makalesinde “Hattušili = Hattušalı” ifadesi dikkatimi çekti. “Acaba dilleri nasıl?” diye merak edip Hititçeyi incelemeye başladım.
Beş ay boyunca Copeland’ın İngilizce–Hititçe sözlüğünü kelime kelime inceledim ve sözlerin çoğunun eski Türkçeye uzandığını gördüm. Bu çalışmanın sonucunda “Hititçe Bir Eski Türk Dilidir” başlıklı bir makale yayımladım. Ancak sanal ortamda her şey kaybolabilir; bu yüzden kitabı kalıcı bir kaynak hâline getirmek istedim.
Savaş Erman: Kitabınızda Türk diline dair hangi temel meseleleri ele alıyorsunuz?
Osman Sertkaya: Kitabım, Türkçenin gramerini, ses bilgisini, etimolojisini, Türk tarihini, mitolojisini, hukuk ve tıp tarihini yeniden yazacak olanlara kaynak niteliğindedir.
Savaş Erman: Bu eseri hazırlarken sizi en çok etkileyen tarihî belge veya bulgu neydi?
Osman Sertkaya: Bir hakanın memuruna yazdığı mektupta, “Alçaklığa varma, sevinenlerin ağlayanlardan olmasın.” demesi beni etkilemiştir. Ayrıca Bilge Kağan’dan 2500 yıl önce de destansı eylemleri taşa kazıtan hakanlarımız olduğunu görmek gurur verici.
Savaş Erman: Akademik bir konuyu bu kadar akıcı bir dille anlatma tercihinizin nedeni neydi?
Osman Sertkaya: Savaşlarda düşmanın şifreli mesajlarını çözenlerin bulguları ne kadar akıcıysa, benimki de o kadar akıcı sayılabilir. Bazen bir cümle üzerinde bir hafta çalıştım. Okuyucu da benzer bir emeğe katlanmalı. Editörümle daha uyumlu çalışabilseydik okuyucunun yükü azalırdı, ama maalesef mümkün olmadı.
Savaş Erman: Kitapta hem bilimsel analiz hem de kültürel bir heyecan hissediliyor. Bu dengeyi nasıl kurdunuz?
Osman Sertkaya: Hitit metinleri, Sümer metinlerinden sonra dünyanın en eski belgeleridir. Bu hem heyecan verici hem de bilimsel açıdan çok değerlidir. Çünkü bu metinler dünya dillerinin ses bilgisini, etimolojisini ve birçok ulusun tarihini yeniden yazmaya katkı sağlar.
Savaş Erman: Okur, bu kitabı okuduktan sonra Türkçeye dair nasıl bir farkındalık kazanmalı sizce?
Osman Sertkaya: Okuyucu bazı metinleri az buçuk anlamakla yetinmemeli. Türk dili ve edebiyatı akademisyenlerinden gerçek ses değerleriyle yeniden yazılmasını talep etmelidir. Ayrıca bu toprakların ezelden beri Türk dilli halkların yurdu olduğunu kavrayıp buna göre davranmalıdır.
Savaş Erman: Türkçeyi bir medeniyet dili olarak ele almanızın sebebi nedir?
Osman Sertkaya: Kitabımda Sümerce olduğu sanılan pek çok sözün aslında Türkçe olduğunu belirledim. Sümerler çağlarının en gelişmiş halkıydı; dilleri de elbette uygarlık diliydi. Örneğin “kalem” sözü, Türkçe “kamış”tan türemiştir: KAMIŞ > KASIM > KALIM > KALEM. Sümerlerin “TUPPİ” dedikleri yazı tableti de Türkçedeki “BİTİK” sözüyle bağlantılıdır. Görüldüğü gibi sahiplenmediğimiz her şey başkaları tarafından alınır.
III. TÜRKÇE’NİN GELECEĞİ VE DİL BİLİNCİ
Savaş Erman: Türkçenin geleceğini nasıl görüyorsunuz?
Osman Sertkaya: Türk devlet yönetimlerinden kendini Türk hissetmeyenleri uzaklaştıramazsak eğitim sistemimizi düzeltemeyiz. Bunu başaramazsak Türkün de Türkçenin de geleceği karanlıktır.
Savaş Erman: Türk gençlerinin dili kullanma biçimi hakkında ne düşünüyorsunuz?
Osman Sertkaya: Doğru dürüst bir millî eğitim sistemi olmayan halkların her şeyi yozlaşır; dili de!
Savaş Erman: Eğitim sisteminde Türkçe öğretiminin zayıfladığı yönünde eleştiriler var. Sizce neler yapılmalı?
Osman Sertkaya: Amacı olmayan eylemlerin değeri olmaz. Ulusumuzu borçlandırma ve güçsüzleştirme planları devrede. Öncelikle ulusumuzu ve devletimizi yabancı boyunduruğundan kurtarmalıyız.
Savaş Erman: Dil bilincini güçlendirmek için akademi, medya ve yazarlar hangi sorumluluğu taşımalı?
Osman Sertkaya: Konfüçyüs’e “Bir ülkeyi idare etmeye çağrılsaydınız, ne yapardınız?” diye sormuşlar. “İşe dili düzeltmekle başlardım.” demiş. Çünkü dil bozulursa düşünce bozulur. Medya, yazarlar ve akademisyenler de devleti yönetenleri bu bilinçle düşünmeye zorlamalı. Hititçeye sahip çıkıp onu eski Türk dilleri bünyesine dahil etmeliler.
Savaş Erman: “Bir milletin ruhu dilindedir” diyorsunuz. Bu ruhu canlı tutmak için birey olarak ne yapabiliriz?
Osman Sertkaya: “Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır” sözünü unutmayın. Dürüst, namuslu ve tatlı dilli olun. Dürüstlük yoksa tatlı dil de işe yaramaz.
Savaş Erman: Osman Sertkaya’nın gözünden “Güzel Türkçe” nasıl bir Türkçedir?
Osman Sertkaya: Konfüçyüs’ün dediği gibi düşünceleri iyi anlatan bir Türkçedir. Hitit çağında dilin beklediğimden çok daha mükemmel olduğunu gördüm ve şaşırdım.
Savaş Erman: Yeni nesil yazar ve araştırmacılara, Türkçeye dair hangi tavsiyelerde bulunmak istersiniz?
Osman Sertkaya: Az bilinen konularla uğraşsınlar ama ormanı göz ardı etmesinler. Orman, Hititçe ve Sümercedir. Bu iki dilin eski Türkçe olduğunun anlaşılması Türkün tarih tezidir, çok değerlidir. Bundan asla vazgeçmesinler.
Savaş Erman: Son olarak, “Hititçe Güzel Türkçe”nin okuyucuda uyandırmasını umduğunuz temel duygu veya düşünce nedir?
Osman Sertkaya: En büyük Türk Atatürk’tür. Hitit ve Sümerlerin Türklüğü, onun tarih tezidir. Buna gönül verenlerin başı dik olur. Başınız dik, geleceğimiz parlak olsun.
