Holguin, Kıbrıs'ta güven artırıcı adımlar için yanıt bekliyor

BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin Cuellar, 9 Kasım Pazartesi yapılması planlanan görüşmede taraflardan güven artırıcı önlemler paketine yanıt bekliyor. Paket, 4 yeni geçiş noktası açılmasını ve Derinya’daki 10 numaralı BM kontrol noktası yakınlarında iki tarafta da 70’er bin metrekarelik mayınlı alanın temizlenmesini içeriyor. Holguin, adımların sonuçlanmasının Kıbrıs sürecini BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in görev döneminin ötesine taşıma çabasına katkı sağlayacağını söyledi. Hafta boyunca taraflar arasında temaslarda bulunan Holguin, ANKA Haber Ajansı’na ara bölgedeki eski Lefkoşa Uluslararası Havalimanı’nda yer alan BM İyi Niyet Misyonu Binası’nda konuştu. Görüşme, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Cumhurbaşkanlığı’nda KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman’la bir araya geldiği sırada yapıldı. Görev süresinin bitmesine sayılı günler kalan Holguin, “Bu kez güven artırıcı önlemler konusunda bir adım atılmasını umuyorum” dedi. Sonuç alınmaması durumunda Guterres’e sunacağı raporun içeriğini de “Hiçbir şey olmazsa Genel Sekreter’e raporum, ‘hiçbir şey olmadı’ olacak. Güle güle herkese, güle güle ben, güle güle Guterres” sözleriyle anlattı. Süreç canlı kaldığı takdirde gelecek yıla ve yeni genel sekreter dönemine kadar çabayı sürdürebileceklerini belirtti.

Dört geçiş noktası ve mayın temizliği

Holguin, mayın temizliğine adanın iki tarafında aynı büyüklükte, 70’er bin metrekarelik alanla başlanacağını söyledi. Türk tarafının adanın tamamındaki mayınların temizlenmesi yönündeki talebi üzerine, “Bir yerden başlamalıyız. İki tarafta da aynı, tam olarak aynı 70 bin metrekareyle başlayacaklar” dedi. Nihai hedefin “mayınsız bir ada” olduğunu belirten Holguin, “Mükemmel, iyinin düşmanıdır. Daha fazlasını istiyoruz diye mayın temizliğini bekletmemeliyiz” ifadesini kullandı. Rum tarafı ise adadaki Türk Tank Birliği’ni gerekçe göstererek anti-tank mayınlarının temizliğinin güvenlik başlıkları altında ele alınmasını istiyor. Geçiş noktaları için gündemde Haspolat (Mia Milia), Kiracıköy (Athienou)-Gaziler (Pyroi)-Eğlence (Aglantzia), Akıncılar (Louroujina)-Limya (Lymbia) ve Kambo (Kambos)-Gemikonağı (Karavostasi) güzergâhları bulunuyor. Erenköy (Kokkina) yerine Kambo seçeneğinin değerlendirilmesi hakkında Holguin, “Erenköy’ü çıkarıp Kambo’yu koymanın yardımcı olmasını umuyorum. Göreceğiz” dedi. Güven artırıcı adımlarda iki liderin siyasi irade gösterdiğini, ancak gelecekteki müzakerelerin yöntemi konusunda beklenen yakınlaşmanın oluşmadığını kaydeden Holguin, “Bir buçuk yılın, neredeyse iki yılın ardından yöntem, usul adımları ve gelecekteki müzakerelerin çerçevesi konusunda çok daha fazla ortak nokta bulmalarını bekliyorduk” diye konuştu.

Müzakere yöntemi ve siyasi eşitlik

Holguin, önce iki liderin Guterres’le 2+1 formatında, ardından Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık’ın katılımıyla 5+1 formatında bir araya gelmesinin düşünüldüğünü belirtti. Olası üçlü görüşmeden önce liderlerin müzakere usulüne ilişkin önerilerini hazırlaması gerektiğini, resmi müzakerelerin başlangıcı olarak ise 5+1 toplantısının görüldüğünü söyledi. Güven artırıcı paket kesinleşince Guterres’le görüşeceğini aktaran Holguin, Genel Sekreter’in önce üçlü görüşmeyi mi yoksa 5+1 toplantısını mı tercih edeceğinin ve toplantı tarihlerinin henüz belli olmadığını kaydetti. Siyasi eşitlik konusunda 11 Aralık’ta anlaşmaya varıldığını söyleyen Holguin, asıl tartışmanın dönüşümlü başkanlıkta olduğunu belirtti. Bu düzenlemenin siyasi eşitliğin bir parçası olduğunu ifade eden Holguin, Kıbrıs Rum liderinden müzakereler başlamadan önce açık teyit istemenin zor olduğunu söyledi. Ayrıntıların müzakere masasında ele alınması gerektiğini vurgulayarak, “Bunları müzakerede doldurmalısınız, müzakereden önce değil” dedi. Crans-Montana’da dönüşümlü başkanlığın askerler ve güvenlik konularıyla ilişkilendirilmesinin Rum tarafında aynı bağın yeniden kurulacağı endişesi yarattığını da aktardı. Holguin, Erhürman’dan müzakerelerin belirli bir süre içinde yürütülmesi ve Kıbrıs Türk tarafının kusuru olmadan görüşmelerin kesilmesi halinde eski statükoya otomatik dönülmemesi yönündeki taleplerini somutlaştırmasını istedi. İki liderin de taraflardan biri masadan kalkarsa ne yapılacağını olası üçlü görüşmeden önce ele alması gerektiğini belirtti. Doğrudan ticaret, uçuşlar ve temasları olası güvencelere örnek gösteren Holguin, “Bu denklemde Avrupa Birliği’ne ihtiyacımız var” dedi. BM’nin seçenekleri sunabileceğini, doğrudan ticaret başlığında AB’nin de sürece katılması gerektiğini söyledi.

Maraş, garantörler ve ortak çalışmalar

Holguin, Rum lider Nikos Hristodulidis’in Maraş’ın Kıbrıslı Rumların yerleşimine açılması ve geçici olarak BM yönetimine devredilmesi önerisini, Erhürman’ın müzakerelerin yeniden başlaması için sunduğu 4 maddeye yanıt arayışı olarak değerlendirdi. Maraş’ın BM yönetimine geçmesinin geri döndürülemez bir adım olabileceğini, Gazimağusa Limanı ve doğrudan ticaret için aynı şeyin söylenip söylenemeyeceğinin ise belirsiz olduğunu belirtti. İzne dayalı ticaretin daha sonra geri alınabileceğini kaydeden Holguin, BM’nin Maraş’ı yönetmek için gerekli kaynak ve lojistik kapasiteye sahip olmadığını söyledi: “BM’de bu imkan ve lojistik kapasite yok. Burası küçük bir yer değil, bir şehir.” Kentin güvenliğini sağlamanın bile büyük bütçe gerektireceğini belirterek, taraflar anlaşırsa kaynak talebi için Güvenlik Konseyi’ne başvuracaklarını ifade etti. Kolombiya barış sürecinde de karşılaştığı “Her şey üzerinde anlaşılmadan hiçbir şey üzerinde anlaşılmış sayılmaz” ilkesini “kötü bir şey” olarak niteleyen Holguin, üzerinde uzlaşılan güven artırıcı önlemlerin müzakereler devam ederken uygulanmasını savundu. Uygulamanın statükonun değiştiğini ve ilerleme kaydedildiğini göstereceğini, toplumların müzakerelerden sonuç alınabileceğine inanmasına yardımcı olacağını söyledi. Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık’ın liderlerin uzlaşacağı çözümü desteklemesi gerektiğini belirten Holguin, “Liderler ne üzerinde anlaşırsa garantörler orada olmalı ve onları desteklemeli” dedi. 5+1 toplantısının liderler adına karar vermek için değil, onları desteklemek için yapılacağını söyleyen Holguin, “Türkiye’nin oynayacağı çok büyük bir rol var” ifadesini kullandı. Holguin, iki toplumlu teknik komitelerin ve gençlerin ortak çalışmalarının da önemini vurguladı. Komiteleri iki toplum arasında köprü olarak tanımlayan Holguin, yangınlar ve doğal afetlere yönelik hızlı müdahale düzenlemesinin, tarafların harekete geçmek için “15 telefon görüşmesi” beklemeden birlikte çalışmasını amaçladığını belirtti.