İliç halkı: Dayanacak gücümüz kalmadı, madenimiz açılsın

Madencilik sektörü, ülke ekonomilerinin büyümesinde bir itici güç olmasının yanı sıra bölgesel kalkınmada da kritik bir rol üstlenmektedir. Madenler, bulundukları bölgelerde binlerce kişiye istihdam olanağı sunarken, bölge esnafından sağladığı tedarikle pek çok sektördeki işyerini ve dolayısıyla binlerce aileyi doğrudan etkilemektedir.

İLİÇ'TE EKONOMİK DURGUNLUK

Türkiye'nin enerji ve altın ithalatını azaltma çabaları kapsamında gelişen altın madenciliği, bulunduğu bölgelerin kalkınmasını desteklemektedir. Erzincan'ın İliç ilçesindeki Çöpler Altın Madeni, 2024 Şubat ayında yaşanan toprak kayması ve 9 madencinin hayatını kaybetmesiyle birlikte faaliyetlerini durdurmak zorunda kalmış, bu durum ilçenin ekonomisini olumsuz etkilemiştir. Maden kapalı kaldığı 19 aylık süreçte, esnafından işçisine, firma sahibinden köylüsüne kadar tüm İliç halkı zor günler geçirmektedir. İlçeye göç veren yerleşim yeri olma özelliğini yitiren İliç, artık göç vermeye başlamıştır. Esnaf siftah yapmadan dükkan kapatırken, gençler iş bulamayıp ilçeyi terk etmektedir. Madenin faaliyete geçtiği dönemde 2 binlerden 10 binlere yükselen ilçe nüfusunun yarı yarıya azaldığı belirtilmektedir. Madende çalışırken işini kaybedenlerin kredi kartı borçları katlanmıştır.

BORÇLAR VE GEÇİM SIKINTISI

İlçedeki birçok işyeri doğrudan madene yönelik kurulmuş olduğundan, madenin faaliyetlerinin durması bu şirketlerin işlerini tamamen sekteye uğratmıştır. Ayrıca, iş ve aş umuduyla İliç'e gelen ve ev kiralayıp yeni eşyalar alarak yuva kuran bölge halkı, borç batağına sürüklenmiştir. Madene bağlı işlerine güvenerek ev ve araba sahibi olanlar, taksit ödemelerinde zorlanmaktadır. Madenin kapanmasıyla birlikte herkes borçları ve geçim sıkıntısıyla yüzleşmiş, bazı ailelerde gerginlikler yaşanmaya başlamıştır. İlçe halkından bir esnaf, mühendis ve kaliteli elemanların yetiştiği bir okul gibi olan bu sistemin aniden ortadan kalkmasıyla birçok kişinin dışarıda kaldığını, ev ve araba borcu olanların bu yükün altında ezildiğini ve aile yapılarının bozulmaya başladığını dile getirmiştir.

ERZINCAN EKONOMİSİNE ETKİLERİ

Erzincan Sanayi ve Ticaret Odası Başkanı Ahmet Tanoğlu, İliç'teki altın madeninin Erzincan ekonomisine ciddi katkı sağladığını belirtmiştir. Madenin kapalı olmasından İliç'in yanı sıra Erzincan'ın da ciddi şekilde etkilendiğini, madenin perakende, mobilya, gıda ve inşaat gibi hemen her sektöre katkı sağladığını ifade etmiştir. İnsanların yerleşmesiyle daire satışlarının hareketlendiğini ve aile ekonomilerine de katkı sunulduğunu söylemiştir. Maden kapanınca bu mağazalarda da işlerin ciddi oranda düştüğünü belirten Tanoğlu, bugün bir referandum yapılsa, halkın yüzde 99'unun madenin açılmasını isteyeceğini vurgulamıştır. İnsan sağlığını ön planda tutarak madenin açılmasında fayda gördüğünü eklemiştir. Erzincan Ticaret Borsası Başkanı Nadir Akar da Türkiye ve Erzincan ekonomisine ciddi katkısı olan madenin kapanmasının büyük sıkıntılara yol açtığını, insanların geçim kaynağının ortadan kalktığını belirtmiştir. Madenin kapanmasıyla ticarette yüzde 60 ila yüzde 70 oranında durma yaşandığını, madene ürün gittiğini ve oradan da ürün geldiğini ifade etmiştir. Çimento, demir, mazot, yağ gibi pek çok ürünün Erzincan'a fayda sağladığını söyleyen Akar, İliç halkı gibi kendilerinin de madenin açılmasını istediklerini ve gerekli önlemlerin alınıp madenin tekrar faaliyete geçmesinin ticaret açısından daha iyi olacağını dile getirmiştir.

BELEDİYE BAŞKANININ AÇIKLAMALARI

2024 Mahalli İdareler Yerel Seçimlerinde Milliyetçi Hareket Partisi'nden İliç Belediye Başkanı seçilen Mehmet Elçi, ilçede yaşananları "Halkın, geleceği, çocukların yarını kapandı" sözleriyle özetlemiştir. Elçi, 19 ay önce madende toprak kayması yaşandığını hatırlatarak, yerel yönetimler olarak konuyu ilgili bakanlıklara ve devlet büyüklerine aktarmaya çalıştıklarını, İliç'in bir an önce eski huzuruna ve düzenine kavuşması gerektiğini belirtmiştir. Devlet büyüklerinin İliç'e farklı bir bakış açısıyla yaklaşmalarını istediklerini çünkü burada sadece bir işletmenin kapanmadığını, halkın geleceğinin ve çocukların yarınının kapandığını ifade etmiştir. Madenin bir an önce yeniden faaliyete geçmesi gerektiğini vurgulamıştır. Elçi, Çöpler Altın Madeni'nin sadece İliç ekonomisi için değil, ülke ekonomisi açısından da önemli bir maden olduğunu belirterek, devlet büyüklerinin bu konuda hassasiyet göstermesini beklemiştir. Günde en az 50 kişinin iş için belediyeye geldiğini, belediyenin kapasitesinin ve imkanlarının sınırlı olduğunu, alternatif iş alanının da bulunmadığını söylemiştir. Bu taleplere cevap veremedikleri için üzgün olduklarını dile getirmiştir. Madenin açıldığı dönemde ilçenin nüfusunun yaklaşık 1.800 iken zamanla 10.000'i geçtiğini, şu an ciddi anlamda dışarıya göç yaşandığını belirtmiştir. Göçü engellemeye çalıştıklarını ancak iş imkanı sunamadıkları için vatandaşların farklı illerde iş aradığını, hatta yakın ilçelere alternatif işler için yönlendirme yaptıklarını ancak bunun da sınırlı bir imkan olduğunu ve halkın çok zor durumda olduğunu ifade etmiştir. Belediye Başkanı Elçi, ilçede eski hareketliliğin kalmadığını, esnafın satış yapamadan dükkan kapattığını, bu yüzden kendilerine sık sık şikayet geldiğini ve kepenk kapatan esnafların olduğunu söylemiştir. Bu nedenle madenin yeniden faaliyete geçmesini istediklerini belirtmiştir. 19 aydır bu konuyla ilgili bilgi almak üzere kimsenin kendisiyle iletişime geçmediğini, dışarıdan yorum yapmanın kolay olduğunu, buyursunlar gelsinler, vatandaşla konuşsunlar, İliç'te yaşayan halkın ne derdi var, ne istiyor, gelsinler görsünler demiştir. 19 aydır kimsenin gelip "Size nasıl katkı sağlayabiliriz?" demediğini, bu yüzden dışarıdan yazılıp çizilen şeyleri haklı eleştiri olarak görmediğini, samimilerse kendilerinin burada, yerel yönetimin başında olduğunu, buyursunlar gelsinler, dinleyeceklerini söylemiştir. Maden kapalı kalsın diyenlerin, birkaç kişi dışında tamamının dışarıdan, burayla organik bağı olmayan kişiler olduğunu ifade etmiştir.

DEVLET DENETİMLERİ VE ÇEVRE İDDİALARI

Türkiye'de madencilik ve çevre ilişkisi her zaman tartışma konusu olurken, çevre savunucuları İliç'te de toprak kayması sonrası çevrenin kirlendiğini, köylünün bağ ve bahçesinin, hayvanlarının zarar gördüğünü, su kaynaklarının kirlendiğini iddia etmiştir. Bu iddialara karşın ilgili devlet kurumlarının yaptığı denetimler ve alınan toprak ve su numunelerinde toprak kaymasının çevreye ve yeraltı sularına herhangi bir kirlilik tespit edilmediği açıklanmıştır. Özellikle madene çok yakınında bulunan Çöpler ve Sabırlı mahallelerinin (köy) muhtarları, madenin baştan bu yana bağlarına bahçelerine hiçbir zararı olmadığını belirtmektedir. Çöpler Mahallesi (köyü) Muhtarı Celal Çoban, çevre savunucularının kirlilik iddialarıyla ilgili, "Bunlar tamamen asılsız iddialar, böyle bir durum söz konusu değil. Köyümüz yaklaşık 15 yıldır burada kurulu. Biz böyle bir şeyle karşılaşmadık. Biz burada yıllardan beri madencilik faaliyetlerinden faydalanıyoruz. Herhangi bir çevre kirliliği ya da olumsuz etkisini köy olarak görmedik. Özellikle hayvan sayısında bir azalma olduğu da doğru değil. Barajda balıklar da ölmedi" dedi. Çöpler köyü sakinlerinden ve eşi madende çalışırken işsiz kalan Hatice Keklik, "Maden söylendiği gibi çevre kirliliğine neden olmuyordu. Ben bahçede çalışıyorum mesela. Bahçelerimiz var, gayet güzel. Hiçbir sıkıntı olmuyordu. Madenin kapanması bizi çok etkiledi. Eşim madende gayet iyi çalışıyordu. Şu an Erzincan’a gitti, iş kovalıyor. Ama o da yetmiyor bize. Sonuçta çocuklarımıza bir gelecek hazırlamaya çalışıyorduk, o da olmadı. Madenin açılmasını istiyoruz" diye konuştu. Madene komşu diğer Sabırlı (köyü) Mahallesi’nin Muhtarı Veysel Berşe de "Tarım yapılamıyor, meyve-sebze yetiştirilmiyor, gibi iddialar doğru değil. Mesela bu sene hiç meyve yetişmedi. Ama bunun nedeni maden değil. Don vurdu. Bütün Türkiye bu dondan etkilendi. Bunu getirip madene bağlamak insafsızlık olur. Madende çalışan da çalışmayan da burada mağdur oldu. Köyümüzde mutsuzluk hakim. İnsanlar işlerini kaybetti, moraller bozuldu" dedi. Madenin kapalı olmasından sadece köylerinin değil tüm İliç’in etkilendiğini söyleyen Sabırlı Köyü sakinlerinden Remzi Gün de madenle bir sıkıntılarının olmadığını, açılmasını istediklerini söyledi. Soner Apaydın (Esnaf, hafriyat şirketi), 19 aydır işletmelerde herhangi bir satış yapamadıklarını, aldıkları malların parasını ödediklerini, vergilerini ödediklerini ancak bir gelir kaynaklarının olmadığını belirtti. SGK borçlarını ödemekte zorlandıklarını, kazadan önce 30'a yakın çalışanları olduğunu ancak 19 aydır hiçbir çalışanlarının olmadığını söyledi. Eskiden dışarıdan buraya çalışmaya gelen çok olduğunu ancak bunun tersine döndüğünü, borçların biriktiğini ve insanların dayanma gücünün kalmadığını ifade etti. Tekrar madenin açılmasını istediklerini, gençler adına, esnaf adına, burada çalışan yerel firmalar adına madenin açılmasını istediklerini çünkü sadece buraya değil, Erzincan'a, çevre illere, Türkiye'ye faydası olduğunu söyledi. Mehmet Taş (Esnaf-Ciğerci Mehmet Usta), madenin kapanmasından sonra herkesin adeta sudan çıkmış balığa döndüğünü, çarşının tamamen boşaldığını belirtti. Daha önce 13-14 kişi çalıştıklarını, şimdi 3 kişiye düştüklerini ve bir kişiyi daha çıkarıp çıkarmama hesabını yaptıklarını söyledi. Madenin şu anki yokluğunun İliç'e çok büyük bir zarar verdiğini ve açılmasını bir an önce istediklerini ifade etti. Mehmet Gürbüz (Kanyon Otel Sahibi), maden kazasından önce konaklama sektöründe doluluk oranının yüzde 80-85 olduğunu, kazadan sonra hiç müşterileri olmadığını belirtti. Bu süreçte personelini işten çıkaramadığını, onlar da mağdur olmasınlar diye elinden geleni yaptığını, bu nedenle özellikle otel işletmeleri olarak çok ciddi sıkıntılar yaşadıklarını söyledi. Madende çalışan 2.800 kişinin işsiz kaldığını, bunların bir kısmının ilçeden göç ettiğini, iş bulanların bulduğunu ancak çoğunun madenin tekrar açılmasını beklediğini ifade etti. Recep Kurt (Türkiye Maden İşçileri Sendikası Konya ve Havalisi Şube Başkanı Yardımcısı), sadece Anagold değil, bütün taşeronlarla beraber şu an madende çalışan sayısının sadece 700 kişi olduğunu, işsizliğin had safhada olduğunu ve ekonominin çöktüğünü belirtti. İliç'te arkadaşlarının işsiz olduğunu, bu nedenle göç etme durumunun yaşandığını söyledi. Madende çalışan 3.500 kişi olduklarını ancak bunların yarısının dışarıdan gelenler olduğunu, kazadan sonra göç ettiklerini ve İliç'in nüfusunun yarıya düştüğünü ifade etti. Esnafın burada iş beklediğini, ekonominin dibe vurduğunu ve şu anda halkın çok perişan olduğunu söyledi. Bir an önce buranın açılması için ellerinden ne geliyorsa çabalayacaklarını ve çabaladıklarını, işsiz kalan arkadaşının tekrar burada işe geri dönmesini beklediklerini belirtti. İliç halkının madenin bir an önce açılmasını istediğini vurguladı. Cihan Yıldırım (Madende eski çalışan), madende 15 yıl çalıştığını ve siyanür bölümünde çalıştığını söyledi. Çok algı yapıldığını ancak kendi şahsı adına siyanürden bir zarar görmediğini, köyüne çok faydası olduğunu, okul yaptığını, köy konağını yaptığını, halı saha yaptığını, mezarlıklarını yaptığını belirtti. Madenin açılmasından yana olduklarını ve kapanmasını istemediklerini söyledi. Murat Gürbüz (Maden eski çalışanı), kazadan sonra binlerce işçi gibi işinden olduğunu, burada çok güzel iş imkanları olduğunu, herkesin bir arada topluca çalıştığını ancak maden kazasından sonra bu imkanların dağıldığını belirtti. Eskiden göç alan bir ilçe iken şimdi göç verir hale geldiklerini, burada iş imkanının kalmadığını söyledi. Şimdi 10 gün iş bulurlarsa çalıştıklarını, 10 gün yattıklarını ifade etti. Maden tekrar faaliyete geçerse işe kesinlikle döneceğini, madenin bir an önce açılmasını, geleceği için istediklerini söyledi. Gökhan Gün (Sendika iş yeri temsilcisi), 13 yıldır Çöpler Madeni'nde çalıştığını ve toprak kaymasından sonra İliç halkının neredeyse yüzde 80'inin işsiz kaldığını belirtti. İlçe genelinde ciddi bir mağduriyet olduğunu, şu an çözüm beklediklerini söyledi. İşsiz kalan işçilerin madenin açılmasını beklediğini, sonuçta onların sesi olduklarını ifade etti. Maden tarafıyla, belediye başkanıyla, kaymakamlıkla sürekli görüştüklerini, onların temsilcisi olduklarını belirtti. İnsanların kendilerinden talebinin, madenin bir an önce açılarak evlerine bir ekmek götürebilmek olduğunu söyledi. Her hanede 3 kişi olduğunu varsayarsak 9.000 kişilik bir etkiden söz ettiklerini, bunun sadece İliç'le sınırlı olmadığını, Erzincan, Malatya, Sivas, Elâzığ gibi illerin de bu durumdan etkilendiğini dile getirdi.