İran'dan ateşkes için 5 şart

Orta Doğu’da aylardır süregelen askeri gerilim ve karşılıklı saldırılar, diplomatik kulisleri hareketlendirirken İran’dan gelen son hamle tüm dengeleri değiştirdi.

ABD ve İsrail eksenli saldırıların gölgesinde kalan Tahran, Washington’ın savaşı sona erdirmeye yönelik sunduğu 15 maddelik planı "tek taraflı ve aşırı" bularak geri çevirdi.

İran devlet televizyonu Press TV tarafından duyurulan gelişmeye göre, İran yönetimi barışın ancak kendi belirledikleri "kırmızı çizgiler" üzerinden yürütülebileceğini ilan etti.

SAVAŞIN ÖNCESİ VE GERİLİMİN TIRMANDIĞI NOKTA

Krizin temelleri, geçtiğimiz yıl bölgede artan suikast operasyonları ve İran’ın nükleer tesislerini hedef alan gizli saldırılarla atılmıştı. Özellikle üst düzey askeri figürlerin hedef alınması ve ekonomik yaptırımların dozunun artırılması, Tahran’ı "stratejik sabır" politikasından vazgeçirerek doğrudan askeri yanıtlar vermeye itmişti.

ABD’nin bölgeye ikinci bir uçak gemisi gönderme tehdidi ve İran’ın füze programına yönelik kısıtlama talepleri, tarafları kopma noktasına getiren en büyük etkenler olarak biliniyor.

İRAN’IN OLMAZSA OLMAZ BEŞ ŞARTI

Tahran yönetimi, ateşkes masasına oturmak için şu beş maddenin istisnasız kabul edilmesini şart koşuyor:

SUİKASTLARIN VE ASKERİ OPERASYONLARIN DURDURULMASI: İran topraklarına ve bölgedeki personeline yönelik tüm silahlı eylemlerin derhal son bulması.

SOMUT SALDIRMAZLIK GARANTİSİ: Savaşın gelecekte yeniden başlamayacağına dair uluslararası hukuk nezdinde bağlayıcı ve somut mekanizmaların kurulması.

SAVAŞ TAZMİNATI: Yaşanan çatışmalar ve saldırılar sonucunda İran’ın uğradığı tüm maddi ve altyapısal zararların tazmin edilmesi.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA TAM EGEMENLİK: Stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı üzerinde İran’ın otoritesinin ve güvenlik haklarının uluslararası toplumca tanınması.

VEKİL GÜÇLERE YÖNELİK SALDIRILARIN SONLANMASI: Lübnan, Yemen ve Suriye’deki "Direniş Cephesi" olarak adlandırılan gruplara yönelik operasyonların durdurulması.

NÜKLEER TESİSLER VE STRATEJİK GELECEK

ABD tarafı İran’dan İsfahan, Natanz ve Fordo gibi kritik nükleer tesislerin devre dışı bırakılmasını talep etmişti. Ancak İran, nükleer haklarından feragat etmeyeceğini ve sivil nükleer enerji projelerinin (Buşehr gibi) desteklenmesi gerektiğini savunuyor. Mevcut tabloda, tarafların talepleri arasındaki uçurumun derinleşmesi, Orta Doğu’da kalıcı bir ateşkesin kısa vadede zor olduğunu gösteriyor. Türkiye veya Pakistan’ın olası bir müzakere sürecine ev sahipliği yapabileceği iddiaları ise halen geçerliliğini koruyor.