Kıbrıs paketi: Maraş ve AB'nin rolü muamma
Güney Kıbrıs lideri, Maraş'ın iadesi karşılığında Mağusa Limanı'nın AB himayesinde işletilmesini içeren 19 maddelik paket sundu. Geçiş noktaları ve kültürel iş birliği de var.

Güney Kıbrıs Rum Yönetimi lideri Nikos Hristodulidis'in 19 maddelik öneri paketi, yönetime yakınlığıyla bilinen Fileleftheros gazetesi tarafından yayımlandı. Hristodulidis, Kıbrıs Türk tarafı ve Birleşmiş Milletler'in (BM) paketi 18 Eylül'den bu yana bildiğini, 9 Kasım'da ise KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ve BM Genel Sekreteri'nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín'e yazılı bir nüsha sunduğunu belirtti. Paketin gazeteye nasıl ulaştığı ise bilinmiyor.
Pakette Öne Çıkanlar
Fileleftheros'ta yer alan maddeler arasında Akıncılar geçiş noktasının açılması ve ilk etapta Aşağı Pirgo sakinlerinin Erenköy üzerinden geçiş yapabilmesi yer alıyor. Bu açılışla Kampos–Bağlıköy–Gemikonağı güzergahının kullanılması da öneriliyor. İki toplumlu IMAGINE eğitim programının yeniden başlaması, mayın şüphesi bulunan 70’er bin metrekarelik alanların temizlenmesi ve BM Barış Gücü (UNFICYP) aracılığıyla Rum Milli Muhafız Ordusu ile Türk askeri güçleri arasında diyalog kurulması da pakette bulunan öneriler arasında. Önerilerde dikkat çeken bir diğer madde ise Maraş’ın iadesi karşılığında Mağusa Limanı'nın Avrupa Komisyonu himayesinde işletilmesi. Bu önerinin, Finlandiya'nın 2006'daki AB dönem başkanlığı girişimine dayandırıldığı belirtiliyor. Pile’ye ilişkin iki belgenin uyumlu hale getirilmesi, Kültürel Miras Teknik Komitesi'nin onardığı kiliselere serbest erişim ve güneydeki camilere daha fazla ziyaret düzenlenmesi de pakette yer alıyor. Ayrıca yol levhalarında Yunanca yer adlarının yeniden kullanılması, gençlik, kültürel miras ve sivil toplum için ortak toplantılar yapılması ve doğal afetlere yönelik yeni bir grubun kurulması isteniyor. Pakette, 17 Ekim'de yapılan iki toplumlu Pile festivaline ortak katılımın gerçekleştiği bilgisi de bulunuyor. Toprak ve mülkiyet, yönetim, güvenlik ve garantiler başlıklarının birlikte ele alınması; Crans-Montana görüşmelerini de içeren önceki yakınlaşmaları kaydeden bir belgenin müzakerelere temel oluşturması diğer öneriler arasında sayılıyor. Dipkarpaz'daki okulun onarımı, eski Kooperatif Bankası binasının kültür merkezi olarak tahsisi, Maronitlerin üç kilisesinin onarımı ve anaokuluna öğretmen atanması, Ermeni manastırının restore edilmesi, ara bölgedeki ihlallerin sonlandırılması ve dostluk futbol maçları yapılması da listede yer alıyor. Paketin son maddesinde ise liderlerin güven artırıcı önlemleri görüşmek üzere iki gün bir araya gelmesi, ardından AB ile garantör ülkeler Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık'ın katılacağı genişletilmiş bir toplantı düzenlenmesi öngörülüyor. BM Genel Sekreteri veya kişisel temsilcisinin de yer alacağı toplantıda müzakerelerin yeniden başladığının açıklanması hedefleniyor. Cenevre'deki BM yerleşkesi olası toplantı yeri olarak gösteriliyor.
BM'den Açıklamalar ve Sorunlu Başlıklar
BM, 9 Kasım'da yaptığı açıklamada, liderlerin Akıncılar–Limya ve Kampos–Gemikonağı geçiş noktalarının eş zamanlı açılması konusunda anlaştığını duyurdu ancak kesin bir açılış tarihi vermedi. BM açıklamasında Erenköy üzerinden geçiş veya mayın temizliği konusunda bir uzlaşmaya varıldığına dair bilgi yer almadı. IMAGINE programının yeniden başlatılması, bazı Maronit kiliseleri ve bir Ermeni manastırının restorasyonu, arşiv belgelerinin paylaşımı, çevre projeleri ve acil durumlara hızlı müdahale mekanizması ise ortak adımlar olarak sıralandı. Erhürman, diğer geçiş noktaları ve Pile’ye erişim konularının BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ile yapılacak üçlü görüşmede tekrar ele alınacağını bildirdi. Maraş’ın iadesi Rum tarafının önemli hedeflerinden biri olarak sunulurken, Mağusa Limanı önerisinin Kıbrıs Türk tarafı için ne anlama geldiği belirsizliğini koruyor. Limanın kim tarafından işletileceği, gümrük ve menşe işlemlerini kimin yürüteceği ve Kıbrıs Türk üreticilerinin AB pazarına doğrudan erişiminin olup olmayacağı gibi sorular yanıtsız kalıyor. "Avrupa Komisyonu himayesi" ifadesi bu konularda netlik sağlamıyor ve Maraş’ın hangi yetki ve takvimle iade edileceği de açıklanmıyor. Kıbrıs Türk tarafının doğrudan ticaret konusundaki duruşu, 2004 referandumlarının etkisini taşıyor. Annan Planı'na Kıbrıs Türk halkı "evet" derken, Kıbrıs Rum seçmeni "hayır" oyu kullanmıştı. Referandumların ardından AB Konseyi, Kıbrıs Türk toplumunun izolasyonunu sona erdirme niyetini açıklamış, ancak Avrupa Komisyonu'nun hazırladığı doğrudan ticaret tüzüğü hayata geçmemişti. Bu nedenle Mağusa Limanı önerisinin karşılığının, doğrudan ticaretin hangi kurallar çerçevesinde ve ne zaman mümkün olacağının açıklanmasına bağlı olduğu ifade ediliyor.
Müzakerelerin Başlangıç Şartları
Hristodulidis, Crans-Montana'da kesilen müzakerelerin kaldığı yerden devam etmesini ve ardından toprak, mülkiyet, yönetim, güvenlik ve garantiler başlıklarının birlikte ele alınmasını talep ediyor. Erhürman da daha önceki yakınlaşmaların korunmasını savunuyor. Ancak Kıbrıs Türk tarafı, siyasi eşitliğin ve bunun bir parçası olarak gördüğü dönüşümlü başkanlığın müzakereler başlamadan güvence altına alınmasını istiyor. Erhürman, dönüşümlü başkanlığın güvenlik ve garantilerle aynı pazarlığa dahil edilmesine karşı çıkıyor. Ayrıca, görüşmeler için belirlenen takvim ve sürecin Kıbrıs Türk tarafının sorumluluğu dışında çökmesi durumunda mevcut duruma otomatik bir dönüşü engelleyecek güvenceler talep ediliyor. Holguín, ANKA Haber Ajansı'na verdiği demeçte, dönüşümlü başkanlığın siyasi eşitliğin bir parçası olduğunu belirtti ve Erhürman'dan, müzakerelerin başarısız olması durumunda talep ettiği güvenceleri somutlaştırmasını istedi. AB'nin genişletilmiş toplantıya hangi yetki ve statüyle katılacağı da henüz netlik kazanmadı. Rum tarafının AB üyesi bir devlet olarak masada yer almasının yanı sıra, Birliğin üstleneceği rol, Kıbrıs Türk tarafı ve Ankara açısından soru işaretleri barındırıyor. Brüksel'in Türkiye ile Gümrük Birliği güncelleme görüşmelerini müzakerelerin yeniden başlamasına bağlayabileceğine dair haberler, AB'nin teşvik sunma olasılığına işaret ediyor ancak masadaki rolü için ek bir uzlaşma gerekiyor. BM'nin açıkladığı bir sonraki adım ise Guterres'in iki liderle yapacağı üçlü görüşme olacak.
Bakmadan Geçme
Erhürman: Hristodulidis üçlü görüşmeyi kabul etmedi
KKTC Başbakanı: Egemen eşitlik çözümün ön şartı
Tatar: Kıbrıs'ta anlaşma iki devlet temelinde olmalı
Erhürman ve Hristodulidis, Pile'de barış festivali için bir araya geldi
Erhürman'dan kritik açıklama: Guterres görevi bitmeden 5+1 formülü masada olabilir
İyi Yönetim Kıbrıs Sorununun Çözümünden Bağımsızdır: CTP Lideri İncirli'den Çarpıcı Açıklamalar
