Kur'an'a göre devlet yöneticilerine haram olan davranışlar
Bakara, İsrâ, Nisâ ve Mâide surelerinden aktarılan ayetler; kamu bütçesinde israfın önlenmesi, görevlendirmelerde ehliyetin gözetilmesi ve hizmette ayrımcılıktan kaçınılması gerektiğini ortaya koyuyor.
Kur'an-ı Kerim, devlet yöneticilerinin adalet, dürüstlük ve emanete bağlılık sorumluluğuna dikkat çekiyor. Kamu malının kişisel çıkar için kullanılmaması, haksız kazançtan kaçınılması ve kaynakların ölçülü harcanması bu sorumluluklar arasında gösteriliyor.
Kamu malı ve emanet sorumluluğu
Bakara Suresi'nin 188. ayetinde, “Aranızda birbirinizin mallarını haksız yere yemeyin. İnsanların mallarından bir kısmını bile bile günaha girerek yemek için onları hâkimlere aktarmayın.” deniliyor. Bu ilke, rüşveti ve haksız kazancı yasaklıyor. Devlet kaynaklarını kişisel harcamalara ayırmak ya da kamu ihalelerinde yakınlara çıkar sağlamak da bu yaklaşımla bağdaşmıyor.
İsrâ Suresi'nin 26-27. ayetlerinde “Saçıp savurma. Çünkü saçıp savuranlar şeytanların kardeşleridir.” ifadesi yer alıyor. Kamu bütçesini ölçüsüz kullanmak ve gereksiz lüks harcamalar yapmak, israf yasağı kapsamında değerlendiriliyor.
Nisâ Suresi'nin 58. ayeti, “Allah size emanetleri mutlaka ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder.” sözleriyle liyakat ve adalet ilkelerini öne çıkarıyor. Devlet görevlerine kişilerin ehliyeti yerine akrabalık, arkadaşlık veya siyasi yakınlık ölçütleriyle atama yapılması bu ilkeler açısından eleştiriliyor.
Adalet ve hakkaniyet ilkesi
Nisâ Suresi'nin 29. ayetinde “Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda haksız yollarla yemeyin.” deniyor. Vergilerle oluşturulan bütçede yoksul kesimlerin, emeklilerin, çalışanların ve desteğe ihtiyaç duyanların da payı bulunduğu; bu kaynakların usulsüz biçimde başka amaçlara yöneltilmesinin haksız kazanç yasağıyla uyuşmadığı belirtiliyor.
Mâide Suresi'nin 8. ayetindeki “Bir topluma olan kininiz sizi adaletsizliğe sevk etmesin. Adil olun. Bu, Allah'a karşı gelmekten sakınmaya daha yakındır.” ifadesi, kamu hizmetlerinde ayrımcılık yapılmaması gerektiği mesajını taşıyor. Kamu hizmetlerinde vatandaşlara siyasi tercihleri, inançları ya da kişisel bağları nedeniyle farklı muamele edilmesi adalet ilkesine ters düşüyor.
Metinde devlet malının yöneticinin kişisel mülkü olmadığı, makamın zenginleşme aracı değil sorumluluk olduğu vurgulanıyor. Yöneticilerin kendilerine emanet edilen hakları korumasının da dindarlığın değerlendirilmesinde ölçütlerden biri olduğu ifade ediliyor.
