Okul yemeğine 1 dolar, 35 dolara kadar toplumsal fayda
Zirvede okul yemeklerine yapılan 1 dolarlık yatırımın 7 ila 35 dolar arasında toplumsal fayda sağlayabileceği tahmini paylaşıldı. UNICEF’e göre 181 milyon çocuk gıda yoksulluğu yaşıyor.

Yıldız Holding Yönetim Kurulu Üyesi ve pladis Yönetim Kurulu Başkanı Murat Ülker, İstanbul Bilim Zirvesi’nde çocukların beslenmesi ve sağlıklı gelişimine ilişkin araştırmaları değerlendirdi. Sabri Ülker Gıda Araştırmaları Enstitüsü Vakfı ile The Nutrition Society’nin düzenlediği zirve, 19 ve 20 Ekim’de Rixos Tersane İstanbul’da yapıldı. Türkiye, İngiltere, ABD, Japonya, Norveç ve Pakistan’ın da aralarında bulunduğu ülkelerden bilim insanları; okul yemekleri, beslenme eşitsizlikleri ve gıda güvencesini ele aldı.
Okul yemeklerinin toplumsal getirisi
London School of Hygiene & Tropical Medicine’dan Prof. Donald Bundy, yaşamın ilk 1.000 gününün ardından gelen 7.000 günün de çocuk gelişimi açısından önem taşıdığını anlattı. Bundy’nin paylaştığı tahminlere göre, iyi planlanan okul yemeği ve tamamlayıcı programlara harcanan her 1 dolar, sağlık, eğitim, aile bütçesi ve yerel üretim üzerindeki etkileriyle 7 ila 35 dolar arasında toplumsal fayda sağlayabiliyor. Ülker, bunun doğrudan finansal kazanç olmadığını, programların tasarımı ve uygulandığı koşullara göre değişen bir hesap olduğunu belirterek, “Bir çocuğun yemeğini bütçede yalnızca gider olarak görmek anlayışsızlıktır” dedi. Tokyo Üniversitesi’nden Prof. Kentaro Murakami’nin Japonya’dan aktardığı gözlemsel araştırmalar, aile gelirine bağlı beslenme farklılıklarının okul günlerinde görülmediğine işaret etti. Ülker, okulda oluşan beslenme düzeninin evde de desteklenmesi gerektiğini kaydetti.
Beslenme ve gelişimde öne çıkan araştırmalar
Cornell Üniversitesi’nden Dr. Julia Finkelstein, B12 vitamini ile folatın birlikte ele alınmasının ve anne-çocuk sağlığının gebelik öncesinden itibaren değerlendirilmesinin önemini anlattı. Hacettepe Üniversitesi’nden Prof. Elif Nursel Özmert, gelişimde beslenmenin yanı sıra bakım koşulları, aile ortamı ve ebeveyn sağlığının da etkili olduğunu belirtti. Swansea Üniversitesi’nden Prof. Amy Brown, emzirme desteğinde ağrı, yorgunluk, süt miktarına ilişkin kaygılar, çelişkili tavsiyeler ve çalışma koşullarının gözetilmesi gerektiğini aktardı. Dr. Dilara Olgacher, Kuzey İrlanda’daki 15 ilkokulda 903 çocukla yürütülen araştırmanın sonuçlarını paylaştı. Çalışma, sağlıklı beslenme programlarının içeriğinin yanı sıra uygulama koşulları ve sürekliliğinin de önemini ortaya koydu. Oslo Metropolitan Üniversitesi’nden Prof. Sigrun Henjum ise gıda güvencesinin; yiyeceğin bulunması, besleyici gıdaya fiziksel ve ekonomik erişim, gıdadan yararlanma ve bu koşulların sürdürülebilirliğini kapsadığını anlattı. UNICEF’in zirvede aktarılan 2024 tahminlerine göre, dünya genelinde beş yaş altındaki yaklaşık 181 milyon çocuk, başka bir ifadeyle her dört çocuktan biri, gıda yoksulluğu yaşıyor. Gizli açlık, yeterli miktarda yemek tüketilmesine karşın vitamin ve mineral gibi mikro besin öğelerinin eksik kalması anlamına geliyor. Ülker, “Gıda güvencesizliği ile obezite aynı insanda bulunabiliyor. İlk bakışta çelişki gibi geliyor. Ama yeterli enerji almakla ihtiyaç duyulan bütün besin öğelerini almak aynı şey değil” ifadelerini kullandı. İnsani krizlerde anne ve çocuk beslenmesini ele alan Dr. Kavita Sethuraman da desteğin acil ihtiyaçlarla sınırlı kalmaması ve çocukların gelişimini koruyacak biçimde sürmesi gerektiğini belirtti.
Zirvede açıklanan projeler ve öneriler
Zirvenin açılışında konuşan Türkiye’nin son Başbakanı Binali Yıldırım, çocukların beslenme, sağlık ve eğitime erişimini küresel bir sorumluluk olarak niteledi ve yılda yaklaşık 100 milyar dolar büyüklüğünde Küresel Çocuk Eşitliği Fonu kurulmasını önerdi. Sağlık Bakan Yardımcısı Şuayip Birinci, Türkiye’de çocukların yüzde 9,9’unun obez olduğunu söyledi; okul kantinlerindeki ambalajlı ürünler için “okul gıdası” logosu veya A, B ve C beslenme skoru şartı getirildiğini açıkladı. Sabri Ülker Gıda Araştırmaları Enstitüsü Vakfı Başkanı Yahya Ülker, bilimsel bilginin günlük uygulamalara ve davranış değişikliğine dönüşmesi gerektiğini vurguladı. Vakfın Milli Eğitim Bakanlığı ve Hacettepe Üniversitesi ile yürüttüğü Yemekte Denge Eğitim Projesi, 2011’den bu yana 7 milyondan fazla öğrenci, öğretmen ve ebeveyne ulaştı. Yahya Ülker, 2026-2027 döneminde beş şehirde uygulamalı okul atölyelerinin yeniden başlayacağını duyurdu. Binali Yıldırım’ın ailesinin başlattığı “81 İle 81 Anaokulu” projesinde 73 anaokulunun tamamlandığı ve 15 binden fazla çocuğa ulaşıldığı bilgisi de paylaşıldı. Murat Ülker, ailesinin Hakkari’de anaokulu yapacağını belirterek, “Biz de aile olarak Hakkari ilimiz için hemen inisiyatif aldık; anaokulu yapacağız” dedi. Ülker, zirvenin ortak sonucunu beslenmede bilgi, erişim, bakım ve uygulamanın birbirini tamamlaması olarak özetledi; kamu kurumları, akademi, sağlık çalışanları, eğitimciler, aileler ve özel sektör arasındaki iş birliğine dikkat çekti.
