Osmanlı olsaydı önce Tayyip'in servetini müsadere ederdi!

Osmanlı olsaydı önce Tayyip’in servetini müsadere ederdi!
Haber Merkezi
5 dk Sesli Dinle 0
Osmanlı olsaydı önce Tayyip'in servetini müsadere ederdi!

Müsadere geleneği Ahmet İnsel’in söylediği gibi mi?

Geçtiğimiz günlerde Cemaat’e yakın basın kuruluşlarına ve holdinglere kayyum atama adı altında nasıl çöküldüğünü gördük. Son derece haksız ve hukuksuz bir şekilde sırf siyasî iktidarla aralarında problem olan bir gruba yakın oldukları için bu kuruluşlara el kondu, çalışanları işinden edildi. İşin basın-yayın özgürlüğüne dayanan kısmı ise tamamen ayrı bir fecaat. Burada işin o tarafına değinmiyoruz.

Kayyum atanarak şirketlere çökülmesine birçok çevreden tepki geldi. Ve genel olarak muhalif ya da hak-hukuk terazisini yitirmemiş kesimler tarafından uygulama sert eleştirilere maruz kaldı. Hatta bir nevi gasp olarak değerlendirildi. Eleştirel yaklaşım gösterenlerden birisi de Prof. Dr. Ahmet İnsel.

Hrant Dink Vakfı, Boğaziçi, Bilgi ve Sabancı Üniversiteleri bir panel düzenlemiş. İnsel de toplantılardan birinde oturum başkanlığı yapmış. Konuları esas olarak 1915 ve sonrasında gayrimüslimlerin el konulmuş malları. Fakat tabii konu bir şekilde, gelen sorularla Cemaat’e yakın kurumlara kayyum atanmasına gelmiş. Ahmet İnsel de konuyu şöyle değerlendirmiş:

“Bugün yaşanan bir müsadere geleneğinin devamıdır. Terör lafı iktidarın kendisine tehdit oluşturduğu her çevreye yönelik bastırma girişiminin parçası haline geldi. Hukuk artık devletin hukuku, direnemiyor.” 

“Acaba İnsel neden böyle bir değerlendirme yaptı” sorusunu yanıtlamadan önce “müsadere” kavramına yakından bakmak gerek. Acaba “müsadere” gerçekten de İnsel’in dediği gibi bugünkü gasp tarzı hukuksuzluklara benzeyen bir el koyma yöntemi miydi yoksa başka bir şey miydi?

Osmanlı’da haksız servet birikimine karşı bir uygulama: Müsadere

Aslında müsadere yani devletin bazı kimselerin varlıklarına, servetlerine el koyması, gerçekten de Osmanlı’dan günümüze gelmiş bir kavram. Osmanlı Devleti müsadereyi, özellikle Fatih Sultan Mehmet döneminden sonra, kişilerin ellerinde büyük servetler birikmesine karşı bir uygulama olarak geliştirmiştir. Neden? Osmanlı Devleti son derece güçlü ve merkezî yapıya sahip bir devlettir. Bu gücünü de iktidarın tekliğinden ve sarsılmazlığından, Osmanlı soyunun mutlak hâkimiyetinden almaktadır. Bu iktidarı ve hâkimiyeti sınırlayacak, tehdit edecek her çeşit güç odağı da devlet tarafından kontrol altında tutulmaktadır. Merkeze alternatif ve rakip olarak çıkacak bir odağın servet yoluyla oluşmasının engellenmesinin yolu da devletin kimi zaman aldığı kararlarla bu servetleri müsadere etmesi oluyordu.

İşin devlet iktidarını ilgilendiren boyutunun yanında bir de halkı ilgilendiren boyutu vardı. Az sayıda elde aşırı servet birikiminin devlet iktidarının merkeziliği ve tekliğine karşı oluşturduğu tehdidin yanında bu çok ve bir anlamda haksız zenginleşmiş kişilerin halkın daha çok yoksullaşması gibi bir fonksiyonlar da vardı. Aşırı servetlerin birikmesi devlet gibi halka da zararlıydı.

Acaba Osmanlı ekonomik ve siyasî düzeninde devlet merkezi ile halk arasında, zenginleşmeye çalışan orta sınıflar aleyhine bir ittifak mı vardı? Bu konuda; en çok müsadere uygulayan Osmanlı yöneticisinin Yıldırım Beyazıt’ın oğullarından Musa Çelebi olduğunu, onun kazaskerliğini de sosyalist sayılabilecek Şeyh Bedreddin’in yaptığını söylemekle yetinelim.

Peki, kimler müsadereden nasibini almıştır? Bunların başında çok zenginleşerek kendi meslektaşlarını ürküten tüccarlar ile tefeciler geliyordu. Bunların servetlerine el konulması toplumsal bölüşümün adaleti açısından faydalıydı. Diğer önemli kesim ise üst düzey devlet memurlarıydı. Bu bürokratlar, görevleri boyunca kimi zaman ciddi servetler biriktirme şansı bulabiliyorlardı. Fakat genellikle görevden alındıklarında ya da öldüklerinde devlet, ellerinde birikmiş olan bu servete el koyuyordu.

İnsel’in hatası anakronizmadan mı ırkçılıktan mı?

Yani, Osmanlı düzenindeki müsadere geleneği pek de bugünkü kayyum atamalarına benzemiyordu. Devlet, müsadereyi gerçekten de devletin merkezi gücünün sarsılmaması ve ikinci sırada da halkın, toplumun yararı için yapıyordu. Bu nedenle Osmanlı müsadere sistemi ile bugün yaşananları aynı kefeye koymak en hafifinden tarihteki bir olguyu kendi bağlamından soyutlamak, bugüne gelip yerleştirerek yanlış sonuçlara varmak olur. Yani Ahmet İnsel’in yaptığı kolaycı çıkarsama açık bir anakronizma olmuştur. Biz bunun nedeninin İnsel’in konuyu bilmemesi ya da dikkatsizliği olduğunu düşünmüyoruz. Hatta konuyu çok iyi bildiğini düşünüyoruz. Fakat üzerinde durduğu konu azınlık mallarına uygulanan müsadere olduğu için azınlıklarla bugünkü kayyum mağdurları arasında bir duygudaşlık kurmaya çalışmış olmalıdır. Ne de olsa İnsel ve birlikte sempozyum düzenlediği çevrenin bakış açısıyla, Osmanlı’dan Türkiye Cumhuriyeti’ne kadar kesintisiz bir zulüm vardır. Yani aslında zalim olan Türk devleti, hatta Türk’ün kendisidir. İnsel’in tarihsel sapmasının katmanlarını tek tek kaldırdığımız zaman karşımıza bu yoğun ırkçılık çıkar…

Osmanlı’nın adaleti, “yeni Osmanlıcı”nın talanı 

7-dil-biliyordu-3003

Evet, Osmanlı’nın toplum düzeni merkezî devlete dayanan, sömürü odaklarının ortaya çıkmasına engel olan toplumsal adaletli bir düzendi. Özel mülkiyet vardı ama yukarıda bahsettiğimiz mekanizma ve benzerleri tarafından sınırlanmıştı. Servetlerinin müsadere edilmesinden çekinenler vakıflar kurma yoluna gitmişlerdi. Böylece servetinin yönetimini çocuklarına bırakabilmekte ama bu servetin çok önemli bir kısmını yine toplumsal fayda için kullanmak zorunda kalmaktaydı.

Peki, insanların ellerindeki serveti her an kaybetme ihtimali olan bir toplumdan sermayedar çıkar mıydı? Ticaret ve sanayi gelişir miydi? Acaba Osmanlı’nın toplumsal adaleti uzun vadede olumsuz sonuçlar da vermiş miydi? Bunlar ayrı bir tartışmanın konusu…

Konu ile ilgili bakış açılarına bir örnek daha verelim. Müsadere sistemine eleştiri getirenlerden biri de Ali Bulaç. Onun eleştirisi de daha çok müsadereyi haksız ve keyfî bir uygulama olarak görmesinden kaynaklanıyor. Fakat onun bilinç katmanını biraz kazıdığımızda çıkan şeyse İslamcılık. Müsadere sanki daha çok, Şeriat hukukunda olmadığı Osmanlı’nın Cengiz Yasalarından, eski Türk töresinden getirdiği bir örfî hukuk uygulaması olduğu için Ali Bulaç’ın eleştiri oklarına hedef oluyor.  (Burada eski Türk beylerinin mallarını halka yağmalattırmasının anlatıldığı Dede Korkut hikâyelerini hatırlamalıyız.)

Bizse bu anlamda müsaderenin, kaynağını kadim Türk töresinden alan eşitlikçi ve adaletli bir uygulama olduğunu söylemeliyiz. Peki o zaman, Osmanlı’nın bu toplumcu ve adaletli uygulaması ile günümüzün “yeni Osmanlıcılarının” çökme ve gasp uygulamalarını eşdeğer görmek yanlış değil midir?

Osmanlı olsaydı önce Tayyip’in servetini müsadere ederdi!

Şimdi kayyum atayarak birilerinin malını gasp etme hakkı da, oğluna vakıf kurarak servetini onun üzerinden yönetme ve katlama kudreti de aynı kişinin elinde.

Bir düşünelim…

Osmanlı’da bir sadrazam (yani dönemin başbakanı!) İstanbul şehreminiliği (belediye başkanlığı) yaptığı dönemden itibaren her yapılan işten mühür basmak için yüzde on pay alsa, türlü fesatla servetine servet katsa, önüne çıkanı ezse devirse, yetmese çoluğunu çocuğunu, gelinini damadını vs. de haksız yere gencecik yaşlarda zengin etse, bu işleri çevirirken işin ucu Safevi Devleti’ne (İran’a) kadar ulaşsa, sonra da bunların hepsi ortaya dökülse…

Sizce Osmanlı önce bu serveti müsadere etmez miydi?

Akıl da vicdan da bunun böyle olacağını söylüyor…

Serveti kesin müsadere olunurdu da kendisi ne olurdu acaba?

Hadi onu da söylemeyelim…

Yorumlar

UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik yorumları onaylanmamaktadır.

Bu Yazıyı Paylaş