Partiler sandığa sahip çıkarsa, oylar çalınamaz
7 Haziran seçimleri, hiç olmadığı kadar ‘şaibe’ iddialarıyla gölgelendi. Bütün muhalefet liderleri, AKP’nin oy hırsızlığı yapacağına dair iddialarda bulunuyor.

Anketlere göre iki vatandaştan biri, seçim sonuçlarına güvenmiyor. Seçim hilelerinde en büyük kusur muhalefet partilerinin sandığa yeterince sahip çıkmaması olarak gösteriliyor. Partilerin, başından sonuna kadar seçimin bütün aşamalarında aktif rol alması halinde hilelerin minimuma ineceği belirtiliyor. Bunun dışında, ilçe seçim kurullarının kanunlara uymaması, sandık kurullarında iktidara yakın memurların görev alması, sandık sonuçlarının muhalefet partisi görevlileri tarafından hemen taranıp partilere gönderilmemesi gibi faktörler szonucuna doğrudan etki ediyor.
Türkiye’de 53 milyon 741 bin seçmen var. 152 bin 610 sandıkta oy kullanılacak. Her şeyden önce şunu kabul etmek lazım; oy kullanma süreci, baştan sona açıklarla dolu. Sistemin bu açıkları, büyük oranda gücü elinde bulunduran partinin kullanımına açık. Bu süreçlerde ne gibi riskler var, bunları sizin için derledik:
SEÇMEN LİSTELERİ İKTİDAR KONTROLÜNDE
Seçimlerin ve dolayısıyla hilelerin başlangıç noktası, seçmen listelerinin oluşturulması. Sandık Sonuçları Paylaşım Sistemi (SEÇSİS), listeleri MERNİS (Merkezî Nüfus İdare Sistemi) üzerinden otomatik oluşturuyor. MERNİS, İçişleri Bakanlığı’na bağlı bir sistem. Dolayısıyla hükümetin kontrolünde. Ayrıca MERNİS, belediyeler tarafından oluşturulan adres veri tabanlarından yararlanıyor. 18 yaşını geçmiş her vatandaş, SEÇSİS tarafından otomatik olarak seçmen kabul ediliyor. Eğer belediye, hayali bir adres oluşturur ve oraya seçmen yüklemesi de yapılırsa SEÇSİS, bunu otomatik olarak eşleştirip seçmen listesine kaydedebiliyor. Son günlerde sık karşılaşılan, ‘aynı adreste hayali seçmen’ vak’alarının sebebi bu.
SANDIK BAŞKANLARI İKTİDARA YAKIN SENDİKADAN
Sandıkla ilgili en önemli aşama şu; 298 sayılı Seçim Kanunu gereği, sandık kurulu başkanları siyasi partilerin önereceği isimler arasından kura çekilerek oluşturulur. Fakat kanuna uyulmuyor. Valilikler sendikalara yazı yazarak, kendilerine sandık başkanı adayı önermelerini istiyor. Bu da genellikle iktidara yakın Memur-Sen oluyor. Hatta çoğu yerde, ildeki sandık sayısı kadar isim isteniyor ve sendika da o kadar sayıda memurun adını gönderiyor. Bu isimler de herhangi bir kuraya tabi tutulmaksızın ‘sandık kurulu başkanı’ tayin ediliyor. Tamamen yasaya aykırı bir durum. Muhalefet partileri ise bu süreci yeterince takip etmiyor. Siyasi partilerden sandık başkanı olma oranı ancak yüzde 10’larda… Memur-Sen dışındaki muhalif görüşteki sendikalara bağlı memurlar ise ‘fişlenme’ korkusuyla sandık başkanlığına aday olmuyor. Sandık kurulu başkanı bir partiye çok yakın ve misyon adamıysa, yapamayacağı şey yok gibi. Yolda giderken torbayı bile değiştirebilir. Tutanakların üstünü çizebilir. Sonuca etki edebilir.
MUHALEFET, SANDIK KURULU ÜYELİKLERİNE DUYARSIZ
Bu aşamada bir diğer önemli nokta, sandık kurulu üyeliği. Her sandıkta 5 kurul üyesi oluyor. Sandığın kurulduğu yerdeki ilk 5 siyasi parti, üye veriyor. Fakat çoğu yerlerde bırakın 5 parti temsilcisini, 3-4 farklı üye bulmak bile zor oluyor. Örneğin CHP, MHP Doğu ve Güneydoğu’da yeterince kurul üyesi bulamıyor. Başka birtakım yerlerde de örneğin HDP aynı sıkıntıyı yaşıyor. Sadece iki partiden kurul üyesinin bulunduğu çok sayıda sandık bulmak mümkün. Yasa gereği en geç saat 08.00’de sandık kurulları oluşmak zorunda. AKP, sabahın erken saatlerinden itibaren sandıklara adam yığıyor. Kanuna göre, bu saate kadar diğer partilerden aday gelmediği takdirde, orada hazır bulunan ve oy kullanma yeterliğine sahip kişiler arasından seçim yapılabiliyor. Halihazırda AKP teşkilatları sandıkları kuşattığı için, eksik üyeler de onlar arasından tamamlanıyor. Mesela MHP için sandıkların yüzde 50’den fazlası boş. CHP için de durum pek iç açıcı değil. Birçok sandık kurulunun sadece iktidar partisinden oluştuğu görülebiliyor.
DİKKAT! GELMEYENLERİN YERİNE SANDIK GÖREVLİLERİ OY KULLANABİLİR...
Peki bu neden önemli? Şöyle ki; sandık görevlileri, oy verme saatinin bitimine yakın bir anda, gelmeyen seçmenlerin yerine oy kullanabiliyor. Eğer sandıkta sadece bir partiye mensup üyeler varsa, bunu önleyecek kimse yok zaten. İki parti varsa, kalan seçmenleri kendi aralarında paylaşıp onların yerine oy kullanarak sahte imza atabiliyorlar. Mesela geçen yılki 30 Mart seçimlerinde, 250 seçmenin olduğu bir sandıkta 150 tane imzanın aynı olduğu görüldü. Sandık başkanı, imzasını değiştirme ihtiyacı bile hissetmeden 150 kişinin yerine sahte oy kullanmıştı. Bu, özellikle köylerde ve küçük beldelerde sık karşılaşılan bir durum.
TORBA GÜVENLİĞİ YOK
Oy torbaları, tamamen mülki idarenin kontrolü altında. Sandık kurulu başkanları, ilçe seçim kuruluna çağrılarak oy pusulaları, zarflar, mühür, torba kendisine veriliyor. Normalde bu teslimatın sandık günü yapılması gerekirken 1 hafta önceden takdim ediliyor. Sandık başkanı bu malzemeleri evine götürüyor. ‘Üstüne çay döküldü’, ‘yırtıldı’, ‘kayboldu’ gibi gerekçelerle yeni oy pusulaları isteyebiliyor. Bunlar da güvenlik riski oluşturan unsurlar. Seçim malzemelerinin bu şekilde verilmesi de yasaya aykırı. Sandık kurulu başkanı evde pusulaları çıkarıp istediği partiye oy kullandıktan sonra imzaları atıp torbaya koyabilir.
TURNİKE SİSTEMİ
Bu da kırsal bölgelerde sık kullanılan bir yöntem. Bir seçmen sabah saatinde kabine giriyor, partiye mührü basıyor ama pusulayı cebine koyup zarfı boş atıyor. Dışarıda kendisini parti teşkilatından bir görevli bekliyor. O görevli, pusulayı alıp sıradaki diğer seçmene veriyor. Bu şekilde, para karşılığı oy kullandırılmaya getirilen onlarca vatandaş hazır bekletiliyor.
BİRLEŞTİRME TUTANAKLARINDA YASALAR ÇİĞNENİYOR
Oy kullanma işlemi sona erdikten sonra sandık kurulu sonuç tutanağı hazırlanıyor. Sonuçlar elle giriliyor ve sandık kurulu üyeleri tarafından imza altına alınıyor. Oylar, sandık başkanlarınca torbalara konularak ilçe seçim kuruluna götürülüyor. Orada, bilgisayar sistemi var. Tutanaklar bilgisayarlara giriliyor. Burada en büyük sıkıntı şu; normalde yasa gereği her bilgisayar başında bütün siyasi partilerden temsilci olması gerek. Fakat ne yazık ki bu da uygulanmıyor. Kimse bilgisayara yaklaştırılmıyor. Sadece veri girişini yapan memur bulunuyor. O memurlar da iktidara yakın sendikaya mensup olduğu için güvenirlik sorunu başlıyor. Memur, seçmen sayısını tutturduktan sonra partilerin oy sayısında oynama yapabilir. Kısaca, oylar sayılırken orada hazır bulunmak yetmiyor. Daha da önemlisi, veri girişini de denetleyebilmek.
TUTANAKLAR ANINDA TARANMIYOR
Burada hilelerin önüne geçebilecek en önemli tedbir, tutanakların anında taranarak PDF formatında partilere gönderilmesi olacaktı. Bunun için YSK milyonlarca lira harcayarak tarama cihazları aldı. Her ilçe seçim kurulunda bu cihazlardan var. Fakat tıpkı kanunlar uygulanmadığı gibi bu cihazlar da atıl tutuluyor. Tutanaklar anında taranmıyor. Önce veriler giriliyor, sonra tutanak taranıyor.
ANADOLU AJANSI VE RTÜK
Bütün bir seçim sürecinin en önemli ayaklarından birisi burası. İktidar tarafından seçim sürecinde anketlerle belli bir algı oluşturuluyor. Lider ve kurmayların ağzından üst üste yapılan açıklamalarla da kamuoyu, belli oy oranlarına hazırlanıyor. RTÜK, seçim yasakları ve propagandadaki eşitsizliklerin hesabını sormuyor. En önemli görevse Anadolu Ajansı’na (AA) veriliyor. Sandıklarda Cihan Haber Ajansı’na engel çıkarılıyor. Siber saldırılara maruz bırakılıyor. AA da akşam ilk saatlerde iktidar partisinin oy oranını inanılmaz yüksek gösteriyor. Muhalefetin moralini bozuyor.”
Oy hırsızlığına karşı ne yapılabilir?
Seçmen listelerini bağımsız kurullar oluşturmalı. Sandık kurulları oluşturulurken kanuna uyulmalı. Başkanlar, objektif bir şekilde, kurayla belirlenmeli.
Muhalefet partilerinin, en az iktidar kadar sandık güvenliğine önem vermesi gerekiyor. Partiler gerekli özeni gösterirse, oy hırsızlığı minimuma düşer.
Oy tutanağı derhal tarama işlemine tabi ttutlmalı. Sonuçlar eşzamanlı olarak YSK ve partilere gönderilmeli.
Sonuçlar bilgisayarlara girilirken, görevli memurla birlikte bütün partilerden de gözlemci bulunmalı.
