Şeker hastalarına müjdeli haber: İnsülinsiz yaşamın kapısı aralanıyor

Tip 1 diyabet tedavisinde bilim dünyasının uzun yıllardır üzerinde çalıştığı hücre nakli yöntemlerinde önemli gelişmeler yaşanıyor. Vefat etmiş organ bağışçılarından alınan pankreas adacık hücreleri ile laboratuvar ortamında kök hücrelerden üretilen insülin salgılayan hücreler, hastalığın tedavisinde yeni bir dönemin kapısını aralıyor.

Kadavradan alınan hücrelerle insülin üretimi yeniden başlayabiliyor

Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi, pankreasta insülin üreten beta hücrelerini tahrip ediyor. Bu nedenle hastalar yaşamlarını sürdürebilmek için dışarıdan insülin almak zorunda kalıyor.

Bilim insanları, vefat etmiş organ bağışçılarının pankreasından elde edilen adacık hücrelerini hastalara naklederek vücudun yeniden insülin üretmesini sağlamayı hedefliyor. Nakledilen hücrelerin işlev kazanmasıyla bazı hastaların insülin ihtiyacı ortadan kalkabiliyor.

ABD'de yürütülen araştırmalar, adacık hücresi nakli yapılan bazı hastalarda kan şekeri kontrolünün önemli ölçüde iyileştiğini ve insülin kullanımının sonlandırılabildiğini ortaya koydu. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), kadavra kaynaklı hücrelerden hazırlanan Lantidra adlı tedaviye 2023 yılında belirli yetişkin Tip 1 diyabet hastaları için onay verdi.

Kök hücre çalışmalarında 12 hastanın 10'u insülini bıraktı

Araştırmaların dikkat çeken diğer ayağını ise laboratuvarda kök hücrelerden üretilen pankreas adacık hücreleri oluşturuyor.

2025 yılında New England Journal of Medicine dergisinde yayımlanan zimislecel araştırmasında, tam doz hücre nakli yapılan 12 hastanın 10'unun bir yıl sonunda dışarıdan insülin kullanmayı bıraktığı bildirildi. Çalışmaya katılan hastaların tamamında ağır kan şekeri düşüklüğü ataklarının ortadan kalktığı açıklandı.

Bu sonuçlar, kök hücre temelli tedavilerin gelecekte kadavradan alınan hücrelere alternatif olabileceğine işaret ediyor.

Bağışıklık sisteminin hücreleri reddetmesini önlemek hedefleniyor

Hücre nakli tedavilerinin önündeki en büyük engellerden biri, bağışıklık sisteminin nakledilen hücreleri yabancı olarak algılayıp yok etmesi. Mevcut yöntemlerde bu riski azaltmak amacıyla bağışıklık baskılayıcı ilaçlar kullanılıyor.

Bilim insanları, genetik olarak değiştirilmiş hücrelerle bu ilaçlara duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmayı amaçlıyor. İsveç'te yürütülen erken aşama bir insan araştırmasında, genetik olarak düzenlenmiş pankreas hücrelerinin bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanılmadan insülin üretmeye devam edebildiği gözlemlendi.

Tip 1 diyabet tamamen tedavi edilebilecek mi?

Uzmanlar, elde edilen sonuçların Tip 1 diyabet tedavisinde önemli bir ilerleme olduğunu ancak hücre naklinin henüz tüm hastalar için uygulanabilir ve kalıcı bir tedaviye dönüşmediğini vurguluyor.

Özellikle nakledilen hücrelerin uzun yıllar işlevini koruyup koruyamayacağı, bağışıklık sistemi üzerindeki etkiler ve tedavilerin çocuklarda güvenle uygulanabilirliği araştırılmaya devam ediyor.

Bilim dünyasının hedefi ise Tip 1 diyabet hastalarının sürekli insülin kullanmak zorunda kalmadığı, vücudun kendi insülin üretimini yeniden sağlayabildiği güvenli ve kalıcı bir tedavi geliştirmek.

Araştırmalar umut verse de uzmanlar, bu tedavilerin henüz Tip 1 diyabetin herkes için kesin çözümü olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Hücre nakillerinin uzun vadeli güvenliği ve kalıcılığına ilişkin çalışmalar sürüyor.

Kaynaklar: ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) ile New England Journal of Medicine dergisinde 2025 ve 2026 yıllarında yayımlanan bilimsel araştırmalar.