Gündem

Siloam Yazıtı: 145 yıllık mirasın Türkiye'deki mücadelesi

145 yıl önce İstanbul'a getirilen Siloam Yazıtı, İsrail'in 'Biz burada hep vardık' iddiasına dayanak oluşturması nedeniyle Türkiye'den defalarca talep edildi ancak her seferinde reddedildi. Yazıt, İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde korunmaya devam ediyor.
HABER MERKEZİ
HABER MERKEZİ
4 dk Sesli Dinle 0
Siloam Yazıtı: 145 yıllık mirasın Türkiye'deki mücadelesi

İsrail ile Türkiye arasındaki diplomatik ilişkilerde son günlerde yeniden gündeme gelen tarihi bir yazıt, 145 yıl önce keşfedildiği tarihten bu yana süregelen önemli bir tartışmanın odağında yer alıyor.

TÜRKİYE'DEN TALEP EDİLEN TARİHİ YAZIT

1880 yılında bulunan ve Yahudiler tarafından 'vadedilmiş topraklar'da geçmişe dair 'tek somut kanıt' olarak görülen Siloam Yazıtı, İsrail için büyük önem taşıyor. Yazıt, 'Biz burada hep vardık' mesajını taşıyor ve ilk bulunduğu günden bu yana Türkiye'den defalarca talep edilse de her seferinde olumsuz yanıt aldı. Yazıt, günümüzde ilk bulunduğu haliyle İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde titizlikle korunmaktadır. Yahudiler ve İsrail için kutsal kabul edilen bu taşın üzerindeki yazılar, sadece tarihi bilgileri değil, aynı zamanda dini anlamlar da barındırıyor. Yazıtın bulunduğu yer, İncil'de adı geçen gizemli bir havuza ve dereye ev sahipliği yapmasıyla dini önemini daha da pekiştiriyor.

SİLOAM YAZITI'NIN İNCİL'DEKİ YERİ VE ÖNEMİ

Kaynaklara göre, Siloa Deresi, isminin İncil'de sadece 3 defa geçmesine rağmen önemli bir üne kavuşmuştur. Bu dere, uzun yıllardır Kudüs topraklarında akmakta ve adını, 145 yıl önce başlayan ve hala sürmesi beklenen tartışmaların merkezindeki bir yazıta ve yakın zamana tarihlenen bir havuza vermiştir. Siloa, Siloam veya Silvan Yazıtı olarak bilinen taş yazıt, 1880 yılında Kudüs'teki Siloa Tüneli (Hezekiel Tüneli) içinde keşfedilmiştir. O dönemde Osmanlı toprakları içinde yer alan bölgedeki diğer kalıntılarla birlikte yazıt da, II. Abdülhamid'in emriyle İstanbul'a getirilmiştir. 6 satırlık yazıtın, M.Ö. 8. yüzyılda yapılan bir su kanalı ve bu kanalın ulaştığı Siloa havuzunu anlattığı düşünülmektedir. Yazıt, çıkarılırken hasar görmesine rağmen 1882'de İstanbul'daki Müze-i Hümayun'a (bugünkü İstanbul Arkeoloji Müzeleri) başarıyla nakledilmiştir. Yazıt, Yahudi bilim insanları tarafından defalarca talep edilmiş ve bu taleplerde yazıtın Türkiye için önemsiz olduğu gibi argümanlar da öne sürülmüştür.

TÜRKİYE'NİN DİPLOMATİK VE TARİHİ DURUŞU

Osmanlı Devleti, yüzyıllarca Kudüs'te sağladığı huzur ve güven ortamıyla üç semavi dine mensup toplulukların hafızasında özel bir yer edinmiştir. Osmanlı'nın son döneminde 33 yıl tahtta kalan II. Abdülhamid, Theodor Herzl'ın toprak taleplerine kesin bir ret cevabı vermiştir. Yahudiler için Kudüs'ü de içeren bu topraklar kutsal kabul ediliyordu ve gelecekte orada yaşayacaklarına inanan Yahudiler, geçmişte bu bölgede bulunduklarını gösterdiğine inandıkları bir yazıtı da bu uğurda göz ardı edemezdi. Prof. Dr. Zekeriya Kurşun, II. Abdülhamid'in tutumunu ve "Silvan Yazıtı" olarak bilinen taşın önemini şu sözlerle açıklamıştır: "Yahudiler, özellikle Doğu Avrupa'da ve genel olarak Avrupa'da sıkıntı içinde olduklarını ifade ederek, Filistin’de yerleşmeleri için bir toprak tahsisi talep etmişlerdi. O günün şartlarında yapılan talep buydu. Bu talep karşısında ise Sultan Abdülhamid elbette ret cevabını vermiştir. Bugün aynı şekilde, söz konusu yazıtın da talep edilmesi, belki de onlar açısından böyle bir hatırayı ihya etme çabasıdır. Yazıt ellerine geçseydi, ‘Tarihimizle ilişkilendirdiğimiz bir parçayı, bir taşı aldık’ diyerek bunu bütün dünyaya duyurma imkânı bulacaklardı." Kurşun, yazıt üzerinden Kudüs'te hak iddia eden Yahudiler için ayrıca şunları belirtmiştir: "Kaldı ki İbranice yazılmış olan Silvan Yazıtı, Yahudi varlığını ispat etmek için tek başına yeterli değil. Elbette farklı bölgelerde Yahudiler vardı ancak iddia edildiği gibi kapsamlı bir durum söz konusu değil. Nihayetinde bu yazıt, orada yapılan bir tünelin inşası sırasında yazılmıştır. Bu açıdan bakarsak, Kudüs’ün hemen her yerinde 400 yıllık Osmanlı tarihinin nakışları vardır. Kudüs’ün surları hâlâ Osmanlı surlarıdır. Kudüs'teki mabetlerde, mescitlerde sadece Müslümanların değil, Hristiyanların ibadet yerlerinde bile Osmanlı motifleri mevcuttur. Dolayısıyla hem İslam hem de Türk tarihine ait yazıtlar çok daha fazladır. Yani, eğer yazıtlar üzerinden bir hak iddia edeceksek, bizim de Kudüs’te hakkımız vardır. Kudüs, tarih boyunca, İsrail’in kurulmasından önceki dönemde, 400 yıl boyunca en güvenli ve huzurlu yaşam alanı Osmanlı toprakları olmuştur. Genel olarak baktığımızda, Türk ve Osmanlı yazıtları ile İslam kitabeleri, bahsedilen Silvan Yazıtı’ndan çok daha fazla önem taşıyor diye düşünüyorum. Ancak onlar için tek bir İbranice yazıt olması, büyük bir kıymet arz ediyor." Siloa Yazıtı, tarih boyunca İsrail'in ele geçirmek istediği önemli değerlerden biri olmuş ve son 30 yılda 3 kez Türkiye'den talep edilmiştir. 1998 yılında Netanyahu döneminde başlayan süreçte, dönemin Başbakanı Mesut Yılmaz tarafından yazıtın İsrail'e verilmesi talebine olumlu yanıt verilmemiştir. 2007 yılında ise Kudüs Belediye Başkanı Uri Lupolianski, Türkiye'nin İsrail Büyükelçisi Namık Tan'dan yazıtı talep eden diğer isim olmuş, ancak bu talep de reddedilmiştir. 2022 yılında İsrail Cumhurbaşkanı Herzog'un Türkiye ziyareti sırasında yazıt yeniden gündeme gelmişse de, yetkililer bu konunun söz konusu bile edilemeyeceği yönünde cevap vermiştir. Geçtiğimiz hafta tekrar gündeme gelen yazıtın, İsrail'e verilmesinin söz konusu olmadığı bir kez daha vurgulanmıştır.

Yorumlar

UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik yorumları onaylanmamaktadır.

Bu Yazıyı Paylaş