TEDMEM raporu: Yapay zeka Türkiye'de duygusal ihtiyaçları karşılıyor

Türk Eğitim Derneği'nin (TÜDE) düşünce kuruluşu TEDMEM, yapay zekanın eğitim ve toplumdaki rolüne dair kapsamlı bir rapor yayımladı. 'Eğitimde Yapay Zeka: Küresel Eğilimler ve Türkiye için Politika Önerileri' başlıklı rapor, dünya genelindeki 11 ülkedeki uygulamaları Türkiye ile kıyaslayarak önemli bulgular ve politika önerileri sunuyor. Raporda, gençlerin yapay zekayı sadece akademik amaçlarla değil, duygusal destek arayışında da kullandığına dikkat çekiliyor.

Gençlerin yapay zeka ile kurduğu bağ ve riskler

Rapora göre, Türkiye'deki gençlerin yapay zekayı akademik ödevlerin ötesinde, dertleşme ve kaygılarını paylaşma aracı olarak kullandığı belirtiliyor. Yapay zeka kullanan her 10 kişiden 4'ünün 25 yaşın altında olması, iki önemli riskin altını çiziyor: 'bilişsel devir', yani düşünme ve analiz süreçlerinin yapay zekaya devredilmesiyle öğrenme kapasitesinin zayıflaması; ve 'duygu ve inanç devri', yani gençlerin duygusal ihtiyaçlarını yapay zekayla karşılaması sonucu, az sayıda teknoloji şirketinin geniş bir genç nüfusun düşünce yapısı ve duygusal eğilimleri üzerinde aşırı etki gücü edinmesi. Bu durum, gençlerin bilişsel ve duygusal gelişimleri açısından kritik uyarılar içeriyor.

Yapay zeka okuryazarlığı ve 'yapay zeka ehliyeti' önerisi

Rapor, öğrencilerin yapay zekanın sınırlılıklarını ve 'halüsinasyon' (bilgi uydurma) durumlarını ayırt etmekte zorlandığını vurgulayarak, sistematik bir rehberliğin gerekliliğini ortaya koyuyor. Yapay zeka okuryazarlığı programlarının bu becerileri kazandırabileceği ancak tek başına güvenli kullanım için yeterli olmadığı belirtiliyor. Bu doğrultuda TEDMEM, lise sonu öğrencilerine, yapay zekayı güvenli, etik ve öz denetimli kullanabilme yetkinliğini kazandırmak amacıyla 'Yapay Zeka Ehliyeti' verilmesini öneriyor. Bu ehliyetin, öğrencilerin sadece teknolojiyi kullanmakla kalmayıp, onu bilinçli bir şekilde yönlendirmesini amaçladığı ifade ediliyor.

Türkiye'nin rekabet gücü ve insan kaynağı vurgusu

Raporda, Türkiye'nin yapay zeka alanındaki küresel rekabet gücünü artırmasının, teknoloji yatırımlarından çok, nitelikli öğretmenler, lisansüstü araştırma kapasitesi ve yaşam boyu öğrenmeyi destekleyen bir eğitim sistemine bağlı olduğu belirtiliyor. Güney Kore ve İsveç gibi ülkelerin teknoloji odaklı eğitimdeki deneyimlerinden dersler çıkarılması gerektiği vurgulanıyor. Ayrıca, Türkiye'nin bilişim alanında ön lisans mezun sayısında üçüncü sırada yer almasına rağmen, yüksek lisans ve doktora düzeyinde yetkin insan kaynağı açığına dikkat çekiliyor. Yapay zeka dönüşümünün başarısının, öğretmenlerin ve akademik personelin yetkinliklerinin geliştirilmesi ve okulların günlük işleyişine entegrasyonu ile mümkün olacağı vurgulanıyor. Yapay zekanın insanı taklit edebileceği ancak yerini dolduramayacağı, Türkiye'nin bu dönüşüme yön veren bir ülke olması gerektiği ifade ediliyor.