Türk Lirası mum gibi eridi
Anlamakta gerçekten güçlük çekiyorum. Türkiye’de neden birdenbire faizler gündeme geldi? Cumhurbaşkanı ve bazı bakanlar faizler konusunda bugüne kadar hiç görmediğimiz bir şekilde hassaslar.

Açık konuşayım, Merkez Bankası faizleri diyelim ki indirdi, diyelim ki faizler aşırı düşürüldü bir gecede. Neler olur tahmin edebiliyor musunuz? Ben söyleyeyim: Piyasalarda başta yabancı yatırımcılar bu düşüşe siyasi baskı nedeniyle yapay bir şekilde gelindiğini düşünerek, başka limanlar aramaya başlar. Belki de yeni bir 1994 ve 2001 ekonomik krizi sendromu yaşar Türkiye.
Geçen yıl ocak ayında dolar 2,40 liraya kadar çıktığı sırada Merkez Bankası aslında biraz da geç kalarak 28 Ocak 2014’te faizleri yüzde 4,5 seviyesinden yüzde 10’a yükselterek olası bir krizin önüne geçmişti. Zira Türkiye’de 2013 yılı ortasında iki önemli gelişme yaşanmıştı. İlk olarak, bir rating kuruluşu daha Türkiye’nin notunu yatırım yapılabilir ülke kategorisine yükseltmişti. Bu kararın ardından yeni ve büyük fonların akın akın Türkiye’ye geleceği hesap ediliyordu. Bu nedenle faizler tarihinin en düşük seviyesine yani 4,5 düzeyine kadar gerilemişti. Ancak gelişmeler o yönde olmadı. Ne yeni fonlar ne de büyük sermaye akışı Türkiye’yi not artışına rağmen tercih etmedi.
Aynı tarihlerde ABD’nin 10 yıllık tahvil piyasasında faizler anormal şekilde yükselişe geçerek yüzde 1,6 seviyelerinden yüzde 3’lere dayandı. Dünya 12 yıl süren dolar bolluğundan aniden geri dönülebileceğinin farkına vardı. Gelişmekte olan ülkelerde para birimleri dolar karşısında hızla gerilemeye başladı. Türkiye’nin de bu noktada elindeki olanakları kullanarak süreci en az hasarla atlatması gerekiyordu.
17 Aralık 2013 FED toplantısında tahvil alımlarını azaltma (tapering) kararı verildi. Bu karar sonrası gelişmekte olan piyasalarda dolar değer kazanma sürecini hızlandırdı ve de faizler yukarı dönmeye başladı. Türkiye’de de iki yıllık tahvil faizleri yüzde 11 seviyesine yükselince Merkez Bankası’nın müdahalesi kaçınılmaz oldu. Mayıs 2013’ten bu yana vurguladığımız bir şey var. Bu süreç en az 2-3 yıl, hatta dolar başta Euro karşısında olmak üzere gelişmekte olan ülke para birimlerine karşı zirve noktasına ulaşıncaya kadar devam edecek. Örneğin Brezilya Reali, 2001 yılında 1 dolar 4 real ediyordu. Bugün 2,88 real. Yani hâlâ zirve noktasına varmadı.
Söylediğimiz şey oldukça basit. Dolar 12 yıl boyunca çok düşük değerlerden işlem gördü. Ama zayıf dolar her şeye çare olamadı. Belki gelişmekte olan ülkeler dolar bazında gayrisafi milli hasılalarını artırdı. Belki asgari ücret ya da emekli maaşları dolar olarak geçmişle kıyas yaptığınız zaman kulağa çok hoş geliyordu. Ancak 2008 yılı başlarında 1,15 lira olan dolar 7 yılda tam tamına yüzde 173 oranında artarak 2,50 lirayı aşmış durumda. Artık 1 dolar 1 lira hayalleri 1 dolar 3 lira kâbusuna dönüşmek üzere. Tipik bir orta gelir tuzağına düşmek üzereyiz.
Ancak bu ters algı süreci farklı bir şekilde atlatılabilirdi. Enflasyon-kur dengesi gözetilseydi, tehlike önceden fark edilseydi, 2011 yılından bu yana dış borçlar yüzde 33 artarak 300 milyar dolardan 400 milyar dolara çıkmazdı. Özellikle petrol fiyatlarının rekor düzeyde hareket ettiği bir dönemde son 10 yıl ortalama 50 milyar dolar açık söz konusu olmazdı. Önümüzde önemli bir süreç var ve kontrollü bir şekilde ve krize yol açmayacak bir üslup kullanılması gerekir. Yeni ekonomi tezlerine şu an hiç ihtiyaç yok. Yumurta mı tavuktan, tavuk mu yumurtadan çıkar gibi faiz enflasyon ilişkisinde enflasyonun suçu faize yüklenirse bu konuyu da referanduma götürelim derim...
Borsaya pek geniş değinemiyoruz. Şunu söyleyebilirim: 83 bin kritik seviye. Endeks dolar bazında 33 bin seviyesinde. Yani eski zirve noktası olan 51 bin dolar seviyesine ulaşabilmesi için yüzde 55 yükselmesi gerekir. Söz gelimi dolar bu fiyatta sabit kalırsa 127 bin puana ulaşması gerekir. Olabilir mi, olabilir ama koşullar şu an için uygun değil.
‘İndir’ baskısı faizi yükseltti
Merkez Bankası Para Politikası Kurulu tahmin ettiğimiz gibi faiz koridorunda 50 baz puan, politika faizinde de 25 baz puanlık faiz indirimine giderek, piyasalara temkinli duruşunu siyasi baskıya rağmen sürdürdüğü mesajını verdi. Verdi vermesini ama hatırlarsanız, karara siyasetçilerin verdiği sansasyonel açıklamalar ve tepkilerin tansiyonu yükseltebileceğini de yazmıştık. Gerçekten bizi yanıltmadılar. Daha birkaç ay önce gösterge faizleri yüzde 6’ya dayanmışken “faiz indir” baskısı hem doları zıplattı hem de “düşürün” diye ortalığı velveleye verdikleri faizleri artırdı. Tahvil faizleri cuma günü 8,90’a, dolar ise 2,53 liraya dayandı. Merkez Bankası Başkanı Erdem Başçı, şahsına yöneltilen ve bana göre uluslararası piyasalarda yaşanmakta olan süreçte gereksiz ve anlamsız polemikler nedeniyle istifa noktasına geldi. Hatırlatma yapayım: 1994 krizi öncesi ve sonrasında da dönemin başbakanı, Merkez Bankası Başkanı’na yönelik baskı uygulamış ve iki yılda üç başkan değişmişti. Sonuç olarak önümüzdeki hafta Merkez Bankası odaklı gelişmeler dolar/lira paritesinin yeni rekorlara yol açmasına sahne olacağı sinyali veriyor. FED kaynaklı kasırgalar henüz başlamadan kendi kendimize ettiğimiz gereksiz tartışmalarla hem tahvil faizleri yükseldi hem de dolar.
