Türkiye Ormanlarını Kaybediyor
Türkiye,1980’de en çok ormanı olan 33. ülkeydi.1990 yılında 55'e geriledi. Şuan ormanlarını en hızlı tüketen ikinci ülke.

Dünya Doğal Kaynaklar Enstitüsü liderliğinde Google, BM Çevre Programı, BM Küresel Çevre Programı ve 40'tan fazla ortağın bulunduğu bir konsorsiyum, uydu verileri diğer bilgilerle derlenen Küresel Orman Takip ve Uyarı Sistemi kapsamında Ocak 2000-Aralık 2012 tarihlerine ilişkin bir rapor yayımladı. Bu raporda, Türkiye 'de net orman kaybının 164 bin 222 hektar olduğu tespit edildi. Küresel Orman Takip ve Uyarı Sistemi verilerine göre Türkiye, son 12 yılda 164 bin 222 hektar ormanını kaybetti. Bu alan Kayseri büyüklüğünde bir alan. En çok orman kaybının olduğu iller Antalya ve İstanbul oldu. Bu tarihler arasında Türkiye çapında 342 bin 571 hektar orman kaybı olduğu, yine aynı sürede 178 bin 349 hektarlık alanın ormanlaştırıldığı belirtildi. Sonuçta 164 bin 222 hektarlık orman kaybı yaşandı. DÜNYADA EN ÇOK KAYIP BREZİLYA'DA Ormanların dünya çapında, özellikle yüksek tür çeşitliliğine sahip tropik ülkelerdeki kaybının hızla devam ettiğine işaret eden Utah Üniversitesi Biyoloji Bölümü öğretim üyesi ve Kars KuzeyDoğa Derneği Başkanı Doç. Dr. Çağan Şekercioğlu, 'dünya orman raporu'na ilişkin şunları söyledi: "Dünya çapında sadece 2012 yılında 20.8 milyon hektar orman yok oldu. Bu da Türkiye yüzölçümünün dörtte birinden daha fazla bir alan. Dünyada orman kaybının en çok yaşandığı bölgeler, ne yazık ki yüzbinlerce canlı türünün yaşadığı Brezilya, Güneydoğu Asya ve Orta Afrika'nın tropik ormanları." TÜRKİYE'DE EN ÇOK KAYIP BU İLLERDE Türkiye'de yaygın ağaçlandırma çalışmalarına rağmen kontrolsüz şehirleşme, turizm, otoyol, maden ve diğer yapılaşma projeleri yüzünden 2000 yılından bu yana gerçekleşen en çok orman kaybının Antalya ve İstanbul'da olduğunu, bu iki ili Adana, Mersin, Muğla ve Yozgat'ın izlediğini kaydetti. İSTANBUL'DAKİ ÜÇ PROJE Doç. Dr. Çağan Şekercioğlu, raporda net orman kazancının ise en çok Çanakkale'de gerçekleştiğinin görüldüğünü belirterek, "Orman artışının gerçekleştiği diğer bölgeler arasında Kırklareli, Tekirdağ ve İstanbul'un batısı göze çarpıyor. Ama ne yazık ki İstanbul'un su havzasının çoğunu oluşturan bu ormanların önemli bir kısmı, yapılması planlanan 3'üncü havaalanı, 3'üncü köprü ve Kanal İstanbul projeleriyle yok edilecek" diye konuştu. YABAN HAYATI KORİDORU ÜMİT VERİCİ 2000 yılından bu yana Türkiye'de yılda ortalama Kilis kadar bir alanın ormansızlaştığının bu raporda gösterildiğini dile getiren Doç. Dr. Çağan Şekercioğlu, şunları kaydetti: "Bu raporun en ümit verici tarafı, KuzeyDoğa Derneği olarak 2008 yılında Çevre ve Orman Bakanlığı'na önerdiğimiz ve Bakan Veysel Eroğlu tarafından kabul edilip projelendirilen 'Türkiye'nin İlk Yaban Hayatı Koridoru'ndaki ormanları da kapsıyor. Kars-Erzurum-Artvin-Ardahan-Gürcistan sınırı arasındaki 162 km uzunluğunda ve 28 bin 543 hektar büyüklüğünde bir alandaki ormanlar 'muhafaza ormanı' olarak korunacak. Bu alandaki birbirinden kopuk orman parçaları, 2 bin 500 hektarın 4.5 milyon ağaçla ağaçlandırmasıyla birbirine bağlanacak. Raporda Kars, Erzurum ve Ardahan illeri kısımlarındaki orman örtüsünün 2000 yılından bu yana arttığı görülüyor. Bu ümit verici gelişme, Türkiye'nin ilk yaban hayatı koridorunun gerçekleştirilmesi için bu bölgenin ne kadar uygun olduğunu gösteriyor."
(ANTALYA/DHA) SİZ NASIL GÖZCÜ OLABİLİRSİNİZ?
‘http://www.globalforestwatch.org/’ adresine girdiğinizde, interaktif harita üzerinde istediğiniz bölgeyi işaretleyerek o bölgede son 12 yılda oluşan orman kaybıyla ilgili bilgi alabilirsiniz.
Türkiye'nin 2008 yılında Avrupa'da en çok ormanlık alan kaybeden ülke olduğu belirlendi. Raporu ntvmsnbc için değerlendiren Orman Mühendisi Besim Sertok, coğrafi ve iklim koşullarının, verileri değerlendirirken gözönünde bulundurulması gerektiğini söyledi.
Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi'nin hazırladığı "Avrupa’da Orman Yangınları 2008" raporuna göre Türkiye, 2008 yılında 27 bin 848 hektar ormanlık alanını kaybetti.
Türkiye, bu kayıpla Avrupa'da ormanları en çok hasar gören ülkeler arasında ilk sırada yer alırken, 24 bin 573 hektar ile Yunanistan ikinci ve 24 bin 449 hektar kayıpla İtalya üçüncü oldu.
2008 yılında, 17 Avrupa ülkesinde toplam 156 bin 449 hektar orman yandı. Ayrıca Türkiye'nin, NASA'nın Modis uydu aracından elde edilen bilgilere dayanarak, 50 hektar alanı aşan yangınlardan en çok etkilelenen ülke olduğu da belirtildi. Buna ek olarak CORINE ülke verileri Türkiye'de geliştirelemediği için, değişik toprak tiplerinin bu yangınlardan nasıl etkilendiği bilinmiyor.
Rapora göre Türkiye en çok riski Haziran ve Ekim ayları arasında taşıyor. Özellikle, Temmuz aylarındaki yüksek nem oranı ve sert rüzgarlar, yangın riskini daha çok artırıyor.
Komisyonun yayınladığı rapora göre, Avrupa orman yangını konusunda ılmılı bir yıl geçiriyor, buna rağmen Türkiye'de 7 milyon 182 bin 51 hektar '1.'seviye, 5 milyon 91 bin 788 hektarda '2.' seviye yangın tehlike bölgesinin olduğu belirtiliyor.2008 yılında 2 bin 135 orman yangının meydana geldiği Türkiye'de, çoğu yangının Akdeniz ve Ege sahilleri arasında yer aldığı gözleniyor. Bunun en büyük sebebi ise yangının kolay yayılmasını sağlayan hava koşulları. Rapora göre Türkiye'nin yangınla mücadelesinde üç ana aşama bulunuyor.1-) Engelleme,2-)Erken uyarı ve hızlı söndürme,3-)Hızlı ağaçlandırma. Bu aşamaların uygulanabilmesi için 775 yangın kulesi inşa edilerek 24 saat gözlem yapıldığı belirtiliyor.Ayrıca yangınla mücadelede 933 itfaiye aracı,111 treyler,72 su tankı,82 karavan,161 buldozer,366 motorlu araç,717 motosiklet,6 yönetim helikopteri,13 kiralık helikopter,2 Canadair uçağı ve 15 dromader uçağı kullanılıyor. Bu teknik ve araç desteğinin yanı sıra birçok uyarı ve eğitim kampanyasının da olduğu rapora yansıyor.
Konuyla ilgili konuştuğumuz Orman Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi 2. Başkanı Besim Sertok, iklim, ülkelerin büyüklüğü ve coğrafi özelliklerinin de gözönünde bulundurulması gerektiğini belirterek Türkiye'nin orman yangınlarıyla mücadele konusunda yeterli donanıma sahip olduğunu ancak asıl sorunun kötü yönetim olduğunu söyledi.
Besim Sertok, ntvmsnbc'nin sorularını yanıtladı.
Türkiye hemen hemen her yıl orman yangınlarıyla mücadele ederken, AB komisyonu raporuna göre, orman alanları en ağır hasar gören ülkesi olarak tespit edildi. Bunun en önemli sebepleri nelerdir?
Bu enterasan bir sonuç çünkü şimdiye kadar verilen istatiksel değerlendirmelerde Türkiye çok kötü bir durumda değil. Bir değerlendirme yapmadan önce bu raporu görmek lazım. Ülke büyüklükleriyle mi orantı kurmuşlar? Ülke geneli ile orman alanı arasında belli bir orantı mı kurulmuş yoksa sadece büyüklük ele alınarak mı hazırlanmış bunlar önemli.
Türkiye için 27 bin hektar ama Yunanistan biliyorsunuz ki Türkiye’nin beşte biri kadar, orman alanları da aynı şekilde. Amerika'da, Türkiye’den daha çok orman yanıyor. Çünkü coğrafi genişliği Türkiye’den çok büyük bir ülke. Dolayısıyla bunları görmeden bir değerlendirme yapmak zor.
Türkiye’deki orman yangınlarının genel sebepleri nelerdir, Türk halkında ‘orman bilinci’ var mı? AB ve Amerika ile kıyasladığımızda orman bilincimiz ne boyutta?
Genel sebepleri konusunda açıkçası burada bir problemimiz var. Türkiye’de bunu bildiğini söyleyen herkes yalan söylemiyorsa da yanılıyor. Çünkü bu sebepleri değerlendirecek istatistiki verileri Orman Genel Müdürlüğü topluyor ve bu istatiski veriler sağlıklı değerlendirme yapılacak veriler değil. Mesela bunlara göre her yıl yaklaşık yüzde 50, yani orman yangınlarının yarısı faili meçhul nedenlerden dolayı çıkıyor. Nedeni belirsiz 8-10 tane neden var. Bunların iki üç tanesi böyle faili meçhul ifadeler ve yarısının nedeni bilinmiyor. Yarısının nedeninin bilinmediği bir yerde şu sebeple çıkıyor yangınlar diyebilmek çok zor. Ama asıl sorun burada nedenlerinin tespit edilemiyor olması.
Peki orman bilinci konusunda ki görüşleriniz?
Türk halkının bence orman bilinci var. Bakın biz yangınlarla ilgili genel olarak şunu söylüyoruz. Mesela İstanbul örneğini de ele alırsak, İstanbul yıllardır hiçbir zaman 1 metre karelik bir alanını, orman yangını ile kaybetmez. Yani yanan alan gerçekten ağaçlandırılır. Başka tahribatlar var mı var. Onu vurgulamak istiyorum. İstanbul ormanlarının üçte bire yakını, yani 60 bin hektarın üzerindeki bir alan karayolları, enerji nakil hatları ve benzeri nedenlerle resmi olarak orman özelliğini kaybediyor. Bu tip izinlerle. Yani İstanbul’un yaklaşık yüzde 50'ye yakını ormandır diye söylüyoruz ve kamuoyu bunu böyle biliyor. Bu yarısı dediğimiz alan 250 bin hektar civarında. Bunun 60 bin hektarı bu tip izinlerle tahrip olmuştur veya Türkiye genelinde ise turizm vs gibi izinlerle kaybedilen alanlara baktığımızda, orman yangınlarıyla kıyasladığımızda ki alan önemsiz kalıyor. Ama burada şöyle bir sonuç çıkıyor. Anız ateşini kaçıran ya da ormanda villa yapacak ekonomik gücü olmayan, kaçak mangal yapan piknikçidir, buna sorumluluğu yıkmak daha kolay geliyor.
O yüzden biz vatandaşa fatura çıkararak, Türkiye vatandaşının bilinçsizliği yüzünden çok orman yanıyor görüşüne katılmıyorum. Bununla ilgili de şunu söyleyebiliriz "Ormanı bekçi değil sevgi korur" diye bir laf var ya aslında ormanı alev yakmaz, ormanı kötü yönetim yakar.
Biraz devletin yani yanlış politikanın payı olduğunu düşünüyorsunuz
Bakın şu anda, neredeyse iki seneye yakın zamandır İstanbul’da bir Orman Bölge Müdürü yok. Yani kağıt üzerinde var ama fiilen bir Orman Müdürü yok İstanbul’da. Neden yok? Bir buçuk yılı aşkın süredir eski bölge müdürü başka bir yere tayin ediliyor, hukuk dışı yöntemlerle tayin ediliyor, bir süre sonra dava açıp kazanıyor ve geri geliyor. Bu kaç oldu gelip gidişi bilemiyorum. Onun yerine atanan bir bölge müdürü var ve artık o da motivasyonunu kaybetti. Biri mahkemeyi kazanıp geri geliyor, öbürünü alıyorlar, sonra mahkemeyi kazanıp geleni alıyorlar. Burda isim zikretmeyeceğim. İsimlerin önemi yok. Ama böyle bir kötü yönetim var. İki tarafında iki kişinin de motivasyonu kırılmış durumda, göreve hakettiği gibi sahip çıkmıyorlar ve bir buçuk senedir fiilen İstanbul’un bir orman bölge müdürü yok. Bu tip sebeplerden. Temmuz'un 15'inde Türkiye’de yangın açısından en kritik dönemde 6-7 orman müdürünün görev yerleri değiştirildi. Şimdi ormancılıkta bu çok riskli bir hareket. Yani bir tanesi yangın sezonunda değişebilir ama bu kadar çok sayıda insanı yangın sezonunda değiştirirseniz başta yangın olmak üzere, ormancılık ve korumayla ilgili faaliyeti zafiyete sürüklersiniz.
Türkiye’yi diğer Avrupa ülkeleri ve Amerika ile kıyasladığımızda, donanımı yeterli düzeyde mi? Örneğin orman yangını ile mücadele edebilecek yeterli araç, kule, helikopter sayısı yeterli mi?
Helikopter ve uçak konusunda Türkiye’nin eksiği yok. Bence hiç ihtiyacı yok bunlara. Çünkü bu tip hava araçları artık büyümüş olan yangınlara müdahale edebilir ki, dünyanın herhangi bir yerinde büyümüş yangınlar için genel bir yargı vardır. Bu her zaman geçerli değildir ama büyüyen yangınlar doğal bir engele takılarak söner genelde. Ya bir kayalık alana gelir ya bir nehir kıyısına ulaşır. Geniş bir ormansız alana ulaşır. 100 tane yangın çıkar ama on tanesi bile haber olmaz. Çünkü bunların hiçbiri haber değeri taşıyan büyüklüğe ulaşmadan söndürülür. Dolayısıyla yangın helikopteri bu anlamada gereksiz araçlar. Bütün donanım helikopter midir, uçak mıdır? Hayır.
Sizin de söylediğiniz gibi gözetleme kuleleri gibi ekipler daha önemlidir çünkü onlar henüz yangın küçükken müdahale edecek donanımlardır. Bu noktada eksiklikler var. Kulelerin sayısı düşük ve kulelerin donanımı eksik. Yani kule sayısında çok fazla eksiklik olduğu idda edilemez ama kuledeki insan sezonluk işe alınan insandır ve o yörenin işsiz kalmış işe muhtaç herhangi birisidir. Orada 3-4 ay hiç insan yüzü görmeden ailesi ile orada bulunurlar. Bu şartları kabul edecek insanlar bulmak çok zordur. Dolayısıyla vasfını siz tayin edemezsiniz. Yangını ilk haber veren bu insanlardır. Orman işletmelerinden 15 dakikada bir telsizle sorulur. Bütün kulelere aynı sıklıkla sorulur. Buradaki insan yangını gördüğünde kendi becerileri ile tarif eder sadece. İşte falan arkasındaki filan sırtını oradan duman yükseliyor diye. Bu insanın bilgi, beceri ve sezgilerine bağlı. Bunların ellerinde hiçbir donanım yok. Bir tek dürbün vardır ellerinde. Kulelerin koordinatları bellidir. Çoğu yangını iki kule görür dürbünle ilk anda dumanını. İki kule açı verebildiğinde kesin noktayı bulabilirsiniz. İnsanın becerisine, bilgisine bağlı kalmazsınız. Bu tip donanım eksikleri var.Bu donanım eksikliği asla uçak ve helikopter değil.
Antalya ve Muğla’daki beş ormanda test edilen, TÜBİTAK ve Bilkent Üniversitesi’nin ortak geliştirdiği yangını önceden sezme ve yön bulma sistemi önlem olabilir mi? Yaygınlaşır mı?
Bu kastettiğiniz şey sanırım kameralı. Eğer aynı şeyden söz ediyorsak kameralı bir sistem. Bunun şöyle bir rahatlığı var, olumlu yanı demin sözünü ettiğimi gibi insanların 3-4 ay görev aldığı yerlere bu tip donanımlar kullanılabilir.Tabi az önce söylediğimiz donanım eksikliğini de giderebilirsiniz. Bunların elbette bir cazibesi var ama hiçbirşey insanın yerini dolduramaz. Burada, o cihaz bozulduğunda siz bütün bağlantıyı kaybetmiş olursunuz. Yangın sezonunda 1 hafta sonra tamir ettirdiğinizde yüzlerce yangın çıkacaktır... çıkıyor da. Haber değeri olmayan küçük yangınlar çıkıyor. Onları kontrolden kaybedersiniz. Bu donanımın ayrıntılarına hakim olmak lazım tam bir fikir yürütmek için.
Türkiye’de kaybedilen ormanların, diğer AB ülkeleri ile kıyasladığımızda ağaçlandırma süresi nasıldır? Bu bölgeler tekrar orman niteliği kazanabiliyor mu?
Orman yangınlarının en çok çıktığı yer Akdeniz ve Ege sahillerimiz. Antalya’dan Çanakkale’ye kadar olan sahillerimiz. Burada genel olarak hakim olan ağaç türü kızıl çamdır. Bu çam türünün tohumlarında genetik olarak yangına karşı kendini koruyabilme özelliği var. Bu özelliği olduğu için soyunu sürdürebilen bir türdür. Orman yangını çıkar ve kızıl çamda yangın kültürü diye bir kavram vardır. Yangından sonra yere düşen tohumlar tekrar orayı ormana dönüştürür o tohumlar. Diğer ağaç türlerinde tohum yanar, özelliğini kaybeder. Kızıl çam türü ise bu özelliğini kaybetmiyor.
Diğer ülkelerdekini bilemeyeceğim ama Türkiye’de ormancılık konusunda bence en başarılı konu yanan alanların tekrar ağaçlandırılması. Büyük çoğunluğu yıl içerisinde ağaçlandırılır. Türkiye’de kanunlarda yazan herşey hayata geçirilemez gerçeği bir gösterge değil ama bu kanun hayata geçirilir. Aynı yıl içerisinde ağaçlandırılır ve ormana dönüşür. Bu arada tabi bir takım şeyleri geçici olarak kaybedersiniz ama geçicidir. Ormana dönüşür derken, ağaçlık alan değildir. Ekosistem olarak yani içindeki yaban hayatı ile bir sistem olarak ormana dönüşür.
AB raporunda ilk üç sırayı Türkiye, Yunanistan ve İtalya almış. Bu üç Akdeniz ülkesinin liste başında yer almasının nedeni nedir?
Bu doğal bir sonuç. Sibirya’da neredeyse hiç orman yangını çıkmaz. Rusya ormanlarını çok iyi koruduğundan değil. Rusya'ya gittim ve Türkiye’ye göre kıyaslandığında koruma ağı çok zayıf. Sadece yangınla ilgili değil. Genelikle, binlerce kilometre gidiyorsunuz hiçbirşey yok. Koruma veya yönetsel bir yapı görmüyorsunuz ama yangın da çıkmıyor. Çünkü Sibirya’da orman yakabilmek için çok çaba sarfetmeniz lazım. Dolayısıyla İtalya, Yunanistan ve Türkiye sıralamaya girmiş ki öle sanıyorum ki sıralamanın 4. sırasında da İspanya vardır. Bunların ortak iklim özelliklerinden kaynaklanıyordur. Örneğin; Afrika’nın Akdeniz kıyılarında bunu göremezsiniz çünkü orada orman yok artık. Bu sebeple bunlar ilk üçe giriyor. Yoksa Almanya, Polonya veya İskandinav ülkeleri yangına karşı çok daha iyi önlemler aldıklarından değil. Önlem almıyorlar değil. Çok daha zayıf onların önlemleri. Yangın sorunu orada Akdeniz kuşağına göre zayıf. Yangın olmayan yerlelerde bunun önlemi olmuyor. Buralarda yangının çok çıkması doğal sebeplerden dolayı.
