Grip mevsimi ve grip aşıları
Kış aylarına yaklaşmamızla birlikte viral üst solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı salgınlar görülmeye başlanacak. Bunların en önemlisi Grip salgınlarıdır. Sıklıkla hapşırık, öksürük, burun akıntısı gibi hafif semptomlara yol açan yüzlerce farklı virüsün yol açtığı soğuk algınlığı ve nezle genelde grip ile karıştırılmaktadır.
Grip hastalığı, influenza virüsünün yol açtığı bir enfeksiyon hastalığıdır. Sıklıkla sonbahar-kış döneminde yayılan bu hastalığın başlıca bulaş yolunun havada asılı kalan damlacıklarla olmaktadır. Genellikle 38,5 dereceyi aşan yüksek ateş, boğaz ağrısı, kas ve eklem ağrıları ortaya çıkar. Bazı vakalarda genel durum bozukluğu, alt solunum yollarında bakteriyel zatürrelerin tabloya eklenmesiyle solunum yetmezliği ve özellikle riskli gruba giren hastalarda ölüm ortaya çıkabilir.
Özellikle viral salgınlarda Aşılar insanlığın en büyük yardımcısıdır. Bunu en son COVID salgınında çok net gördük. Aşıların etkinliği ve yan etkilerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu çok sayıda bilimsel çalışmayla gösterilmesine rağmen özellikle sosyal medyada yayılan asılsız bilgilerle aşılara karşı toplumsal bir ön yargı gelişti.
Mikroplar vücuda girdiğinde savunma hücrelerinin mikropları tanıyıp mücadeleye başlaması için bir süre geçmektedir. Zayıflatılmış mikroplardan hazırlanmış aşılar bünyenin ihtiyacı olan süreyi ve silahları (antikorları) hastalık başlamadan önce savunma hücrelerini uyararak hastalara sağlar.
Gribe yol açan virüslerde mutasyon denilen sürekli yapısal değişiklikler oluşur. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) gribe yol açan yapısal değişiklikleri sürekli olarak takip ederek grip aşısı içeriği için yıllık önerilerde bulunur. Bu nedenle aşılar DSÖ tavsiyeleri dikkate alınarak yıllık olarak hazırlanır.
Hazırlanan aşının o seneki virüsle benzerlik durumuna göre korunma oranı değişiklik göstermekle birlikte genelde yüzde 50-80 arasında değişmektedir. Aşıya rağmen grip olanlarda hastalığı daha hafif geçirilmesini sağlar. Özellikle yaşlı hastalarda koruyuculuğu daha düşük olsa bile yüksek oranlarda grip komplikasyonlarını, hastane yatışlarını ve ölümleri azalttığı bilinmektedir.
Gribe bağlı yıllık ölümler ülkeden ülkeye ve yıllara göre çok değişkendir. Özellikle yaşlı hastalarda Zatürrenin yanı sıra kalp krizi ve felç gibi kardiyovasküler komplikasyonlar nedeniyle ölümler göz önünde bulundurulmazsa rakamlar çok aldatıcı olabilir. 60 yaşındakilerin gripten ölme riski, 20 yaşındakilere göre on kat daha fazladır. Farklı hesaplamalarda büyük pandemiler dışında mevsimsel gribe bağlı ölümlerin dünyada yılda yarım milyona yakın olduğu söylenebilir.
65 yaş üzeri, bağışıklık sistemi yetmezliği bulunanlar (AIDS hastaları, kanser ve immün sistemi baskılayan ilaçlar kullanan hastalar ) şeker, böbrek, kalp, yüksek tansiyon, astım gibi solunum hastalıkları olanlar, gebeler ve 6-8 yaş altındaki çocuklar riskli gruplardır.
Hamileliğin 2 ve 3.ncü trimesterlerinde olan kadınlara grip aşısı olmaları önerilir. 6 aydan küçük bebekler aşılanmaz. Astımlı hastalar gribe daha yatkın olmamalarına rağmen grip geçirdiklerinde astım atakları ve zatürre daha sık gelişebilir. Özellikle orta ve ağır şiddetli astım hastalarının aşılanması önerilir.
Grip aşısı sonrası koruyucu antikorların oluşması 2 haftayı bulabildiğinden, grip aşısının grip mevsiminden birkaç hafta önce uygulanması en iyisi olacaktır. Genel anlamda grip aşısının her yıl Ekim Kasım ayı sonu itibariyle yapılmış olması gerekir.
Bununla birlikte, aşılamaya grip mevsimi boyunca devam edilir ve aşılama dönemi özellikle riskli olgularda şubat ayı sonrasına kadar sürebilir.
Grip aşısına karşı alerjik reaksiyon geçiren hastalar aşılanmamalı, yumurtayla ciddi alerjik reaksiyonu olanlar (nefes darlığı, anjioödem, tansiyon düşmesi vs.) ve adrenalin kullanma ihtiyacı olan kişiler riskli gruptaysa grip aşısını acil müdahale edilebilecek imkanlara sahip kliniklerde yaptırmalı ve 30 dakika gözlemde tutulmalıdır.
