Anayasa Mahkemesi Başkanı Özkaya: 'Aynı fiil' konusunda hassasız

Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, 'ne bis in idem' (aynı fiilden iki kez yargılanmama) ilkesinin farklı yargı alanlarındaki etkisine dair önemli açıklamalarda bulundu. Özkaya, mahkemenin çeşitli kararlarında vurguladığı üzere, aynı fiilin farklı hukuk disiplinleri kapsamında değerlendirilip farklı yaptırımlara konu edilmesinin mümkün olduğunu belirtti. Ancak bu durumun her zaman ilkenin ihlali anlamına gelmediğini ifade eden Özkaya, mahkemenin bu esnekliğine rağmen, özellikle 'aynı fiil' unsurunun belirlenmesinde oldukça hassas bir inceleme yaptığını söyledi.

NE BIS IN IDEM İLKESİ VE HUKUK DEVLETİ

Anayasa Mahkemesi'nin 64. kuruluş yıl dönümü dolayısıyla düzenlenen 'Ne Bis İn İdem İlkesinin Farklı Yargı Alanlarındaki Etkisi' sempozyumunda konuşan Özkaya, Anayasa Mahkemesi'nin Türk anayasal düzeninde anayasa yargısının en somut tezahürü olduğunu ve hukuk devleti ilkesinin en güçlü güvencelerinden biri olduğunu vurguladı. Mahkemenin, norm denetimi yoluyla yasama organının işlemlerini anayasal sınırlar içinde tuttuğunu ve hukuk devletinin temel gereklerini hayata geçirdiğini dile getirdi. 1982 Anayasası ile yetkileri yeniden şekillenen mahkemenin, özellikle 2010 anayasa değişikliği ile gelen bireysel başvuru mekanizmasıyla tarihsel bir dönüm noktası yaşadığını sözlerine ekledi.

AYNI FİİLE UYGULANAN ÇOKLU YAPTIRIMLAR

Özkaya, sempozyumda ele alınan 'ne bis in idem' ilkesinin Anayasa Mahkemesi içtihatlarının en dikkat çekici gelişim alanlarından birini oluşturduğunu belirtti. İlkenin 1982 Anayasası'nda açıkça düzenlenmemiş olsa da, Anayasa Mahkemesi tarafından hukuk devleti ilkesinin ve adil yargılanma hakkının ayrılmaz bir parçası olarak değerlendirildiğini açıkladı. Mahkemenin bireysel başvuru kararlarında bu ilkeyi, sadece ceza hukukuna özgü teknik bir kural olarak değil, bireyin hukuki güvenliğini ve yargılamaların nihaililiğini koruyan anayasal bir güvence olarak ele aldığını ifade etti. Özkaya, Ünal Gökpınar kararı gibi temel içtihatlarla, aynı fiil nedeniyle hem idari hem de ceza yaptırımı uygulanmasının tek başına ihlal anlamına gelmediğini, esas olanın bu yaptırımların aynı hukuki yararı koruyup korumadığı ve birbirleriyle yeterli bağlantı içinde olup olmadığı olduğunu vurguladı. Bu yaklaşımın, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin 'yeterince sıkı bağlantı' kriterinin Anayasa Mahkemesi içtihadına yansıması açısından önem taşıdığını sözlerine ekledi. Mahkemenin, amaç, zaman ve mekan bakımından birbirine sıkı şekilde bağlı olan eylemlerin tek fiil olarak kabul edilmesi gerektiği yönündeki içtihadının, bu konudaki hassasiyetin önemli bir göstergesi olduğunu belirtti.