Karabat'tan Bolat'a esnaf ve kooperatif bütçesi eleştirisi

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda Ticaret Bakanlığı'nın 2027 bütçesi görüşülürken YENİ Parti İstanbul Milletvekili Özgür Karabat, esnaf kredileri ile kooperatiflere ve kadınlara yönelik destek hedeflerinin yetersiz olduğunu savundu. Karabat, “Esnafa karşı sizin vicdanınız enflasyondan daha kötü” dedi; kurulması hedeflenen kooperatif sayısının 305'ten 170'e, kooperatifçilik eğitimi alacak kadın sayısının 608'den 100'e indirildiğini ve kooperatiflere yıllık 80 milyon lira destek ayrıldığını söyledi.

Komisyonda bütçe ve dış ticaret tartışıldı

AK Parti Samsun Milletvekili Mehmet Muş'un başkanlık ettiği komisyonda Ticaret Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarının 2027 bütçe teklifi, 2025 kesin hesabı ve Sayıştay Raporu ele alındı. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, bakanlık çalışmaları, dış ticaret verileri, ihracat ve ithalat gelişmeleri ile ticaret politikaları hakkında sunum yaptı. Karabat, 2003-2025 dönemindeki dış ticaret açığının yaklaşık 1 trilyon 530 milyar dolar olduğunu ve 22 yılda dört katına çıktığını belirterek bunun yabancıya kaynak aktarımı anlamına geldiğini söyledi. İhracat miktarının bu yıl yüzde 3,5 düşmesinin, birim fiyatın ise yüzde 50 artmasının beklendiğini bütçe teklifinin öngördüğünü aktardı. İhracatın dünya ticaretindeki payının 2002'deki yüzde 0,55'ten 2023'te yüzde 1,08'e çıktığını, ardından yüzde 1,04'e gerilediğini; ithalattaki payın yüzde 1,4'lere yükseldiğini söyledi. Karabat, Türkiye'nin ihracat payında 31'inci, ithalat payında 21'inci, dış ticaret açığında ise 5'inci sırada olduğunu belirterek, “Eğer bir rekordan bahsedilecekse o rekor ithalat şampiyonluğudur” ifadesini kullandı. Esnaf kredisi hedefinin 2025'te yüzde 75,8, 2027'de yüzde 80 olduğunu, enflasyonun ise yüzde 21 öngörüldüğünü kaydetti.

Firmalara yönelik soruşturma da gündeme geldi

Yeni Yol Grup Başkanı Mehmet Emin Ekmen, sebze ve meyve dağıtımcısı 41 firmanın yöneticisi hakkında yürütülen soruşturmayı gündeme getirdi. Ekmen, 15 firmanın piyasada satılmayan ürünleri alıp meyve fabrikalarına verdiğini, 12'sinin yalnızca ihracat, 12-13'ünün ise iç piyasa için çalıştığını söyledi. Firmaların vergi kaçırmakla suçlanabileceğini ancak iç piyasada fiyat manipülasyonuyla suçlanamayacağını savunan Ekmen, 39 yöneticinin hasat döneminde tutuklu olduğunu ve bunun alım-satım faaliyetlerini aksattığını belirtti. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın uzmanlık gerektiren konuda ilgili taraflarla görüşüp görüşmediğini soran Ekmen, soruşturmanın bu yıl firmaların ihracat ve yurt içi satış rakamlarına yansıyacağını ifade etti. İşçilik maliyetlerinin yükseldiği dönemde destek verilmesi gerektiğini de söyledi. Yeni Yol Hatay Milletvekili Necmettin Çalışkan, işletmelerin Ticaret Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı için ayrı sistemlerde rapor hazırlamak zorunda kaldığını belirterek, “Bu konuda hiç olmazsa bu vatandaşın üzerindeki yük eksiltilmeli” dedi. Rekabet Kurumu'nun yetkilerinin sınırları aşmaması gerektiğini savunan Çalışkan, beyaz et ve hal komisyoncularına yönelik operasyonları haksız buldu. Fiyat artışları gerekçesiyle ihracatın yasaklanmaması veya ithalatla üreticinin kazancının engellenmemesi gerektiğini söyleyen Çalışkan, tavuk eti ihracat yasağının Nisan 2024'ten Temmuz 2026'ya kadar sürdüğünü, beyaz ete yönelik operasyonların ardından yasağın gevşetildiğini ancak üretici firmaların hâlâ istedikleri şartlarda ihracat yapamadığını kaydetti. Bakanlık genelgeleriyle gümrüklerdeki uygulamaların farklılaşabildiğini de dile getirdi.

Esnafın maliyetleri ve prim borçları aktarıldı

MHP İzmir Milletvekili Tamer Osmanoğlu, Türkiye'nin ticarette ilerleme kaydettiğini ancak hak ettiği yerde olmadığını söyledi. Esnaf ve sanatkârların desteklenmesi ve istihdamın artırılması için kredi, vergi ve prim teşviklerinin yükseltilmesini; yeni girişimcilerin desteklenmesini, kullanılmayan imkânların harekete geçirilmesini ve esnafa rehberlik hizmetlerinin geliştirilmesini istedi. Osmanoğlu, destek mekanizmalarının verimliliğinin artırılmasını da öncelikli beklentiler arasında saydı. CHP Denizli Milletvekili Gülizar Biçer Karaca, yükselen kira, elektrik, su, doğal gaz ve akaryakıt maliyetlerinin esnaf üzerindeki etkisini anlattı. Denizli'deki bir cadde ziyaretinde esnafın elektrik giderini karşılayamadığı için dükkânlarının dışında, karanlıkta beklediğini aktardı. Nüfusu 62 binin üzerinde olan Çivril'de bir toptancı esnafın bir günde 2 bin liralık, bir mini market sahibinin ise bir haftada 3 bin 800 liralık satış yaptığını söyledi. Karaca, “Bu esnaflarımız Bağ-Kur prim borçlarını nasıl ödeyecek?” diye sorarak Denizli'deki esnafın yüzde 77'sinin yüksek miktarda Bağ-Kur prim borcu bulunduğunu ve borçların faizsiz ertelenmesinin talep edildiğini belirtti.