Karaz seramiklerindeki gizli dil: Binlerce yıllık motiflerin şaşırtan hikayesi

Dr. Gülşah Öztürk, Erzurum Atatürk Üniversitesi'nde tamamladığı doktora çalışmasında, Karaz kültürüne ait seramikler üzerindeki motifleri derinlemesine inceledi. Bu çalışma, başta Erzurum olmak üzere geniş bir coğrafyada yaşamış olan bu kadim kültürün görsel iletişim sistemine ışık tutuyor.

MOTİFLER SADECE SÜS DEĞİL, BİR DİLDİ

Dr. Öztürk, müzelerde sergilenen bezemeli Karaz seramiklerinin yalnızca dekoratif amaçla değil, aynı zamanda kültürün sosyokültürel pratikleri içinde şekillenen sembolik bir dilin taşıyıcıları olduğunu vurguladı. Seramikler üzerinde insan, hayvan ve geometrik figürlerin öne çıktığını belirten araştırmacı, çizgisel hatlar, zikzaklar, kare, üçgen ve eşkenar dörtgen gibi şekillerin toplumların estetik anlayışını ve düşünsel dünyasını yansıttığını açıkladı.

ZİKZAK HAREKETİ, DÜZ ÇİZGİ DURGANLIĞI TEMSİL EDİYOR

Dr. Öztürk, dekoratif motiflerin estetik amaçlı olduğunu, örneğin zikzakların hareketi, düz çizgilerin ise durağan bir anı temsil ettiğini ifade etti. Sembolik motiflerin ise inanç ve ritüel ile ilişkili olduğunu, doğurganlık, koruma, yeniden doğuş, güç ve kutsallık gibi anlamlar taşıdığını söyledi. Bazı motiflerin kimlik göstergesi, sahiplik işareti veya üreticinin imzası olabileceğini, diğerlerinin ise toplumun inanç sisteminin görsel ifadeleri olduğunu ekledi.

HAYVAN FİGÜRLERİ ÖNE ÇIKIYOR

Doktora tezinde, Karaz seramiklerindeki figürlerin bölgesel çeşitlilik gösterse de birbirleriyle ilişkili tasarımlara sahip olduğunu gözlemleyen Dr. Öztürk, özellikle hayvan figürlerinin öne çıktığını tespit etti. Hayvanların bireysel olarak veya kafa kısımlarından birleşik şekilde tasvir edildiğini belirtti. Karaz kültürünün doğada gördüğü, ritüelleştirdiği ve önem verdiği figürleri kapların üzerine yansıttığını düşündüğünü ifade etti. Erzurum Müzesi'ndeki bir sunumunda, Toroslardan Kafkaslara, Hazar Denizi kıyılarından İç Anadolu yaylalarına, Kuzeybatı İran'dan Levant'a kadar uzanan bölgede Karaz seramiklerinde benzer motiflerin görüldüğünü kaydetti.