Tokayev, Rusya'nın TDT'ye gözlemci olmasını istedi

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Türk Devletleri Teşkilatı'nın (TDT) prestijinin artırılması için Rusya'nın Teşkilat'a gözlemci olarak katılmasını sağlayacak adımlar atılması çağrısında bulundu. Tokayev, “Bu adil bir şey olacaktır” dedi. Türk Devletleri Teşkilatı 13. Zirvesi Devlet Başkanları Konseyi Toplantısı, Beştepe Millet Sergi Salonu'nda yapılıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın konuşmasının ardından Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ile üye ülkelerin liderleri söz aldı; toplantıda Ankara Bildirisi de imzalandı.

Bayramov: Güney Kafkasya'da fiili barış var

Bayramov, Türkiye'ye zirveye ev sahipliği ve misafirperverliği için teşekkür etti, Cumhuriyet'in kuruluşunun 103. yıl dönümü dolayısıyla Türk halkını kutladı. Uluslararası ilişkilerdeki gerilim, askeri çatışmalar, yeni güvenlik tehditleri ve uluslararası hukuk ilkelerinin ihlalinin devletler için sınamalar oluşturduğunu söyledi. Azerbaycan'ın istikrar ve güvenliğe katkı sunduğunu belirterek, “Ülkemiz yalnızca kendi güvenliğini sağlamakla kalmıyor, daha geniş bir bölgede barışın ve istikrarın güçlendirilmesinde de istikrar sağlayıcı bir rol oynuyor” dedi. Ermenistan'ın yaklaşık 30 yıl süren işgalinin sona erdiğini, Azerbaycan'ın toprak bütünlüğü ve egemenliğini yeniden tesis ettiğini söyleyen Bayramov, iki ülke arasındaki normalleşme sürecinin devam ettiğini kaydetti. Bölgede fiili barış olduğunu belirten Bayramov, barış anlaşmasının imzalanması için Ermenistan'ın siyasi ve hukuki adımlar atmasını beklediklerini ifade etti. Orta Koridor'un geliştirilmesi, Zengezur Koridoru'nun hayata geçirilmesi ve ulaşım bağlantılarının genişletilmesinin yanı sıra ticaret, sanayi iş birliği ve yatırımın artırılması gerektiğini de dile getirdi.

Tokayev'den Rusya'ya gözlemci üyelik önerisi

Tokayev, Erdoğan'ı ve Türk halkını Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla kutladı. Türkiye'nin 100 yılı aşkın sürede dünyanın önemli ülkelerinden biri haline geldiğini belirterek, “Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın güçlü politikaları sayesinde, kardeş Türkiye'nin sosyo ekonomik potansiyeli anlamlı derece artı, gelişti” ifadelerini kullandı. Türkoloji Kongresi'nin bu yıl 100'üncü yılının olduğunu hatırlatan Tokayev, ilk kongrenin 100 yıl önce Bakü'de düzenlendiğini söyledi. Orta Doğu'daki gelişmelerin, özellikle Hürmüz Boğazı'ndaki durumun, ülkeler arasındaki lojistik bağlantıları, ticareti ve ekonomiyi olumsuz etkilediğini kaydeden Tokayev, Kazakistan'ın Husilerin saldırılarına karşı kendisini savunmayı başardığını söyledi. Rusya'nın Türk dünyasıyla uzun süredir yakın ilişkileri bulunduğunu belirten Tokayev, “Rusya'nın da bu Teşkilat'a gözlemci olarak katılmasını sağlamak için gereken adımları atmamız gerekiyor” dedi. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Türkiye'nin Cumhuriyet Bayramı'nı kutladı ve Erdoğan'ın liderliğinde Türkiye'nin siyasi, ekonomik, askeri ve teknolojik alanlardaki başarılarından söz etti. Kırgız hava yolu şirketlerinin Avrupa Birliği Hava Güvenliği listesinden çıkarılmasının ülkeler arasındaki hava ulaşımına yeni imkânlar sağlayacağını belirten Caparov, ülkesinin hidroelektrik potansiyelinin yaklaşık yüzde 15'inin kullanıldığını bildirdi. İhlas Holding'in katılımıyla yürütülen Kazarman HES Kaskadı projesini enerji iş birliği örneği olarak gösterdi ve yatırımcıları ortak girişimlere davet etti. Caparov, 2027 Türk Devletleri Teşkilatı Gayriresmi Zirvesi'nin 5-6 Ağustos'ta Kırgızistan'da düzenlenmesini önerdi.

Üye ülkelerden ulaşım ve iş birliği önerileri

Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Cumhuriyet Bayramı'nı kutlayarak Türk dünyasının çevresindeki çatışmaların güvenlik, ticaret, ekonomi, ulaştırma ve kalkınmayı etkilediğini söyledi. Teşkilat'ın üçüncü ülkelerle “TDT Plus” formatında sektörel bakanlar toplantıları yapmasını; ticaret, ulaştırma ve yatırım alanlarında ortak projeler geliştirilmesini önerdi. Ayrıca Türk dünyasında 100 stratejik ortak yatırım ve sanayi projesini kapsayan program hazırlanmasını, projelere Türk Yatırım Fonu ile uluslararası finans kuruluşlarının kaynak ayrılmasını istedi. Mirziyoyev, Orta Koridor ile ona bağlanan ulaşım koridorlarının bütünleşik bir ekonomik sisteme dönüştürülmesini ve Türk devletleri lojistik kompleksleri ağı kurulmasını önerdi. Türk turizm birliği oluşturulması ve vatandaşların karşılıklı seyahatlerini düzenleyen çok taraflı anlaşma hazırlanması çağrısında bulundu. Yeni Özbekistan Burs Programı kapsamında 500 yabancı öğrenciye eğitim imkânı verildiğini, Türk devletlerinin temsilcilerine her yıl 150 burs tahsis etmeye hazır olduklarını açıkladı. “Stratejik hedeflerimiz etrafında daha da kenetlenmeli, çıkarlarımızı uluslararası alanda birlikte ilerletmeliyiz” dedi. Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhammedov, Türkiye'nin Cumhuriyet Bayramı'nı kutladı ve Türk dünyası ülkeleriyle dostane ilişkileri güçlendirmeye önem verdiklerini söyledi. Orta Asya, Hazar Bölgesi, Güney Kafkasya, Karadeniz Bölgesi, Türkiye ve Avrupa'yı birbirine bağlayan ulaştırma hatlarının geliştirilmesine değinen Berdimuhammedov, “Hazar geçişli uluslararası ulaştırma koridorunun kapasitesinin arttırılmasını önemli sayıyoruz” dedi. Türkmenistan'ın Türkmenbaşı Uluslararası Deniz Limanı'nın altyapısını geliştirmeye hazır olduğunu belirtti; gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması, dijital teknolojilerin kullanılması ve lojistik çalışmaların eşgüdümüne dikkat çekti. Ülkesinin girişimiyle Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nun 2028'i Uluslararası Hukuk Yılı ilan eden kararı kabul ettiğini de bildirdi.

Erhürman: Türk dünyası ile Doğu Akdeniz arasında köprü olabiliriz

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, zirvenin Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 103. yıl dönümüne denk geldiğini belirterek Cumhuriyet Bayramı'nı kutladı. Gazi Mustafa Kemal Atatürk önderliğindeki bağımsızlık mücadelesi ile Cumhuriyet'in çağdaşlaşma vizyonunun Kıbrıs Türk halkına ilham verdiğini söyledi. Kıbrıslı Türklerin kültür, sanat, spor, bilim, eğitim ve ekonomi alanlarında uluslararası temaslarını sınırlandıran izolasyonlarla karşı karşıya olduğunu kaydetti. Erhürman, BM Genel Sekreteri'nin 16 Ekim 2026 tarihli mektubunda Kıbrıs Türk halkının kültürel, sportif, siyasi ve diplomatik faaliyetlerini etkileyen gelişmelerin kaygıyla karşılandığının belirtildiğini aktardı. Avrupa Komisyonu'nun 6 Ekim 2026 tarihli mektubunda ise AB'nin 2004'te ortaya koyduğu izolasyonları sona erdirme hedefinin yeniden teyit edildiğini söyledi. “Türk dünyası ile Doğu Akdeniz arasında ekonomik, bilimsel ve kültürel bir köprü olma hedefiyle hareket etmeye hazırız” diyen Erhürman, Türkiye ile istişare içinde adil ve kalıcı çözüm için çalışmayı sürdüreceklerini ifade etti. Görevini Mirvahid Azimov'a devreden TDT Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev, görev yaptığı dört yılda Teşkilat'ın kurumsal yapısının güçlendiğini söyledi. 2023'ten bu yana oluşturulan 32 yeni mekanizma dahil, toplam 65 iş birliği mekanizmasının üye ve gözlemci devletlerin kurumlarını bir araya getirdiğini belirtti. Bu yapıların dış politika, ticaret, enerji, yeşil ekonomi, turizm, dijitalleşme ve uzay araştırmaları alanlarında çalıştığını kaydeden Ömüraliyev, “Türkiye'nin bölgesel ve küresel sınamaların aşılmasında üstlendiği etkin rol ile uluslararası barışa, güvenliğe ve istikrara sunduğu katkılar bütün Türk dünyası açısından müstesna bir önem taşımaktadır” dedi. Mekanizmaların Türk Dünyası 2040 Vizyonu'na katkı sunduğunu da ekledi. Genel Sekreterlik görevini devralacak Azimov, adaylığını destekleyen Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'e ve devlet başkanlarına teşekkür etti. Teşkilat'ın halkların tarihî arzularının somut ifadesi olduğunu söyleyen Azimov, “Gösterilen bu yüksek güveni boşa çıkarmamak ve ortak hedeflerimiz doğrultusunda bütün bilgi, tecrübe gayretimi seferber etmek için elimden geleni yapacağım” dedi.