Uzman uyardı: Sanal medyada 15 yaş sınırı, doğru uygulanırsa yasak değil, önlem olabilir

İstanbul Kültür Üniversitesi Psikoloji Bölüm Başkanı Doç. Dr. Ayhan Erbay, sanal medya kullanımının 15 yaş altı için sınırlandırılmasına ilişkin önemli açıklamalarda bulundu. Erbay'a göre, bu yaş sınırı etkin bir şekilde yönetildiği takdirde bir yasak olmaktan çok, bir önlem paketi olarak işlev görebilir.

15 YAŞ SINIRININ GELİŞİMSEL GEREKÇELERİ

Doç. Dr. Erbay, 15 yaş altı için belirlenen sanal medya kısıtlamasının teorik olarak doğru bir gelişimsel noktayı hedeflediğini belirtti. Dijital medya, bu yaş grubundaki çocuklar için yalnızca bir iletişim aracı olmanın ötesinde, duygusal yüklenme, aşağılanma, dışlanma ve manipülasyon gibi ciddi riskler taşıyan bir alan haline gelebiliyor. Gelişimsel psikoloji, 10-14 yaş aralığındaki çocukların dijital dünyaya hızla adapte olduğunu ancak riskleri ayırt etme, sonuçları öngörme ve duygusal düzenleme becerilerinin henüz tam olarak gelişmediğini gösteriyor. Bu dönemdeki çocuklar, akran onayına aşırı duyarlı olup sanal medyada gördüklerini kolayca model alabilir, dijital zorbalıkla karşılaştıklarında yardım istemekte zorlanabilir ve şiddet içeren içerikleri normalleştirebilir.

DÜZENLEMELERİN KORUYUCU ETKİSİ NASIL SAĞLANIR?

Tek başına yasakların bir koruma mekanizması olmadığını vurgulayan Doç. Dr. Erbay, doğru desteklerle birlikte uygulandığında düzenlemelerin amacına ulaşabileceğini ifade etti. Adli psikoloji alanında çalışan bir akademisyen olarak Erbay, bu tür düzenlemelerin hangi koşullarda gerçekten koruyucu olacağını değerlendiriyor. Taslağın etkili olabilmesi için somut, eş zamanlı ve uygulanabilir mekanizmaların gerekliliğini vurgulayan Erbay, kriminolojideki 'Rutin Aktiviteler Teorisi'ne atıfta bulunarak, dijital dünyada kapıyı kilitlemenin arka pencerenin açık kalmayacağı anlamına gelmediğini belirtti. Etkili bir mekanizma olmadan, çocuklar yaşlarını gizleyerek hesap açabilir, denetimsiz ve daha riskli platformlara yönelebilir, böylece dijital riskten kaçarken başka risk alanlarına sürüklenebilir.

SANAL MEDYA İÇİN YAŞ DOĞRULAMASI ZORUNLU OLMALI

Doç. Dr. Ayhan Erbay, 15 yaş altı için sanal medya kullanımını düzenleyen sınırlamalarda dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan birinin yaşın 'beyan' üzerinden değil, gerçekçi bir şekilde doğrulanması olduğunu söyledi. Erbay'a göre, bugün 12 yaşındaki bir çocuğun doğum yılını değiştirerek tehlikeli dijital mecralara girebilmesi, düzenlemeyi işlevsiz hale getiriyor. Bu nedenle, yaş için beyan devrinin kapanması ve gerçekçi yaş doğrulamasının yolunun açılması gerekiyor. Bu kapsamda, sanal medya platformları için Türkiye'deki Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü (NVİ) veya e-Devlet altyapısıyla API entegrasyonunun zorunlu hale gelmesi bir çözüm olarak öne çıkıyor. Kullanıcı hesap açarken sistemin arka planda kişinin gerçekliğini ve yaşını doğrulaması gerektiğini belirten Erbay, teyitsiz açılan her hesabın platform için ciddi idari yaptırımlara yol açması gerektiğini ve ilkenin 'teyit yoksa, erişim de yok' şeklinde net olması gerektiğini vurguladı.