Kendi Krizine Yakalanan İktidar
Türkiye’nin çeyrek asırlık iktisadi ve siyasi serüveni, iki kritik kırılma noktası arasında uzanmaktadır. Bunlar 2001 Bankacılık Krizi ve 2026 Sermaye Piyasası Fon Krizi'dir.
İlk kriz, Türkiye’nin kurumsal yapısını sarsarak siyasi arenayı temizlemiş ve AK Parti’yi tek başına iktidara taşıyan şartları hazırlamıştır. İkinci kriz ise, aradan geçen 24 yılın ardından siyasal ve iktisadi güç birikiminin, denetimsizliğin ve hukuk normlarındaki gerilemenin getirdiği yapısal tıkanmayı gün yüzüne çıkarmıştır.
2001 Şubat krizinde Türkiye bankacılık sisteminin çöküşü; kamu bankalarının görev zararları, siyasallaşmış kredi mekanizmaları ve likidite imkansızlığıyla tetiklenmişti. Toplumun koalisyon hükümetlerine ve işlemeyen kurumlar düzenine duyduğu inançsızlık sandığa yansımış, 2002 yılında AK Parti’yi iktidara getirmiştir.
İlk iktidar dönemlerinde (2002–2010), Kemal Derviş reformlarının mirası üzerine kurulan bağımsız kurumsal yapılar (BDDK, SPK, Merkez Bankası) ve AB uyum süreci çerçevesindeki hukuk standartları, piyasaya öngörülebilirlik getirmişti. Ancak zamanla iktisat politikalarında kurumsal bağımsızlığın yerini siyasi müdahalelerin alması ve yargı erkinin normatif standartlarından uzaklaşılması, krizlerin karakterini de değiştirdi.
2026 yılının Eylül ayında patlak veren Fon Krizi, klasik bir döviz ya da bankacılık krizi değil; doğrudan finansal mimarideki denetimsizliğin, yapısal manipülasyonun ve siyasi kayırmacılığın yarattığı bir "güven ve sistem krizidir.
2021-2023 döneminde uygulanan "düşük faiz" politikasının tahribatını gidermek amacıyla geçilen enflasyonist ortamda, tasarruf sahipleri getiri arayışıyla menkul kıymet fonlarına yönlendirildi.
Halka açıklık oranı düşük olan şirket hisseleri, belirli portföy yönetim şirketleri (PYŞ) ve fonlar tarafından toplanarak piyasa değerleri fahiş biçimde şişirildi. Yüksek getiri ilüzyonuyla sisteme yeni bireysel yatırımcılar çekildi.
130’un üzerinde fonun ve 890 milyar liralık (yaklaşık 18 milyar dolar) varlığın işleme kapatılmasıyla 450 binin üzerinde yatırımcı mağdur oldu, Borsa İstanbul ciddi değer kayıpları yaşadı.
Geçmişte yaşanan makroekonomik dalgalanmalarda iktidar kanadı sıklıkla "dış güçler", "küresel finansal operasyonlar" veya "FETÖ sabotajı" söylemine sığınabilmişti. Ancak 2026 Fon Krizi'nde bu anlatı zemin bulamamıştır.
Adli soruşturmalar, usulsüzlüklerin ve piyasa dolandırıcılığının kaynağının dış unsurlar değil, sistemin tepe noktalarında görev yapan bürokratlar ve siyasete yakın aktörler olduğunu gösterdi.
AK Parti iktidarı, 2001 Bankacılık Krizi’nin yarattığı kurumsal çöküş ve toplumsal tepki dalgasıyla doğmuştu. 2026 Fon Krizi ise, siyasal gücün ve denetimsizliğin zirveye ulaştığı bir aşamada, bizzat sistemin kendi bürokratik mekanizmaları ve kayırmacı ağları nedeniyle patlak verdi.
Sermaye piyasalarının temeli "güven" unsurudur. Güvenin yıkıldığı, hukuki güvencelerin eridiği ve denetleyicilerin denetlenen haline geldiği bir ekonomi modelinde sürdürülebilirlik mümkün değildir. Türkiye’nin bu cendereden çıkması, sadece kısa vadeli likidite enjeksiyonlarıyla değil; bağımsız yargının restorasyonu, şeffaf denetim mekanizmalarının tesisi ve kurumsal liyakate geri dönülmesiyle mümkündür.
