Mesele sadece bir kelime mi?

Haluk Bilginer'in “Türk sineması” ifadesini düzeltmesiyle yeniden başlayan tartışma, sanatın sınırlarını aşarak kültürel kimlik meselesine uzanıyor. Peki, değişen yalnızca bir kelime mi, yoksa o kelimenin taşıdığı tarih ve aidiyet anlayışı mı?

Bazı şeyler vardır, küçücük bir kelimeyle başlar. Önce pek önemsemeyiz. Sonra bir bakarız, o kelimenin taşıdığı tarih, kültür, hatta bir milletin kimliği tartışılır hâle gelmiş. Son yıllarda sıkça karşılaştığım bir mesele var. Türk yerine Türkiyeli, Türk edebiyatı yerine Türkçe edebiyat, Türk sineması yerine Türkiye sineması…

İyi de arkadaş, neden? İngiliz tiyatrosu, Fransız sineması, Amerikan sineması, Alman mühendisliği, Rus edebiyatı, İtalyan operası, Japon teknolojisi… Her milletin adı kendi kültürüyle, sanatıyla, bilimiyle ve ortaya koyduğu eserlerle anılıyor. Peki, Türk sineması demenin nesi yanlış?

Kimileri bunun daha kapsayıcı bir tanım olduğunu söylüyor. Oysa Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 66. maddesi son derece açık: “Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür.” Burada esas alınan kişinin soyu, dini veya etnik kökeni değil, vatandaşlık bağıdır. Türk sineması, Türk tiyatrosu ve Türk edebiyatı da bu ülkenin ortak kültürel mirasını anlatan yerleşik kavramlardır. Bu isimleri kullanmak, o sanatlara emek vermiş farklı kökenlerden insanları dışlamak anlamına gelmez.

Rahmetli Mario Levi ne güzel söylemiş: “Türkçe yazılan her edebiyat, Türk edebiyatıdır.” İstanbul'un Musevi ailelerinden gelen Mario Levi'nin bu sözleri aslında meseleyi özetliyor. Ortak kültürümüzün adını koymak için kimsenin soyunu sorgulamaya gerek yok.

PEKİ, NE DEĞİŞTİ SAYIN BİLGİNER?

Haluk Bilginer'in eski bir konuşması yeniden gündeme geldi. Önce “Türk sineması” diyor, ardından kendisini düzeltiyor: “Türkiye sineması diyelim mi ona? Türk sineması bana doğru gelmiyor.”

Sayın Bilginer, geçmiş röportajlarınıza baktım. 2009'da arşivlenen söyleşinizde “Türk sineması” diyorsunuz. 2014'te Oscar ödüllerinden bahsederken “Amerikan film endüstrisi” ifadesini kullanıyorsunuz. Shakespeare'den bahsederken de gayet güzel “İngiliz tiyatrosu” diyebiliyorsunuz.

Peki, ne değişti de Türk sineması ifadesi size yanlış gelmeye başladı? Birilerine mesaj mı vermek istiyorsunuz, yoksa zaman içerisinde düşünceleriniz mi değişti? Bilmiyorum. Ancak bu tercihinizin gerekçesini merak ediyorum.

Elbette sanatçının siyasi düşüncesi olur, görüşünü açıklar, gerektiğinde toplumsal meselelere de değinir. Buna kimse itiraz edemez. Fakat mesele yalnızca sanatın adı olmaktan çıkıp bir milletin ortak kimliğine uzanıyorsa, artık siyasi ve toplumsal bir tartışmanın da içindeyiz demektir. Bir sanatçının düşüncesini açıklaması ne kadar doğalsa, o düşüncenin gerekçesini sorgulamak da o kadar doğaldır. Türk sineması gibi köklü bir kavramı yanlış buluyorsanız, hangi sorunu çözmek istediğinizi de anlatmanız gerekir.

Sanat dünyasından siyasete uzanan kariyeriyle tanıdığımız Sırrı Süreyya Önder'i de hatırlayalım. Beynelmilel filminin yönetmeni, senarist ve oyuncusuydu. 29 Ekim 2012'de, milletvekiliyken şöyle demişti: “Ben bu Cumhuriyet'in ne hayrını görmüşüm?”

Bu sözleri söylediğinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde milletvekiliydi. Yıllar sonra aynı Meclisin Başkanvekilliğini de yaptı. Cumhuriyet'in hiç mi hayrını görmediniz? Hükümeti eleştirin, muhalefeti eleştirin, kurumları ve yanlış uygulamaları eleştirin. Ama Cumhuriyet'in kazandırdığı imkânları da yok saymayın.

Haluk Bilginer de Ankara Devlet Konservatuvarında yetişmiş, Türk halkının sevgisini kazanmış, başarılarıyla gurur duyduğum bir sanatçı. İşte bu nedenle kullandığı ifadeyi özellikle düzeltmesi üzerinde duruyorum.

SİZ NEYİ PAZARLIYORSUNUZ?

Dijital pazarlama sektörüne yabancı değilim. Bu sektörde Rage Bait diye bir kavram var. Türkçesi öfke yemi! Toplumun hassas olduğu bir konuya dokunuyorsunuz. Tartışmalar başlıyor, yorumlar ve paylaşımlar artıyor. Algoritmalar sizi öne çıkarıyor. Bir anda herkes sizi konuşuyor!

Şimdi soruyorum: Sanatınızı mı pazarlıyorsunuz, fikirlerinizi mi, yoksa milletin hassasiyetlerini mi? Hedef kitleniz kim? Türk kelimesinden rahatsız olanlara mı sesleniyorsunuz?

Elbette kimsenin niyetini okuyamam. Ancak ortaya atılan düşüncenin gerekçesini ve topluma ne kazandırdığını sorgulayabilirim. Çünkü dikkat çekmek başka, değer üretmek başka!

VE BUGÜN 10 KASIM…

Haluk Bilginer'in eski açıklamasının 10 Kasım'ın hemen öncesinde yeniden gündeme gelmesi de ayrı bir talihsizlik. Mesele yalnızca Türk sineması ya da Türkiye sineması tartışması değil. Bir milletin tarih boyunca oluşturduğu kültürel mirasa nasıl baktığımız meselesi.

Bu ülkenin adı Türkiye Cumhuriyeti. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesiyle kurulmuş bir Cumhuriyet. Onun bize bıraktığı miras yalnızca bir devlet değil; millet egemenliği, bağımsızlık ve geleceğimizi kendi irademizle belirleme hakkıdır.

Türk sineması, Türk tiyatrosu, Türk edebiyatı ve Türk musikisi de bu toprakların kültürel hafızasının birer parçasıdır. Bu kavramlardan rahatsızlık duymuyorum. Aksine, taşıdıkları tarihî ve kültürel anlamı önemsiyorum. Çünkü bir milletin adıyla anılan değerleri sahiplenmek, başka milletlerin değerlerini küçümsemek değildir.

Ve bugün 10 Kasım… Sözü daha fazla uzatmaya gerek yok.

Ruhun şad olsun, Büyük Türk!

Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü saygı, minnet ve özlemle anıyorum. Bıraktığın emanete, kendimce sahip çıkmaya çalışıyorum.