Köşe Yazısı

Türk Töresi ve Oğuz Kağan Yasalarının Türk Kültürüne Etkileri

Savaş Erman
Savaş Erman
3 dk Sesli Dinle 0

Geçmişten bugüne uzanan bir hukuk, ahlak ve kimlik mirası

 Töre Bir Milletin Omurgasıdır

Türk milleti, tarih sahnesinde yalnızca savaş meydanlarında kazandığı zaferlerle değil, inşa ettiği hukuk düzeni ve töre anlayışıyla da iz bırakmıştır. “Töre” kavramı, yalnızca kanun demek değildir; adalet, vicdan, toplumsal denge, ahlak ve devlet düzeninin tamamını kapsayan bir sistemdir. Bu sistemin en kadim ve en bilinen örneklerinden biri ise Oğuz Kağan Yasalarıdır.

33 maddelik bu yasalar, Türklerin binlerce yıllık devlet ve toplum felsefesini özetler. Bugün dahi Türk kültüründe aile, komşuluk, misafirperverlik, doğruluk ve adalet gibi değerlerin köklerini bu yasalarda görmek mümkündür.

Töre ve Yasaların Kökeni: İlahi Kut ile İnsan Aklı Arasında

Türk inanışına göre, töre Tanrı’dan kut almış kağanın adaletle uygulaması gereken ilahi bir düzendir. Töre, hem kutsal hem de dünyevidir. Bu yüzden töreye karşı gelmek yalnızca bir hukuk ihlali değil, aynı zamanda toplumsal düzeni ve kutsallığı bozmak anlamına gelirdi.

Oğuz Kağan Yasaları ise bu töreyi somutlaştırarak yazıya döken bir anayasadır. Burada dikkat çekici olan husus şudur: Yasalar bireyi, aileyi, toplumu ve devleti aynı çatı altında tanımlar. Modern hukukta bile bu bütünlüğü bulmak kolay değildir.

Toplumsal Hayata Yansımaları

Oğuz Kağan yasalarının en önemli tarafı, insanın sosyal hayatını disipline eden hükümleridir.

Aile Düzeni ve Sadakat: “Bir hatun iki er alamaz” maddesi, aile birliğini koruyan ve sadakati temel alan bir anlayışı ortaya koyar. Aile kutsaldır; Türk kültüründe soyun devamı, törenin sürekliliği aile üzerinden sağlanır.

Komşuluk ve Akrabalık: “Komşusunu gözetecek, hısmına sarılacak” hükmü, Türk toplumunun yardımlaşma ve dayanışma kültürünün temelidir. Köy yaşamındaki “imece” geleneği veya şehirlerdeki misafirperverlik bu ruhun devamıdır.

Doğruluk ve Erdem: “Er kişi yalan söylemeyecek” yasası, Türk insanı için dürüstlüğün bir ahlak ölçüsü hâline gelmesini sağlamıştır. Yalan, yalnızca bireyi değil, tüm toplumu kirleten bir unsur kabul edilmiştir.

Ebeveyne Saygı: “Ana babaya ve ataya tazim durulacak” ilkesi, Türk aile yapısında kuşaktan kuşağa aktarılan hürmetin temelidir. Bugün yaşlıya saygı kültürümüz, bu kadim mirasın uzantısıdır.

Devlet Anlayışına Yansımaları

Türk devlet felsefesi, bu yasaların ruhuyla şekillenmiştir.

Birlik ve Bütünlük: “Bir budunda iki töre olmaz” ilkesi, devletin tek bir hukuk düzeniyle yönetilmesi gerektiğini vurgular. Bu, siyasi birlik fikrini doğurmuştur. Osmanlı’da “kanun-ı kadim” anlayışı, Cumhuriyet’te “devletin bölünmez bütünlüğü” ilkesi bu çizginin devamıdır.

Adaletin Mutlaklığı: “Töreye uyan kutlanır, töreye kıyan katlanır” hükmü, Türk siyasi kültüründe adaletin devletin temel dayanağı olduğunu göstermektedir. Bu anlayış, “adalet mülkün temelidir” sözünün köküdür.

Sorumluluk Zinciri: “Bir çoban sürüsünden, bir er ailesinden, bir kağan budunundan sorulur” ilkesi, yalnızca bireyin değil, kağanın da hesap verebilir olduğunu ortaya koyar. Yöneticinin topluma karşı sorumluluğu, Türk kültüründe erken bir “sosyal sözleşme” örneğidir.

Kültürel ve Tarihsel Süreklilik

Oğuz Kağan Yasaları ve Türk töresi, yalnızca bozkırda yaşayan göçebe toplulukların değil, sonraki Türk devletlerinin de temelini oluşturmuştur.

Göktürk Yazıtları’nda Bilge Kağan, halkına “Türk budununu töreye göre yaşatamadım” diye seslenirken aslında törenin devletin temeli olduğunu dile getirir.

Selçuklu ve Osmanlı kanunnameleri, törenin farklı yorumlarıyla şekillenmiştir.

Cumhuriyet döneminde bile hukuk düzeninin merkezinde adalet, eşitlik ve toplum yararı fikri, bu eski mirasın modern tezahürüdür.

Türk Kültüründe Yasaların Günümüze Etkisi

Bugün Türk toplumunda görülen birçok kültürel unsurun kökeni Oğuz Kağan yasalarına dayanır:

Aileye verilen önem,

Misafiri Tanrı misafiri saymak,

Yardımlaşma kültürü,

Devletin bölünmezliği ve merkeziyetçi yapısı,

Liderden hesap sorabilme bilinci,

Dürüstlüğün ve yiğitliğin en yüce erdem sayılması.

Tüm bunlar, Türk milletinin kimliğini korumasında en büyük dayanak olmuştur.

 Töre, Kültürün Ezelî Rehberi

Oğuz Kağan Yasaları, yalnızca eski bir kanunlar dizgesi değil; Türk milletinin binlerce yıldır varlığını sürdürmesinin sırrıdır. Töre, bir milleti millet yapan değerler bütünüdür. Aileden devlete, ahlaktan hukuka kadar her alanda yön verici bir ışık olmuştur.

Bugün Türk kültürünü anlamak, geleceğe dair sağlam adımlar atmak isteyen herkes için Oğuz Kağan’ın yasaları bir tarihî belge olmanın ötesinde, bir kimlik manifestosudur.

Bu Yazıyı Paylaş