Başarısız deney büyük buluşa dönüştü: Işıkla kimyasal sentez çağı başlıyor
Cambridge Üniversitesi'nden bilim insanları, ilaç moleküllerini toksik kimyasallar yerine ışık kullanarak değiştirmenin yeni bir yolunu buldu.
Nature Synthesis dergisinde yayımlanan çalışma, "anti-Friedel–Crafts" adı verilen yeni reaksiyonu tanımlıyor.
Geleneksel Friedel–Crafts reaksiyonu, sert koşullar ve ağır metal katalizörler gerektirir; bu durum yöntemi yalnızca ilaç üretiminin erken aşamalarında kullanılabilir hâle getiriyor.
Yeni Cambridge yöntemi ise bu kalıbı tersine çeviriyor: Ortam sıcaklığında bir LED lamba ile başlatılan, kendiliğinden süren bir zincir reaksiyon sayesinde karbon-karbon bağları, toksik ya da pahalı kimyasallar kullanmadan oluşturulabiliyor. Böylece kimyacılar ilaç geliştirme sürecinin son aşamalarında bile karmaşık moleküller üzerinde ince değişiklikler yapabiliyor.
Keşfin ilginç bir öyküsü var: Doktora öğrencisi David Vahey, bir kontrol deneyi sırasında fotokatalizörü ortamdan çıkardığında reaksiyonun yine de işe yaradığını fark etti. İlk başta hata gibi görünen bu durum, sorgulanmak yerine araştırıldığında büyük bir buluşa kapı açtı. Tıpkı X ışınları, penisilin ve modern kilo verme ilaçlarının keşfinde olduğu gibi.
Ekip ayrıca Trinity College Dublin ile geliştirilen makine öğrenimi modelleri sayesinde reaksiyonun hangi moleküllerde işe yarayacağını laboratuvarda denemeden öngörebildi. AstraZeneca ile yürütülen işbirliği ise yöntemin endüstriyel ölçekte uygulanabilirliğini değerlendirdi.
Yöntem; daha az kimyasal atık, daha az enerji tüketimi ve aylarca sürebilecek sentez süreçlerini kısaltma imkânıyla ilaç endüstrisinde hem bilimsel hem de çevresel açıdan önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
