Ağıt

Türkü, Türk’ten gelmektedir ve fakat sadece Türk’e gitmemektedir. Duygudaşlık hasletinde yüreği olan her nefse dokunmaktadır. “Burası Muş’tur” bir türkü değil aslında bir ağıttır, gidip de geri gelmeyenlere, şehit düşen ama mezarı dahi olmayanlara yakılan ağıt…

Huş mu Muş mu?

Huş, Yemen’de bir beldedir. Birileri Muş’la ait/özdeşleşen Türkü’yü Huş’a mal etmeye yeltenmeselerdi muhtemelen Huş ismi sadece yöresel kalacaktı. Lakin Yemen’in Türk tarihinde yeri önemlidir. İngilizlerin desteklediği, İmam Yahya ve Şeyh İdris-i isyanları sonrası Osmanlı otoritesinin iyice zayıflaması ve 1918 yılında çekilmek zorunda kalınması ile malum son…

Muş, doğuda sürekli göç veren, milli gelir kıyasında 81 vilayet içinde son 3’ten bir türlü çıkamayan, özellikle 1984 sonrası PKK’ya alan açma politik ihmalleriyle Türk göçünün arttığı, bir türkünün dahi çok görüldüğü garip bir il…

Meselenin Özü:

Objektif yaklaşımla, aşağıdaki soru-cevap silsilesi Muş-Huş tartışmasının abes olduğunu anlatmaya yetmez mi? Buyurun…

Soru 1: Askerliğini yaptıktan sonra yedeğe ayrılan erlerden oluşan 25. Redif Alayı nerede kurulmuştu? Cevap: Muş’ta.

Soru 2: Birinci Dünya savaşında asker toplamaya gelen Yüzbaşı Selahattin Ethem Bey, Yemen’e ağıt yakan kadınları nerede görüyor? Cevap: Muş'ta.

Soru 3: Askerlere ithaf olunan bu türkünün nakaratı neymiş? Cevap: “Burası Muş’tur, yolu yokuştur.”

Soru 4: “Ne oldu cenazeniz mi var?” sorusuna Muşlu kadınlar ne diyor? Cevap: Bizim erlerimiz askere gitti, bir daha da gelmedi.

Soru 5: Yüzbaşının “nereye gittiler?” sorusuna. Cevap: Yemen’e, fakat orası nere bilmiyoruz.

Soru 6: Binlerce türkü derleyen, Muzaffer Sarısözen bu Türküyü nerede ve kimden derliyor? Cevap: Muşta, düğünlerde def çalan Duriye Keskin adlı okuma yazma bilmeyen Muşlu bir kadından.

Soru 7: Türküyü plâğa kaydedip, Duriye Keskin’e dinletip onayını alan, notaya döken ve TRT repertuarına kaydeden kişi hangi sözlerle kaydetmiş? Cevap: Burası Muştur…

Soru 8: Safiye Ayla’nın konserinde Atatürk’ün ağlayarak eşlik ettiği türkü hangisidir? Cevap: “Havada Bulut Yok” diye başlayan ve “Burası Muştur” nakaratıyla söylenen türkü.

Soru 9: Muş’ta yokuş ne arar? Cevap: Muş’un, istasyondan başlayıp şehir merkezinden geçerek kaleye varan ve 4 kilometreyi bulan dik yokuşu da ovası kadar meşhurdur.

Şahit, Türkü’nün orijinal dizeleriyken, tanığa gerek var mı?

Havada bulut yok bu ne dumandır.

Mehlede ölüm yok bu ne şivandır.

Bu Yemen elleri ne de yamandır.

Ano Yemen’dir gülü çemendir.

Giden gelmiyor acep nedendir.

Burası Muş’tur yolu yokuştur.

Giden gelmiyor acep ne iştir.

Mongok’un suları ovaya akar.

Ağam asker olmuş yüreğim yakar.

Gözlerim kan çanak ağama bakar.

Gider isem ağam sana köleyim.

Cemalin bir gülsün ben de geleyim.

Yemen çöllerinde senle öleyim.

Şafağın atmış da terkisin bağlar.

Yavuklun oturmuş için kan ağlar.

Hasretin dayanmaz bostanlar bağlar.

Saçımın telini edem hedayet.

Günahım yoğtur ki dilem nedamet.

Muş’tan başka yoğ mu burda velayet.

Kışlanın önünde çalınır sazlar.

Gözlerim ağlıyor yüreğim sızlar.

Yemen’e gidene ağlıyor kızlar.

Tez gel ağam tez gel eglenmiyesin.

İngiliz hayındır güvenmiyesin.

Arap dilber çoktur evlenmiyesin.

Karasu uzanır sıra söğütler.

Yüzbaşım oturmuş asker öğütler.

Yemen’e gidiyor baba yiğitler.

Kışlanın önünde redif sesi var.

Açın cantasına bakın nesi var.

Bir çift potin ile bir de fesi var.

Tüfekler çatıldı kaşlar çatıldı.

Ağam mavzer-ilen öge atıldı.

Alkanlar içinde kuma yatıldı.

Tez gel ağam tez gel dayanamirem.

Uygu geflet basmış uyanamirem.

Ağam öldüğüne inanamirem.

İmam Bayıldı:

Yunanlılar Türk’e ait olan, “İmam Bayıldı” yemeğimizi sahiplendiklerinde, bizim Oflu Yunanlıya der ki, “ula tamam diyelim patlıcan sizin, peki imamı ne yapacaksınız?” Bu minvalde, türküde geçen ifadelerden örneğin; Mehle-Mongok-Karasu ne olacak? Muş’ta mahallenin karşılığı “mehleyi”, il merkezinin yakınındaki “Mongok” (Soğucak) köyünü, Murat nehrine dökülen 68 km’lik “Karasu” nehrimizi nasıl saklayacaksınız?

Es-selam olsun, ves-selam olsun, has-kelam olsun, 1900-1905 arasında Muş'tan Yemen'e gönderilen, 25. Redif Alayının şehit ve gazilerini, “Burası Muştur” türküsüyle ananlara.