Mekke Savunma Anlaşması Komisyonda Kabul Edildi

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması'nın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi, TBMM Dışişleri Komisyonu'nda kabul edildi. AK Parti Ankara Milletvekili Fuat Oktay başkanlığında toplanan komisyonda teklifi görüşen Dışişleri Bakan Yardımcısı Büyükelçi Levent Gümrükçü, milletvekillerinin sorularını yanıtladı. Gümrükçü, Suudi Arabistan'a asker gönderme ihtimaline ilişkin bir soruya, "Şu anda Mekke Savunma İttifakı çerçevesinde yapılması öngörülen hiçbir konuşlandırma söz konusu değil" yanıtını verdi. Anlaşma TBMM'de onaylanmadan yapılan çalışmalara ilişkin bilgi veren Gümrükçü, "Bugüne kadar katıldığımız tüm toplantılar, bu çerçevede atılan tüm adımlar istişare niteliğinde, hazırlık amaçlı olup ülkemiz bakımından insan kaynağı, hukuki veya mali bir yükümlülük oluşturmamaktadır" dedi. Anlaşmanın 10 yıl boyunca feshedilemeyecek olması ve süresiz olmasıyla ilgili eleştirilere Gümrükçü, uluslararası anlaşmaların genellikle süresiz yapıldığını belirterek, "Mekke Anlaşması'nda bu süre on yıl olarak belirlenmiş olmakla beraber, Montrö Antlaşması'nda da bu süre yirmi yıl olarak belirlenmiştir. O bakımdan da uluslararası hukukta hiç emsali olmayan bir unsur değildir" diye konuştu. Gümrükçü, anlaşmanın yeni üyelere açık olduğunu ve ittifakın genişlemeyi öngördüğünü söyledi. Yeni üye kabulünün üç ülkenin ortak kararıyla olacağını belirten Gümrükçü, "NATO genişlerken her yeni ülkenin NATO'ya katılımı Meclisimizin onayından geçtiği gibi, burada da benzer bir yöntem izlenecek. Mekke İttifakı'na yeni bir üye katılırsa bu da Meclisimizin onayına sunulacaktır" ifadelerini kullandı. Mekke İttifakı'nın bölgesel sahiplenme anlayışının bir ürünü olduğunu vurgulayan Gümrükçü, bölgedeki sorunların çözümü için dışarıdan bir beklenti yerine bölge ülkelerinin ortak sorumluluk üstlenmesi gerektiğini belirtti. Gümrükçü, "Mekke İttifakı tam anlamıyla da esasında bu bölgesel sahiplenme anlayışının, bu iradenin ve vizyonun bir ürünü olarak değerlendirilebilir" dedi. Anlaşmanın kimseye karşı olmadığını ve tanımlanmış ortak bir tehdidin bulunmadığını söyleyen Gümrükçü, anlaşmanın tarafların bağımsızlığı, egemenliği ve toprak bütünlüğüne yönelik tehditleri kapsadığını ifade etti. Gümrükçü, anlaşmanın İran, İsrail ve Hindistan tarafından olumlu karşılandığını belirtti. Gümrükçü, anlaşma yükümlülükleri ile NATO sorumluluklarının birbirini tamamlayıcı olduğunu düşündüklerini aktararak, Mekke Anlaşması sonrasında NATO Daimi Konseyi'ne bilgilendirme yaptıklarını ve müttefiklerin vizyonu olumlu karşıladığını söyledi. Pakistan ile Afganistan arasındaki anlaşmazlıkta arabuluculuk çabalarına değinen Gümrükçü, İran ile ABD ve İsrail arasındaki ihtilafın çözümü için de Türkiye'nin çaba sarf ettiğini belirtti. Gümrükçü, "Bu İran ziyaretinde barış diplomasisinin, yani sorunların askeri yollardan ziyade barışçıl yollardan çözümü için gösterdiğimiz bir çabanın örneği olarak görmek mümkün" diye konuştu. Savunma sanayi iş birliğinin geliştirilmesinin üç ülke için ortak yarar sağladığını belirten Gümrükçü, Türkiye'nin bu alandaki tecrübesinin savunma yeteneklerini geliştirmede önemli rol oynayacağını düşündüğünü söyledi. Terörle mücadele dahil olmak üzere askeri destek konusunda anlaşmanın 5. maddesinin mevcut iş birliğini güçlendirdiğini ifade eden Gümrükçü, "Kolektif savunma yükümlülüklerimiz anlaşmanın 2. maddesinde genel anlamda açık bir şekilde ifade edilmiş durumda" dedi. Gümrükçü, kolektif savunma yükümlülüğünün otomatik olmayacağını, taraflardan birinin talepte bulunması ve objektif bir değerlendirme yapılması gerektiğini belirtti. Gümrükçü, "Oydaşma olmadığı takdirde karar alınamaz. Asgari müşterekler içerisinde bir buluşma söz konusu olacaktır" diye konuştu. Anlaşmada Pakistan veya nükleer silahlarla ilgili bir unsur olmadığını belirten Gümrükçü, Bedir Mutabakatı'nın Mekke İttifakı ile organik bir ilişkisi olmadığını ancak aynı anlayışın bir yansıması olduğunu söyledi. Hindistan'ın anlaşmayla ilgili olumsuz bir açıklaması olmadığını dile getiren Gümrükçü, Türkiye'nin her zaman sorunların barışçıl yollardan çözülmesinden yana tutum sergilediğini vurguladı. Gümrükçü, Türkiye'nin İsrail ile istihbarat paylaşımı veya görüşme yapmadığını belirterek, "Sayın Bakanımızın Birleşik Arap Emirlikleri'ne yönelik ziyareti çok önceden planlanmış bir program içerisindeydi ve orada bulunduğu süre içerisinde değil Netanyahu, hiçbir İsrail yetkilisiyle bir görüşmesi olmamıştır" açıklamasında bulundu. Bölgesel sahiplenmeye dayalı bir güvenlik mimarisi istediklerini belirten Gümrükçü, "Mısır'ı bu ittifak içerisinde görmekten çok memnun olacağımızı tabii açıklıkla ifade ediyoruz" dedi. Gümrükçü, genişleme konusunda ülke ismi vermekten kaçınarak, temel ilkeleri paylaşabilme ve savunabilme iradesine sahip ülkelerin değerlendirileceğini söyledi. Son olarak Gümrükçü, Türkiye'nin Suudi Arabistan saflarında Yemen'deki savaşa dahil olup olmayacağı sorusuna, "Bu aşamada Mekke Savunma İttifakı çerçevesinde böyle bir öngörümüz asla olmadığı gibi, bir asker konuşlandırması da söz konusu değil" yanıtını verdi. Kanun teklifi oy çokluğuyla kabul edilerek Genel Kurul'a sevk edildi.