Atatürk'ün Sümerlere ilgisi ve Türk tarihi araştırmaları

Bir milletin geleceğini inşa edebilmesi için geçmişini doğru araştırması gerekir. Mustafa Kemal Atatürk de Cumhuriyet'in ilk yıllarında yalnızca askerî ve siyasi alanlarda değil, tarih ve dil araştırmalarında da büyük bir seferberlik başlatmıştır.

Atatürk, okuduğu yabancı kaynakları dikkatle inceleyen bir devlet adamıydı. Fransızca okuduğu bir eserde Sümerlerle ilgili yer alan, "Sümerler Orta Asya'dan gelmiş olabilir ve dilleri Ural-Altay dil grubuyla benzer özellikler taşıyor olabilir." değerlendirmesinin altını çizdiği ve yanına "Mühim" notunu düştüğü bilinmektedir.

Bu ifade, onun bu görüşü kesin kabul ettiğini değil; araştırılmaya değer gördüğünü göstermektedir.

Atatürk'ün amacı, Türk tarihinin yalnızca yakın dönemlerle sınırlı olmadığını, bilimsel yöntemlerle çok daha eski dönemlere kadar araştırılması gerektiğini ortaya koymaktı.

Bu anlayış doğrultusunda 1935 yılında kurulan Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, yalnızca öğretmen yetiştiren bir kurum değil; tarih, arkeoloji ve dil araştırmalarının merkezi olarak tasarlandı.

Fakültede, dünyada yaygın olarak Asuroloji adıyla bilinen alanın yanında Sümeroloji çalışmalarına da özel önem verildi. Böylece Mezopotamya uygarlıkları üzerine uzmanlar yetiştirilmeye başlandı.

Atatürk, tarih araştırmalarının yalnızca üniversitelerle sınırlı kalmasını istemedi.

Bu amaçla Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunu destekleyerek bilimsel araştırmaların kurumsallaşmasını sağladı. Bu kurumların siyasal değişimlerden etkilenmeden çalışmalarını sürdürebilmeleri için kişisel mal varlığından bağışlarda bulunarak güçlü mali imkânlarla desteklenmelerini de sağladı.

Aynı dönemde kurulan Sümerbank adı da, Atatürk'ün Sümer uygarlığına duyduğu tarihî ilgiyi yansıtan sembolik tercihlerden biri olarak değerlendirilmektedir.

Atatürk'e göre tarih, milletlere üstünlük sağlamak için değil; geçmişi bilimsel yöntemlerle anlamak için araştırılmalıydı.

Bu nedenle yerli ve yabancı bilim insanlarının birlikte çalışmasını teşvik etmiş, arkeoloji, antropoloji, filoloji ve tarih alanlarında uzman kadroların yetişmesine büyük önem vermiştir.

Bugün bazı tezler günümüz araştırmalarıyla farklı şekillerde değerlendirilse de Atatürk'ün temel hedefi değişmemiştir:

Türk tarihini bilimsel yöntemlerle araştırmak, ön yargılardan uzak durmak ve millî tarih bilincini sağlam temeller üzerine oturtmak.

OLUMLU YANLAR

• Tarih araştırmalarına devlet desteği sağlanmıştır.
• Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi kurulmuştur.
• Sümeroloji ve arkeoloji çalışmaları teşvik edilmiştir.
• Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu kurulmuştur.
• Bilimsel araştırmalar kurumsal yapıya kavuşturulmuştur.
• Yerli ve yabancı bilim insanlarının iş birliği desteklenmiştir.
• Türk tarihine yönelik akademik ilgi artmıştır.
• Millî tarih bilincinin gelişmesine katkı sağlanmıştır.

OLUMSUZ YANLAR

• Bazı tarih tezleri zaman içinde bilimsel olarak yeniden değerlendirilmiştir.
• Erken dönem tarih araştırmaları farklı yorumlara konu olmuştur.
• Popüler anlatımlar zaman zaman akademik verilerle karıştırılabilmektedir.
• Tarihî tezler ideolojik tartışmalara dönüşebilmektedir.
• Bilimsel gelişmeler eski görüşlerin güncellenmesini gerektirebilmektedir.
• Belgesiz iddialar bilgi kirliliğine yol açabilmektedir.
• Tarih araştırmaları bazen siyasi tartışmaların konusu olabilmektedir.
• Akademik yöntemlerin önemi zaman zaman göz ardı edilebilmektedir.

SONUÇ

Mustafa Kemal Atatürk, yalnızca bir devlet kurucusu değil; tarih ve dil araştırmalarına büyük önem veren bir bilim destekçisiydi. Onun amacı, Türk tarihini övgüyle değil, bilimsel yöntemlerle araştırmak ve gelecek nesillere sağlam bir tarih bilinci kazandırmaktı.

Bugün tarih bilimi yeni bulgularla gelişmeye devam etmektedir. Ancak Atatürk'ün araştırmaya, sorgulamaya ve bilimsel çalışmaya verdiği önem hâlâ güncelliğini korumaktadır.

PSİKOLOJİK PERSPEKTİF

Toplumlar geçmişlerini öğrendikçe kimlik duyguları güçlenir. Ancak sağlıklı bir tarih bilinci, efsaneler üzerine değil; belge, araştırma ve eleştirel düşünce üzerine kurulmalıdır. Bilimsel merak, güçlü toplumların en önemli ortak özelliklerinden biridir.

UYGULAMAYA DÖNÜK ÖNERİLER

• Tarih araştırmaları bilimsel yöntemlerle desteklenmelidir.
• Arkeoloji ve dil bilimi çalışmalarına yatırım yapılmalıdır.
• Gençler eleştirel tarih okuma alışkanlığı kazanmalıdır.
• Akademik araştırmalar kamuoyuna daha fazla ulaştırılmalıdır.
• Tarihî tezler yeni bulgular ışığında değerlendirilmelidir.
• Üniversiteler arası uluslararası iş birlikleri artırılmalıdır.
• Kültürel mirasın korunmasına önem verilmelidir.
• Bilimsel özgürlük tarih araştırmalarının temel ilkesi olmalıdır.

OKUYUCUYA SORULAR

1. Sizce bir milletin geçmişini araştırması neden önemlidir?
2. Tarih araştırmalarında bilimsel yöntem neden vazgeçilmezdir?
3. Arkeoloji ve dil bilimi tarih çalışmalarına nasıl katkı sağlar?
4. Tarihî tezler yeni bulgular ortaya çıktığında güncellenmeli midir?
5. Atatürk'ün bilim ve araştırmaya verdiği önemi günümüzde nasıl değerlendirmek gerekir?

Unutmayın; güçlü milletler geçmişleriyle övünmekten önce, geçmişlerini bilimsel yöntemlerle araştırmayı başarabilen milletlerdir. Kalıcı tarih bilinci, önyargılarla değil; belge, akıl ve bilimle inşa edilir.