Bir ülkenin dönüşümü sessizleşen kurumlar
Türkiye son on yılda siyasetin en sert dönüşümlerinden birine tanıklık etti. Bu dönüşümün mimarı ise kuşkusuz Cumhur İttifakı ve onun kurduğu yeni yönetim modeli. Yapılan referandumlarla, yasal düzenlemelerle ve kurumsal değişikliklerle Türkiye’nin kuvvetler ayrılığı dengesi neredeyse kökünden değişti. Bu değişimin en belirgin hissedildiği alanlardan biri ise yargı oldu.
SİYASALLAŞAN YARGI VE SUS TURULAN BİR TOPLUM
Bir ülkede yargı, hak arama kapısıdır; bağımsızlığı ise o kapının sağlamlığını belirler. Ancak yapılan düzenlemeler sonucunda yargı, yürütmenin gölgesinde kalmış durumda. Muhalefet eden siyasi partiler, düşüncesini ifade eden yurttaşlar, eleştiri yapan gazeteciler bir anda kendilerini soruşturmaların, davaların ve ağır cezaların içinde bulabiliyor.
Bu durum sadece muhalifleri değil, toplumun tamamını etkiliyor. Çünkü yurttaş kendini güvende hissetmediği yerde, ifade özgürlüğü önce daralır, ardından tamamen kararır.
ASKERIYE YE MÜDAHALE VE GÜCÜN TEK MERKEZ DE TOPLANMASI
Askeriye üzerinde yapılan mevzuat değişiklikleri de benzer bir tabloyu gösteriyor. 15 Temmuz darbe girişimi sonrası orduyu sivilleştirme adı altında yapılan düzenlemeler, yürütmenin askeriyeyi tamamen kontrol altına almasının yolunu açtı.
Bir taraftan darbelerin tekrarına karşı toplumun haklı hassasiyeti kullanılırken, diğer taraftan bu dönüşümle birlikte iktidarın elindeki güç denetlenemez bir noktaya taşındı.
ÜNİVERSİTELER ÖZGÜRLÜKTEN UZAK SESSİZ KAMPÜSLER
Yakın dönemde en büyük kırılmalardan biri üniversitelerde yaşandı. Özerkliğin ortadan kaldırılması, rektör atamalarının tek merkezden yapılması, kampüslerdeki demokratik hareketlerin baskılanması… Tüm bu adımlar, Türkiye’nin bilimsel üretim gücünü zayıflattı.
Bilim susarsa, toplum da susar. Bugün gelinen noktada üniversiteler ne özgürce tartışabiliyor ne de eleştirebiliyor. Akademinin bu sessizliği geleceğin kararmasına neden oluyor.
SİYASETİN DAR ALANI VE YOK EDİLEN MUHALEFET KÜLTÜRÜ
Demokrasi sadece seçimden ibaret değildir. Demokrasi, tartışma kültürüyle, özgür muhalefetle, toplumsal nefes alma alanlarıyla yaşar. Ancak muhalefet partilerine yönelik baskılar, sivil toplumun susturulması, medya üzerinde kurulan büyük kontrol, Türkiye’de siyaset alanını giderek daraltmıştır.
Muhalefetin sesinin kısılması, aslında iktidarın sesi olduğu kadar toplumun da susturulması demektir. Çünkü iktidarı dengeleyen ve denetleyen unsur muhalefettir.
SEÇİLMİŞLERİN ETKİSİZLEŞTİRİLMESİ VE ATANMIŞLAR DÜZENİ
Yeni sistemin belki de en tartışmalı yönü, yürütme gücünün tek kişide toplanmasıdır. Parlamentonun etkisi zayıflamış, milletvekilleri parti genel başkanlarının gölgesinde kalmış, yerel yönetimlerin özerkliği daralmıştır.
Atanmış bürokratların belirleyici hale geldiği bu düzende, seçimle gelenlerin iradesi geri plana itilmiştir. Halkın oyuyla seçilenlerin değil, saraya yakın olanların sözünün geçtiği bir düzen oluşmuştur.
Sonuç: Denge ve Denetimin Kaybolduğu Bir Sistem
Cumhur İttifakı’nın inşa ettiği bu yeni düzende, denge ve denetim mekanizmaları neredeyse tümüyle etkisizleşti. Yargı bağımsızlığının zedelenmesi, akademinin susturulması, muhalefetin baskı altına alınması ve seçilmişlerin etkisizleştirilmesi, Türkiye’yi demokratik açıdan yorgun, toplumsal açıdan kaygılı bir ülke haline getirdi.
Gerçek demokrasi, güçlü bir lidere değil; güçlü kurumlara, özgür bireylere ve bağımsız yargıya dayanır. Bugün ihtiyacımız olan şey de tam olarak budur: Gücün tek elde toplandığı değil, dağıldığı, denetlendiği ve toplumun tamamına nefes aldıran bir demokrasi.
“DEVLET AKLININ SUSTURULDUĞU BİR DÖNEM
Türkiye, bin yıllık devlet geleneğine sahip bir millettir. Bu milletin ayakta kalmasını sağlayan en önemli unsur, kurumların ciddiyeti ve devlet aklının sürekliliğidir. Ancak son yıllarda Cumhur İttifakı’nın attığı adımlar, bu köklü geleneği ciddi biçimde zedelemiştir.
Yargının siyasetin emrine verilmesi, yalnızca bir parti lehine değil, devletin geleceği aleyhine bir durumdur. Çünkü bağımsız yargısı olmayan bir ülkenin adaleti de güvenliği de sürdürülemez. Bugün muhalefeti susturmak için kullanılan yöntemler, yarın devletin bütünlüğünü tehdit eden başka odaklar tarafından da kullanılabilir.
Askeriye üzerindeki düzenlemeler, “darbe” korkusunun arkasına saklanarak yapılmış; ancak ortaya çıkan tablo, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin tarihî ağırlığıyla bağdaşmayan bir zafiyeti göstermektedir. Devleti ayakta tutan ordu suskunlaştırılırsa, milletin güven duygusu sarsılır.
Üniversitelerin özerkliğinin kaldırılması ise, Türk milletinin bilimsel ve stratejik birikimine zarar vermektedir. Özgürlüğünü kaybeden akademi, geleceği inşa edemez.
Bugün Türkiye’nin ihtiyacı olan şey; tek kişinin iradesine göre şekillenen bir yönetim değil, kurumları güçlü, adaleti sağlam, devlet geleneğine uygun bir sistemdir. Cumhur İttifakı’nın oluşturduğu mevcut düzen, milletin bin yıllık devlet tasavvuruyla bağdaşmamaktadır.
Türkiye’nin yeniden silkelenip ayağa kalkması için, devlet aklının ve kurumsal ciddiyetin tekrar hakim olması şarttır.
Yazarın Diğer Yazıları
- BAŞÖRTÜSÜ TARTIŞMASIYLA TÜRK DÜNYASININ KARDEŞLİK HUKUKUNU ZEDELEMEYELİM!
- TÜRK SİYASETİ NASIL DİZAYN EDİLDİ?
- KÜRT SORUNU MU, YOKSA KÜRTLERİN SORUNU MU?
- ALLAH’IN AFFETME DİĞİNİ SİZ HANGİ HAK VE YETKİYLE AFFEDİYORSUNUZ?
- CUMHURİYET'İN HARCIYLA OYNAMAYIN!
- Dünya Türklüğüne ve Türk Milletine Hayırlı Olsun
- Devletin ölçüsü kamu yararıdır
- Devlet ile iktidar aynı şey değildir
