Yeşil kuşak stratejisinden bölgesel parçalanmaya: Türkiye, Irak ve Suriye ekseninde ABD merkezli müdahaleler
Soğuk Savaş döneminde ABD tarafından geliştirilen Yeşil Kuşak Stratejisi, Sovyetler Birliği’nin güneyden çevrelenmesini amaçlayan klasik bir jeopolitik doktrin olmanın ötesinde, hedef ülkelerin siyasal, toplumsal ve ideolojik yapılarının dönüştürülmesini hedefleyen uzun vadeli bir projeydi.
Bu strateji, Türkiye’yi yalnızca bir müttefik değil, bölgesel dönüştürücü bir araç olarak konumlandırdı.
Türkiye’de Yeşil Kuşak’ın Siyasal Yansımaları
Türkiye’de 1980 askeri darbesi sonrası oluşan siyasal atmosfer, Yeşil Kuşak’ın uygulanması açısından uygun bir zemin oluşturdu. Devletçi–ulusalcı kalkınma anlayışı tasfiye edilirken, din temelli muhafazakâr siyaset kontrollü biçimde sistem içine çekildi¹. Bu dönemde yükselen ANAP, serbest piyasa, dışa bağımlı ekonomi ve ABD merkezli dış politika ekseninde Türkiye’yi yeniden konumlandırdı.
ANAP iktidarıyla birlikte Türkiye, Ortadoğu’da ABD’nin bölgesel politikalarına uyumlu bir aktör haline geldi. Bu uyum, özellikle 1991 Körfez Savaşı sırasında açık biçimde görüldü. Türkiye’nin fiilen savaşa dahil olmasa da hava sahasını ve lojistik altyapısını açması, Irak’ın kuzeyinde merkezi otoritenin çökmesine yol açtı³. Bu boşluk, Barzani ve Talabani liderliğindeki Kürt grupların fiilî özerklik kazanmasının önünü açtı.
Irak’ın Kuzeyinde Kürt Devletçiğinin İnşası
1991 sonrası süreçte “uçuşa yasak bölge” uygulaması, Irak’ın kuzeyini Bağdat’tan kopardı. ABD ve müttefikleri tarafından korunan bu alan, zamanla de facto bir devlet yapısına dönüştü⁴. Türkiye’deki iktidarların bu sürece itiraz etmek yerine uyum göstermesi, bugün “Irak Kürt Bölgesel Yönetimi” olarak tanımlanan yapının kurumsallaşmasını hızlandırdı.
Bu yapı, yalnızca Irak’ın iç dengelerini değil, Türkiye’nin güvenlik mimarisini de doğrudan etkiledi. PKK, bu bölgeyi güvenli arka alan olarak kullanırken, uluslararası aktörler Kürt siyasi hareketini meşru bir muhatap olarak tanımlamaya başladı⁵.
AKP Dönemi ve Sürecin Derinleşmesi
2002 sonrası AKP iktidarı, Yeşil Kuşak stratejisinin yeni versiyonunu uygulamaya koydu. “Ilımlı İslam”, “demokratikleşme” ve “çözüm süreci” söylemleri eşliğinde, etnik temelli siyaset meşrulaştırıldı⁶. PKK ile dolaylı müzakere süreçleri, terör örgütünün silahlı bir yapıdan siyasi aktöre dönüşmesine katkı sundu.
Bu dönemde Irak’ın kuzeyindeki yapı, Türkiye ile ekonomik ve diplomatik ilişkilere sokularak yarı-resmî statü kazandı. Böylece Türkiye, kendi eliyle sınırında bir Kürt siyasi oluşumunun güçlenmesine zemin hazırladı.
Suriye: İsrail Güvenliği İçin Yeni Tampon Alan
2011 sonrası Suriye iç savaşı, Yeşil Kuşak’ın güncellenmiş versiyonunun sahaya sürüldüğü yeni bir laboratuvar oldu. ABD, bu kez PKK’nın Suriye kolu olan YPG üzerinden hareket etti. YPG/SDG yapısı, “DEAŞ’la mücadele” gerekçesiyle silahlandırıldı ve korundu⁷.
Bu yapının temel işlevi;
İsrail’in kuzey güvenliğini sağlamak
İran’ın kara bağlantısını kesmek
Türkiye’yi güneyden kuşatmak
olarak şekillendi⁸. Ortaya çıkan tablo, klasik bir tampon devletçiği modelidir.
Yeşil Kuşak Stratejisi, Türkiye açısından yalnızca geçmişe ait bir Soğuk Savaş politikası değildir. Bugün Irak ve Suriye’de yaşananlar, bu stratejinin etnik ve mezhepsel fay hatları üzerinden güncellenmiş hâlidir. ANAP ve AKP iktidarları döneminde izlenen ABD uyumlu politikalar, Türkiye’nin çevresinde fiilî Kürt devletçiklerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.
Tarihsel deneyim açıkça göstermektedir ki;
ABD merkezli projeler, bölge halklarına demokrasi değil; parçalanma, istikrarsızlık ve kalıcı güvenlik tehditleri getirmektedir. Türkiye’nin önünde duran tercih, yeni “süreçler” değil; üniter yapıyı, milli egemenliği ve devlet aklını esas alan bağımsız bir strateji geliştirmektir.
Dipnotlar / Kaynaklar
M. Türköne, Türkiye’de Siyasetin Dönüşümü, İletişim Yay., 2009.
F. Ahmad, Modern Türkiye’nin Oluşumu, Kaynak Yay., 2010.
Noam Chomsky, Hegemonya ya da Hayatta Kalma, Everest Yay., 2004.
Gareth Stansfield, Iraqi Kurdistan: Political Development and Emergent Democracy, Routledge, 2003.
Aliza Marcus, Blood and Belief: The PKK and the Kurdish Fight for Independence, NYU Press, 2007.
Cengiz Çandar, Mezopotamya Ekspresi, İletişim Yay., 2012.
David L. Phillips, From Bullets to Ballots, Transaction Publishers, 2012.
Zbigniew Brzezinski, The Grand Chessboard, Basic Books, 1997.
Yazarın Diğer Yazıları
- BAŞÖRTÜSÜ TARTIŞMASIYLA TÜRK DÜNYASININ KARDEŞLİK HUKUKUNU ZEDELEMEYELİM!
- TÜRK SİYASETİ NASIL DİZAYN EDİLDİ?
- KÜRT SORUNU MU, YOKSA KÜRTLERİN SORUNU MU?
- ALLAH’IN AFFETME DİĞİNİ SİZ HANGİ HAK VE YETKİYLE AFFEDİYORSUNUZ?
- CUMHURİYET'İN HARCIYLA OYNAMAYIN!
- Dünya Türklüğüne ve Türk Milletine Hayırlı Olsun
- Devletin ölçüsü kamu yararıdır
- Devlet ile iktidar aynı şey değildir
