Akepe'li Babanın Çocuğu Veya Hamili Kart Yakını Olmak

Türkiye'de milyonlarca genç, üniversiteye girebilmek ve hayata tutunabilmek için yıllarca mücadele ediyor.

Bir annenin bileziği bozduruluyor. Bir baba fazla mesaiye kalıyor. Kimi aile kredi çekiyor, kimi borçlanıyor. Genç geceleri ders çalışıyor, sınavlara giriyor, üniversiteyi bitiriyor ve eline diplomasını alıyor.

Sonra gerçek hayat başlıyor.

"İş tecrübeniz var mı?"

"Daha yeni mezun oldum."

"Peki referansınız?"

İşte hikâyenin en ironik kısmı burada başlıyor.

Çünkü Türkiye'de bazen diploma sizin olabilir ama kapıyı açacak anahtar başka birinin cebinde olabilir.

Bir tarafta Anadolu'nun herhangi bir şehrinde, ailesinin bütün imkânlarını seferber ederek okuyan genç var.

Diğer tarafta ise yıllardır kamuoyunda tartışılan siyasi aileler, onların çocukları, akrabaları ve yakın çevreleri bulunuyor.

Abdullah Gül'ün oğlu Ahmet Münir Gül ve aile çevresindeki isimler; Recep Tayyip Erdoğan'ın çocukları Ahmet Burak Erdoğan, Bilal Erdoğan, Esra Erdoğan Albayrak ve Sümeyye Erdoğan Bayraktar; aile çevresindeki Mustafa Erdoğan ve Ziya İlgen...

Kemal Unakıtan'ın oğlu Abdullah Unakıtan; Binali Yıldırım'ın çocukları Erkan ve Büşra Yıldırım; Faruk Özak'ın oğlu Mehmet Akif Özak; Melih Gökçek'in çocukları Osman ve Ahmet Gökçek; Bülent Arınç'ın oğlu Mücahit Arınç; Mehmet Ali Şahin'in oğlu Cem Şahin; Zeki Ergezen'in oğlu Muaz Ergezen; Yaşar Karayel'in oğlu Emrah Karayel; Süleyman Bölünmez'in kızı Ceyda Bölünmez Çankırı; Alparslan Türkeş'in oğlu Tuğrul Türkeş; Necdet Ünüvar'ın çocukları; Mustafa Destici'nin kızı...

Fahrettin Altun'un oğlu Mustafa Bilge Altun hakkında gündeme gelen şirket iddiaları ve Erdoğan'ın eski danışmanlarından Maksut Serim'in oğlu Yasin Ekrem Serim ile ilgili aile çevresindeki ticari tartışmalar da bu başlık altında kamuoyunun dikkatini çekti.

Bunların her birinin hikâyesi farklı.

Kimi ticaret yaptı, kimi şirket kurdu, kimi siyasete girdi, kimi devlet görevlerinde bulundu, kimi uluslararası alanda kariyer yaptı.

Burada temel mesele insanların anne babalarının kim olduğu değildir.

Bir siyasetçinin çocuğu elbette şirket kurabilir, ticaret yapabilir, zengin olabilir, devlet görevine gelebilir veya siyasete atılabilir.

Sorulması gereken soru şudur:

Aynı fırsatlar, siyasi bağlantısı olmayan gençler için de gerçekten mevcut mu?

Çünkü eşitlik, herkesin aynı sonuca ulaşması değildir.

Eşitlik, yarışa başlarken kuralların herkes için aynı olmasıdır.

KAMUDAKİ KARİYERLER VE ÖZEL KALEM TARTIŞMASI

Bu tartışma yalnızca şirketler ve ticari faaliyetlerle sınırlı değil.

Kamu görevlerinde de benzer sorular zaman zaman gündeme geliyor.

Örneğin Mustafa Seçen, Nevşehir Belediye Başkanlığı yapan Atilla Seçen'in oğlu,15 Temmuz 2014'te Özel Kalem Müdürlüğüne atanıyor, yaklaşık iki ay sonra memur kadrosuna geçiyor ve ardından TRT'ye geçiyor. Daha sonra TRT'nin Brüksel temsilciliği görevini üstleniyor.

Gülgün Zeybekçi, eski Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekçi'nin kızı, önce Özel Kalem Müdürlüğüne atanıyor, yaklaşık üç ay sonra memur kadrosuna geçiyor ve daha sonra Denizli Belediyesinde görev yapıyor.

Yasin Ödüçalmaz, AKP Nevşehir Milletvekili Yücel Menekşe'nin yeğeni, önce Özel Kalem Müdürlüğüne atanıyor, yaklaşık bir ay sonra memur kadrosuna geçiyor ve sonrasında TBMM'de dayısının danışmanı olarak görev yapıyor.

Ertuğrul Usta, o da önce Özel Kalem Müdürlüğüne atanıyor, yaklaşık iki ay sonra memur kadrosuna geçiyor ve bugün evlendirme memuru olarak görev yapıyor.

Cem Gökmen Gökçe ise Özel Kalem Müdürlüğüne atanıyor. Yaklaşık üç ay sonra memur kadrosuna geçiyor. Ardından Gençlik ve Spor Bakanlığı, Malatya İl Müdür Yardımcılığı, TBMM danışmanlığı ve Turgut Özal Üniversitesinde daire başkanlığı görevlerinde bulunuyor. Sonrasında Cumhurbaşkanlığı Yerel Yönetim Politikaları Kurulu uzmanlığına kadar uzanan bir kariyer ortaya çıkıyor.

Bu kişilerin kariyerlerinin hukuka aykırı olduğunu söylemek için elbette yalnızca bu bilgiler yeterli değildir.

Fakat toplumun sorduğu soru da zaten bu değildir.

Soru şudur:

Kamuya giriş ve yükselme mekanizmaları herkese aynı ölçüde açık mı?

Bir genç KPSS'ye yıllarca hazırlanırken, başka birinin Özel Kalem Müdürlüğünden memuriyete geçişi ve sonrasında farklı kamu kurumlarında kariyer yapması toplumda soru işaretleri oluşturuyorsa, devletin görevi bu soru işaretlerini ortadan kaldıracak şeffaflığı sağlamaktır.

Liyakat yalnızca bir kişinin başarılı olması değildir.

Liyakat, o başarıya ulaşırken kullanılan yolun da toplum tarafından güvenilir bulunmasıdır.

SAYAN AİLESİ ÖRNEĞİ

Eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya ve ailesi üzerinden yaşanan tartışmalar da bu çerçevede değerlendirildi.

Kaya'nın 2008 yılında İBB şirketi İSBAK A.Ş.'de çalışmaya başladığı, yaklaşık iki ay sonra ABD'de eğitim için İBB kaynaklarından burs aldığı ve 85 bin 791 dolar ile 20 bin 289 TL ödeme yapıldığı yönündeki bilgiler basında yer aldı.

Aile üyelerinin sonraki kamu kariyerleri de kamuoyunun ilgisini çekti.

Kardeşi Ayşe Hilal Sayan Koytak, Kuveyt ve ardından Bahreyn Büyükelçiliği görevlerinde bulundu. Diğer kardeşi Ömer Fatih Sayan, BTK Başkanlığı ve Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcılığı gibi üst düzey görevler üstlendi. Sümeyye Sayan ise İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinde görev yaptı.

Burada da aynı ayrımı yapmak gerekiyor:

Bir ailenin birkaç başarılı birey yetiştirmesi tek başına suç değildir.

Ancak aynı aile içerisinde çok sayıda kişinin devletin ve siyasetin önemli noktalarında bulunması, kamuoyunun

"Burada fırsat eşitliği nasıl sağlanıyor?"

sorusunu sormasına neden olabilir.

Bu soru küçümsenmemeli.

Çünkü devlet, vatandaşın güveniyle ayakta durur.

REFERANSIN OLMADIĞI BİR TÜRKİYE MÜMKÜN MÜ?

Türkiye'de gençlere yıllardır aynı tavsiye veriliyor:

Çalış.

Dersine çalış.

Yabancı dil öğren.

Staj yap.

Kendini geliştir.

CV gönder.

Sabırlı ol.

Genç bütün bunları yapıyor.

Sonra karşısına "referans" kavramı çıkıyor.

İşte burada iki gencin sahip olduğu sermaye arasındaki fark ortaya çıkıyor.

Sermaye yalnızca banka hesabındaki para değildir.

Bazen bir soyaddır.

Bazen telefon rehberidir.

Bazen çocukluktan beri tanınan yöneticilerdir.

Bazen bir toplantıya girdiğinizde sizi tanıyan insanlardır.

Bazen ilk işinizi bulmak için yüzlerce CV göndermek zorunda kalmamaktır.

Aynı üniversiteden mezun iki genç düşünün.

Birinin elinde diploma vardır.

Diğerinin elinde diploma ve güçlü bir çevre vardır.

Kâğıt üzerinde ikisi eşittir.

Hayatın içinde ise aynı başlangıç çizgisinde olmayabilirler.

ASIL MESELE

Kimsenin çocuğunun başarılı olmasına itirazımız yok.

Kimsenin ailesinin servetine de düşman değiliz.

Sorun, başarı ile ayrıcalık arasındaki çizginin nerede başladığıdır.

Eğer bir kişinin önünü açan şey eğitimiyse, yeteneğiyse ve emeğiyse, bunu desteklemek gerekir.

Ama önünü açan şey yalnızca soyadı, siyasi yakınlık veya aile bağlantısıysa ve bu durum milyonlarca genç için ulaşılması imkânsız bir avantaj oluşturuyorsa, orada sistem sorgulanmalıdır.

Çünkü Türkiye'nin ihtiyacı birkaç siyasi ailenin başarılı çocukları değil.

Türkiye'nin ihtiyacı, başarılı olmanın yollarını milyonlarca gence açmaktır.

Bir Kayserili, Diyarbakırlı, Trabzonlu, Konyalı, Erzurumlu, İzmirli veya Vanlı genç de aynı fırsata ulaşabilmelidir.

Bir genç şirket kurmak istiyorsa bağlantı aramak yerine finansmana ulaşabilmelidir.

Kamu görevine girmek istiyorsa soyadına değil sınavına güvenebilmelidir.

Siyasete girmek istiyorsa ailesinin gücü değil kendi fikri belirleyici olabilmelidir.

Çünkü devlet kimsenin aile şirketi değildir.

Kamu makamları da miras değildir.

GENÇLERİN İSTEDİĞİ ÇOK BASİT

Bugün bir anne çocuğunu okutabilmek için bileziğini satıyor.

Bir baba fazla mesai yapıyor.

Bir genç sabahın beşinde servise yetişiyor.

Başka bir genç KPSS'ye hazırlanıyor.

Bir diğeri iş bulamadığı için yurt dışına gitmenin yollarını arıyor.

Ve hepsine aynı cümle söyleniyor:

"Çalışırsan başarırsın."

Keşke gerçekten bu kadar basit olsa.

Çünkü gençler kimsenin parasını istemiyor.

Kimsenin çocuğunun başarısını kıskanmıyor.

İstedikleri yalnızca şu:

"Babalarının Kim Olduğunun, Kendi Geleceklerinden Daha Önemli Olmadığı Bir Ülke."

Siyasetçiler gerçekten gençleri düşünüyorsa onlara sadece "çok çalışın" dememeli.

Kendi çocuklarına ve yakınlarına açılan fırsatların nasıl çoğaltılabileceğini anlatmalı.

Kendi çevrelerini ülkeye kapatmak yerine ülkenin tamamına açmalı.

Çünkü Türkiye'nin geleceği birkaç siyasi ailenin çocukları değildir.

Türkiye'nin geleceği bugün Anadolu'da ders çalışan milyonlarca gençtir.

Onlara fırsat verirseniz Türkiye kazanır.

Onları referansa, torpile ve soyadına mahkûm ederseniz başka ülkeler kazanır.

Ve belki de en acı ironi şudur:

Türkiye gençlerini yetiştiriyor, okutuyor, meslek sahibi yapıyor.

Sonra o gençlerin bavulunu başka ülkeler dolduruyor.

Çünkü başka yerlerde yetenek daha fazla karşılık bulabiliyor.

Türkiye'de ise bazen yetenek yetmiyor.

Tanıdık gerekiyor.

İşte değişmesi gereken tam olarak budur.

Çünkü bir ülke birkaç ailenin çocuklarını değil, bütün çocuklarının geleceğini büyütebildiği zaman gerçekten güçlüdür.

"TECRÜBENİZ VAR MI?"

Bir de şu meşhur iş görüşmesi sorusu var:

"Tecrübeniz var mı?"

Daha yeni mezun olmuş gence soruyorlar.

Genç de haklı olarak düşünüyor:

"Tecrübeyi nereden kazanacağım? Tecrübe olmadan işe almıyorsunuz, işe almadan da tecrübe kazanamıyorum."

Ama iş siyasete gelince nedense kurallar bir anda değişiyor.

Hiçbir başbakan göreve geldiğinde daha önce "başbakanlık tecrübesine" sahip değildi.

Bülent Ecevit'in, Turgut Özal'ın, Mesut Yılmaz'ın veya Recep Tayyip Erdoğan'ın ilk kez başbakan olduklarında daha önce başbakanlık yapmış olma tecrübeleri yoktu.

Demek ki bazı makamlarda "tecrüben var mı?" sorusunu sormak gerekmiyor.

Genç iş ararken deneyim isteniyor.

Yeni mezun olana "En az 3 yıl tecrübe" deniliyor.

Staj için bile deneyim aranıyor.

Ama siyasetçiye gelince:

"Daha önce bu işi yaptınız mı?"

sorusu nedense o kadar önemli olmuyor.

Hatta gençlerin önüne her türlü engel konulurken siyasilerden çoğu zaman hiçbir tecrübe şartı beklenmiyor.

Tam da Mandıra Filozofu'nun iş görüşmesi sahnesindeki ironiyi hatırlatan bir tablo bu:

Gençten tecrübe isteniyor; tecrübe kazanması için fırsat verilmiyor. Siyasetçiden ise tecrübe beklenmiyor; koltuk veriliyor.

Madem tecrübe bu kadar önemli, herkese önemli olsun.

Madem tecrübe şart değil, o zaman yeni mezun gencin önüne de "Tecrübeniz var mı?" duvarını koymayın.

Çünkü gençlerin asıl itirazı tecrübenin aranmasına değil.

Kuralların herkese aynı uygulanmamasına.

PEKİ NEDEN BU GENÇLERİ ÜLKEYE KAZANDIRMIYORUZ?

Burada daha büyük bir soru sormak gerekiyor.

Madem bu ailelerin çocukları çeşitli alanlarda başarılı olmuş insanlardır, neden Türkiye bu deneyimden yararlanmıyor?

Neden Millî Eğitim Bakanlığı, üniversiteler, ÖSYM, Ticaret Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ve diğer kamu kurumları; girişimcilik, şirket kurma, yatırım yapma, uluslararası eğitim, kariyer planlama ve siyaset alanlarında başarılı olmuş insanların deneyimlerini sistematik biçimde milyonlarca öğrenciye aktarmıyor?

Neden Anadolu'daki bir lise öğrencisi;

"Nasıl şirket kurulur?"

"Nasıl sermaye bulunur?"

"Nasıl ihracat yapılır?"

"Nasıl uluslararası eğitim alınır?"

"Nasıl bir kariyer ağı oluşturulur?"

"Nasıl yatırım yapılır?"

"Nasıl yönetici olunur?"

"Nasıl siyasete girilir?"

sorularının gerçek cevaplarını bu ülkede başarılı olmuş insanlardan öğrenemiyor?

Eğer bu çocuklar gerçekten yalnızca kendi yetenekleriyle başarılı oldularsa, bilgileri neden milyonlarca gence aktarılmasın?

Neden Türkiye'nin bütün üniversitelerinde gençlere yol göstermesinler?

Neden Anadolu'daki çocuklara örnek olmasınlar?

Neden devlet bu deneyimi bir "aile avantajı" olmaktan çıkarıp toplumsal bir eğitim modeline dönüştürmesin?

İşte asıl mesele burada.

Çünkü bir ülkede birkaç yüz kişinin yükselmesi başarı olabilir.

Ama aynı imkânların yüz binlerce gence aktarılması kalkınmadır.

Bir ülke 40-50 çocuğun başarısından ne kazanır?

Düşünün.

Bir siyasetçinin 40-50 çocuğu olabilir.

Bu çocukların her biri şirket kursa, istihdam yaratsa, ihracat yapsa, teknoloji geliştirse, uluslararası pazarlara açılsa, bilim yapsa, yatırım yapsa Türkiye bundan kazanır.

Ama neden yalnızca onların çocukları?

Neden Anadolu'daki milyonlarca genç aynı yolu öğrenmesin?

Neden onların bildikleri, yaptıkları ve başardıkları şeyler topluma aktarılmasın?

Bir gencin babasının makamı onun kişisel kaderi olabilir.

Ama o makamın sağladığı bilgi, deneyim ve imkânların topluma aktarılması ülkenin hakkıdır.

Türkiye'nin kaybettiği şey yalnızca fırsat eşitliği değildir.

Kaybettiğimiz, gençlerimizin potansiyelidir.

Bir tarafta şirket kurmayı bilen birkaç aile.

Diğer tarafta şirket kurmayı hayal eden milyonlarca genç.

Bir tarafta uluslararası çevrelere ulaşabilenler.

Diğer tarafta pasaport almak için bile hesap yapan gençler.

Bir tarafta siyasetin nasıl işlediğini çocukluğundan beri görenler.

Diğer tarafta siyasete girmek için hangi kapının çalınacağını dahi bilmeyenler.

Sonra hepimize:

"Çalışın, başarılı olun."

deniliyor.

Çalışıyoruz.

Ama başlangıç çizgileri aynı değil.

Adalet, herkesin aynı sonuca ulaşması değildir.

Adalet, yarışa başlarken birinin cebine milyonlar, diğerinin cebine borç konulmamasıdır.

Birinin telefonu yüzlerce kapıyı açarken diğerinin diplomasıyla kapı kapı dolaşmak zorunda kalmamasıdır.

Ve eğer siyasi ailelerin çocukları gerçekten bu kadar başarılıysa, onlardan beklenen yalnızca daha fazla servet değildir.

Bu ülkenin gençlerine yol göstermeleridir.

Bildiklerini paylaşmalarıdır.

Deneyimlerini anlatmalarıdır.

Gençlere mentorluk yapmalarıdır.

Burs vermeleridir.

Girişimcilik programları kurmalarıdır.

Üniversitelere gitmeleridir.

Anadolu'daki çocuklarla buluşmalarıdır.

"Ben nasıl yaptım?" sorusunun cevabını milyonlarca gence öğretmeleridir.

Çünkü Türkiye'nin ihtiyacı 40-50 başarılı siyasi aile çocuğu değildir.

Türkiye'nin ihtiyacı milyonlarca başarılı Türk gencidir.