Köşe Yazısı

Bayram değil seyran değil, Trump Erdoğan'ı neden övüyor?

7 dk Sesli Dinle 0

 "Bayram değil seyran değil, Trump Erdoğan'ı neden övüyor?" sorusu, son dönemde küresel siyasetin koridorlarında yankılanan en şaşırtıcı ve bir o kadar da kuşku uyandıran gündem maddesi haline geldi.

Bir gün "Aptal olma" diyerek tehditler savuran, mal varlığına el koymaktan bahseden bir figürün, bugün "muhteşem bir insan", "harika bir lider" diyerek övgü düzmesi, siyasi nezaketin ötesinde, arka kapı diplomasisinin sert gerçeklerini yansıtıyor. Geçmişteki Rahip Brunson krizinde sergilenen o gerilimli tavrın yerini, adeta bir "anı yakalama" ritüeline bıraktığı bu süreç, stratejik bir oyunun parçası mı yoksa kişisel bir çıkar ortaklığı mı, işte bu sorunun yanıtı, Türkiye'nin dış politika vizyonunun nereye evrildiğini de gözler önüne seriyor.

ABD Başkanı Trump'ın 2026 yılının Temmuz ayında NATO Zirvesi sonrası yaptığı açıklamalar, bu ilişkinin "aşk-nefret" ekseninde nasıl değiştiğini açıkça ortaya koyuyor. Zirve ev sahibi Erdoğan için "muhteşem bir insan, harika bir lider, uzun süredir dostum, çok güçlü bir lider" ifadelerini kullanması, sadece bir lider taltifi değil, aynı zamanda Türkiye'nin askeri ve jeopolitik kapasitesini kendi denge unsurları içerisinde yeniden konumlandırma çabasıdır. Trump, havalimanı terminalinden ordunun gücüne kadar her detayı övgüyle süslerken, bu söylemin arkasında, Türkiye'yi Batı bloğunda tutma ve kendi bölgesel ajandasına eklemleme arzusunu gizliyor.

Bununla birlikte, Trump'ın "o bana saygı duyuyor, ben de ona saygı duyuyorum" şeklindeki romantize edilmiş diplomatik dili, aslında geçmişteki ağır baskıların ve "hizaya getirme" operasyonlarının unutulmadığını kanıtlıyor. Rahip Brunson krizini bir zafer nişanesi gibi yeniden gündeme taşıması ve "aradıktan sonra serbest bıraktı" imasında bulunması, aslında Erdoğan'a yönelik övgülerinin arkasına gizlediği bir "muktedir benim" mesajını taşıyor. Bu durum, Türkiye için bir taktiksel esneklik mi, yoksa ulusal egemenliğin tavizlerle takas edildiği bir dönem mi sorusunu daha da keskinleştiriyor.

Övgülerin altında yatan pragmatizm, ekonomi ve enerji diplomasisiyle de taçlanıyor; zira Trump'ın Türk mutfağına olan ilgisini vurgulaması, sadece bir yemek merakı değil, büyük ölçekli LNG alım taahhütleri ve ticari anlaşmaların yarattığı yumuşak zemine işaret ediyor. "Bizi asla hayal kırıklığına uğratmıyor" diyerek Türkiye'den beklentilerini dile getiren bir lider profili, Ankara ile kurulan ilişkiyi "sorun çözücü bir taşeron" seviyesine indirgemeye meyilli görünüyor. İşte bu nokta, Türkiye'nin kendi özgün dış politikasını nasıl bir risk alanına hapsettiğini de açıklıyor.

Enerji sahasında ise durum, Türkiye'nin kaynaklarını paylaşma noktasında yeni bir aşamaya evriliyor; zira iddialara göre "ExxonMobil, Suriye açıklarındaki 7-9 trilyon metreküplük doğalgaz için anlaşma yaptı, Karadeniz'deki doğal gaz için de TPAO ile anlaşma imzaladı." Bu süreçte "ExxonMobil, Suriye açıklarındaki doğalgazın yüzde 60'ına el koyacak, yüzde 40 ise Katar Enerji'ye ait" denilirken, bölge kaynaklarının kontrolü tamamen uluslararası devlerin eline geçiyor. Kamuoyunda, "Erdoğan, Trump'a öyle bir Türk kahvesi içirmiş olmalı ki telvesi Türkiye'ye kalacak...

Tabii Türk kahvesi gibi doğal gazın keyfini de ABD ve Trump sürecek.

NATO Zirvesi'ndeki o görkemli karşılama ve Trump'ın "başarılı bir ülkeyi yönetiyor" vurgusu, Türkiye'nin bölgesel oyun kurucu rolünü kabul ettirmek adına atılan adımların bir meyvesi gibi duruyor. Ancak G7 zirvesinde "Erdoğan ve Suriye'nin yeni lideri ülkeyi yeniden bir araya getirme konusunda muazzam bir iş çıkardı" sözleri, Suriye'nin kuzeyindeki terör yapılanmalarıyla mücadelenin, ABD'nin bölgesel çıkarlarıyla nasıl harmanlandığına dair ürkütücü bir tabloyu da beraberinde getiriyor. Bu durum, Türkiye'nin kendi güvenlik sınırlarını korumak için attığı adımların, Washington'ın onayına tabi bir süreç haline gelip gelmediği tartışmalarını tetikliyor.

Tarihsel hafızada ise 4 Temmuz, "Türk askerinin başına çuval geçirilmesi" hadisesinin yıl dönümü olarak, Türkiye'nin bağımsızlık onuruyla ilgili yaraları deşmeye devam ediyor. Dönemin Başbakanı Erdoğan'ın ABD'ye nota verilmemesi konusundaki, "Ne notası veriyorsun? Müzik notası mı?" şeklindeki tarihi yanıtı, bugün dahi diplomasi dilinde "vakur tavır" ile "taviz" arasındaki o ince çizgiyi sorgulatıyor. O dönemde Erdoğan'ın, askerimizin 60 saat alıkonulmasını yalnızca "iki ortak arasında dargınlık" olarak nitelemesi, bugün Trump ile kurulan bu "övgü dolu" ilişkinin aslında yıllardır süren bir "ABD ile uyum" politikasının nihai sonucu olduğu yorumlarına neden oluyor.

İsrail ve Orta Doğu denkleminde ise Trump'ın "eğer bir çatışma duysaydım kendisini arardım" çıkışı, Türkiye'nin İsrail ile olan gerilimli ilişkisinde bir arabulucu rolünü üstlendiğini ancak bu arabuluculuğun ABD'nin gözetimi altında gerçekleştiğini kanıtlıyor. Netanyahu ile olan sürtüşmeleri bir telefonla halledebileceğine dair mesajı, Erdoğan'ın bölgesel gücünü, İsrail'in güvenliğini merkeze alan bir denklemde eritmeyi hedefliyor. Trump'ın, "İsrail'e yönelik bir eylemeniz olursa benim de devrede olduğumu bilin" alt metni, Türkiye'nin dış politikasının "ABD onaylı" bir sınırda tutulduğunun en net göstergesi sayılabilir.

Suriye sahasında yaşandığı iddia edilen, "Esad'ı Recep Tayyip Erdoğan, Netanyahu ve ben birlikte devirdik" şeklindeki ifadeler ise, Türkiye'nin bölgedeki operasyonel gücünü bir tür uluslararası ittifakın parçası haline getiriyor. Bu durum, Türkiye'nin bağımsız dış politika iddiasını zayıflatırken, onu bölgesel istikrarı sağlayan bir "Batı karakolu" rolüne itiyor. Özellikle "meşruiyet" vurgusu yapan eleştiriler, Türkiye'nin attığı adımların, Boeing uçaklarından LNG anlaşmalarına kadar uzanan bir "tavizler zinciri" ile pazarlık edildiği görüşünü güçlendiriyor.

pkk ve terörle mücadele başlığında ise Trump'ın yaklaşımı, Türkiye'nin meşruiyet arayışını, ABD'nin ypg/pkk unsurlarıyla olan karmaşık ilişkisiyle dengelemeye çalışıyor. Suriye'de meşruiyet kazanmaya çalışan terör elebaşlarının varlığı, Türkiye için kırmızı bir çizgi iken, Trump'ın bu durumu "yeni liderlerle" yönettiğini söylemesi, Türkiye'nin bu konuda aslında ne kadar büyük bir risk yönetimi yaptığını, ancak bu riskin karşılığında ne kadar "taviz" verdiğini sorgulatıyor. Ankara'nın stratejik derinliği, Washington'ın pragmatizmi altında daralıyor mu?

İç politika açısından bakıldığında, muhalefetin "Bu tiyatroya ne diyorsunuz?" çıkışı, toplumun hafızasındaki o eski gerilimli günlerin yarattığı güvensizliği yansıtıyor. "Aptal olma" hakaretinden "harika lidere" geçişin yarattığı sarsıntı, Türk kamuoyunda "Türkiye bu kez ne istedi de aldı?" sorusunu her zamankinden daha yüksek sesle sorduruyor. Yargı bağımsızlığı tartışmalarının merkezine oturan Brunson örneği, sadece bir diplomasi hatırası değil, aynı zamanda iç hukukun uluslararası baskılara göre nasıl şekillendiğinin bir simgesi.

İsrail ile olan ilişkiler, Filistin meselesi ve bölgesel terörle mücadele, Trump'ın "saygı duyuyorum" cümlesiyle süslenirken, aslında bu durumun Türkiye'nin "İslam dünyasının lideri" olma iddiasıyla ne kadar çeliştiği üzerine çok daha derin analizlere ihtiyaç duyuluyor. Trump'ın övgüleri, bir anlamda Türkiye'yi "kendi istediği rotada tutma" stratejisinin bir parçası olarak görülmeli. Erdoğan'ın "Başkan Trump, dünyanın asırlardır beklediği lider. Sadece güçten bahsetmiyor, o gücün bizzat kendisi" şeklindeki yüceltici sözleri, karşı taraftan gelen bu pragmatik övgülerle birleştiğinde, iki lider arasındaki ilişkiyi kişisel bir dostluktan, ulusların kaderini belirleyen soğuk bir ortaklığa dönüştürüyor.

Heybeliada Ruhban Okulu konusundaki "elimden geleni yapacağım" vaadi ve Macron dahil devlet temsilcilerine yönelik tutumlar, Trump'ın Türkiye üzerindeki baskı ayarlarının sadece askeri değil, teolojik ve ideolojik alanlara da sızdığını gösteriyor. Lozan ve Anayasa Mahkemesi kararlarının bile bu diplomasinin gölgesinde tartışılması, devletin kurumlarının uluslararası ilişkilerde nasıl bir pazarlık masasına oturtulduğunu sorgulatıyor. Bu, artık sadece "diplomatik bir görüşme" değil, bir "kader birliği" iddiasıdır.

Öte yandan, "demokratik yönetmiyorsan meşruiyetin yok" mesajı, aslında Trump'ın Türkiye'ye sunduğu bir "kalkan" mı yoksa bir "pranga" mı?

Eğer Türkiye, Batı'nın enerji ve güvenlik projelerine tam entegre olursa, iç demokrasinin niteliği ikinci plana mı atılıyor?

Bu soru, Türkiye'nin gelecek 10 yılını belirleyecek olan temel kırılma noktasıdır. Trump'ın "övgü dolu sözleri", Türkiye'yi kendi çizdiği yörüngede tutmanın en etkili yolu olarak görülüyor ve bu yolda her türlü taviz bir "başarı" gibi sunuluyor.

Sonuç olarak, "bayram değil seyran değil" Trump'ın bu övgüleri, Türkiye'nin bölgesel bir güç olarak kazandığı ağırlığın, ABD tarafından "kullanışlı bir müttefik" olarak dönüştürülme çabasından başka bir şey değildir. Bu durum, Türkiye'nin dış politikasını tek bir kişinin karizması ve kişisel ilişkiler üzerinden yürütmenin yarattığı kırılganlığı da gözler önüne seriyor. Türkiye, bir yandan güçlü bir ordu ve jeopolitik konumla pazarlık masasında elini güçlendirirken, diğer yandan bu gücü ABD ile olan "doğrudan hat" diplomasiye kurban ediyor.

Trump'ın "onu seviyorum, o da beni seviyor" şeklindeki basitleştirilmiş söylemi, aslında büyük bir oyunun sadece görünen yüzüdür. Gerçek, Türkiye'nin Suriye'deki varlığından İsrail ile olan sınırlarına, LNG anlaşmalarından savunma sanayii tercihlerine kadar geniş bir yelpazede, Washington ile Ankara arasındaki o ince çizgide gizlidir. Bugün "harika bir lider" denilerek okşanan Türkiye'nin, yarın çıkarlar çatıştığında nasıl bir "APTAL" damgasıyla karşı karşıya kalabileceği, tarihin ve diplomasinin unutulmayan acı dersleridir.

Bu oyunun kazananı kim olacak?

Türkiye, ABD'nin bölgesel jandarması olmaya razı gelerek kazandığı "meşruiyet" ile mi yetinecek, yoksa bu övgülerin arkasındaki stratejik kuşatmayı kırıp kendi yolunu çizmeyi mi başaracak?

Trump'ın övgüleri, bir takdir ifadesi olmaktan ziyade, Türkiye'yi içine alan, sınırlarını çizen ve hedeflerini belirleyen bir "kement" gibi duruyor. Türkiye, bu kementten kurtulmak mı istiyor, yoksa bu övgü dolu günlerin tadını çıkararak o büyük oyunun bir parçası olmaya devam mı edecek?

İşte cevabı henüz verilmemiş olan, tek soru bu.

Sizce Türkiye'nin bu "stratejik pragmatizm" içinde elde ettiği kazanımlar, uzun vadede ulusal egemenlikten verilen tavizleri telafi etmeye yeterli mi?

Bu Yazıyı Paylaş