Bu ayıp bize yeter
Bir ülkenin uygarlık seviyesini ölçmek istiyorsanız; hapishanelerine, adalet saraylarına ve oradaki uygulamalara bakın. İnsan hakları, sadece kitaplarda yazılı birkaç madde değil, günlük hayatta nasıl uygulandığıyla anlam kazanır.
Bizde hâlâ çözülemeyen bir mesele var: kelepçe ayıbı.
Ortada ağır bir terör suçu mu var?
Topluma açık bir tehdit mi söz konusu?
Hayır. Çoğu zaman yalnızca teminat duruşması için mahkemeye çıkarılan bir insan söz konusu. Birazdan belki serbest kalacak. Belki de ileride beraat edecek. Ama kelepçeyle çıkarıldığı o an, hafızalara ve sosyal medyaya kazınacak. Bir insanı ömür boyu damgalayan bu görüntünün geri dönüşü yok.
Oysa insanlık, bu meseleleri çoktan geride bıraktı. Biz ise hâlâ aynı ayıpları tekrar ediyoruz.
Onurumu Zedeleyen İki Anı
Benim hafızamdan hiç silinmeyen iki sahne vardır:
Biri, cezaevinde yatarken, hamile eşimin açık görüşte masanın karşısına oturduğu gündür. Ben mahkûm elbisesiyle, biri uzun biri kısa kollar içinde, saçlarım zorla üç numaraya vurulmuş,masanın üstünde asker volta atarken… Karşımda oturan eşimin gözleri ağlamaktan kıpkırmızıydı. O tablo, insan onurunun nasıl ayaklar altına alınabileceğini gösteren en ağır fotoğraftır.
İkinci sahne ise Aydın Özel Tip Cezaevi’nde yaşandı. Kan zehirlenmesi nedeniyle günlerce yoğun bakımda kaldım. Ayıldığımda gördüğüm manzara şuydu: Ayaklarıma zincir vurulmuş, kollarımdan serumlar ve beslenme hortumları sarkıyordu. O isyanla kolumda bağlı olan serumu koparıp attım. Çünkü tedaviden önce insan onurum zincirlenmişti.
Bu hatıralar bana hep şunu öğretti: Devletime düşman olmadım ama darbecilere, onur kırıcı uygulamalara ses çıkarmayanlara olan öfkem hiç dinmedi. Bugün hâlâ aynı yanlışlar tekrarlandığında, geçmişin yaraları yeniden kanıyor.
12 Eylül Uygulamaları: Bir İnsanlık Suçu
12 Eylül darbesi döneminde, Türkiye tarihinin en ağır insan hakları ihlallerine tanık oldu. Cezaevleri sadece özgürlüklerin kısıtlandığı yerler değil, sistematik işkencenin mekânları haline getirildi.
• İnsanlar coplarla, kablolarla dövüldü.
• Tazyikli su, elektrik verme, falaka günlük işkence yöntemleriydi.
• Mahkûmlar askeri nizamda koşturuldu, sloganlar zorla söyletildi.
• Saçlar zorla kazındı, kıyafetler onur kırıcı şekilde giydirildi.
• Ve elbette zincirler, kelepçeler, herkesin gözü önünde bir damgalama aracı haline getirildi.
Bugün hâlâ bazı uygulamalarda o dönemin izlerini görüyoruz. İnsan onuruna aykırı muamele, sadece işkence odalarında değil, mahkeme salonuna kelepçeyle çıkarılan bir insanda da hayat buluyor. Bu zihniyet değişmediği sürece, 12 Eylül’ün karanlık gölgesi hâlâ üzerimizde demektir.
Hukuk Ne Diyor?
Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne (AİHS) imza atarak insan haklarına saygıyı bir anayasal yükümlülük haline getirdi. AİHS’nin 3. maddesi, “Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı muameleye tabi tutulamaz” der.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), birçok kararında kelepçe uygulamasını özellikle de medyanın önünde yapılmasını, “onur kırıcı muamele” kapsamında değerlendirmiştir.
• Henaf/Fransa (2003): Hastanede tedavi gören yaşlı bir tutuklunun yatağa kelepçelenmesi insanlık dışı muamele sayıldı.
• Raninen/Finlandiya (1997): Sanığın haksız yere kelepçelenmesi insan onurunun ihlali kabul edildi.
Kendi Anayasamız da çok açık:
• Madde 17: “Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.”
• Madde 19: “Tutuklulara insan haysiyetine aykırı muamele yapılamaz.”
• Madde 38: “Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.”
Ama bütün bu yasalar ve imzalar, eğer uygulamada insan onurunu korumuyorsa, sadece kâğıt üzerinde kalıyor.
Sonuç
Unutmayalım: Yargılanan kişi düşman değil, yurttaştır. Hukuk, düşmanı ezmek için değil, yurttaşı adaletle buluşturmak için vardır.
Eğer insan haklarına dayalı bir hukuk devleti olmak istiyorsak; önce insan onurunu zedeleyen küçük ama derin yaralardan kurtulmamız gerekir. Çünkü adalet, yalnızca verilen kararlarla değil, yargılama sürecindeki her ayrıntıyla ölçülür.
Bu ayıp bize yeter.
Artık insanı suçlu ilan etmeden damgalayan bu anlayıştan vazgeçmeli, hukuku onura yakışır şekilde uygulamalıyız.
Yazarın Diğer Yazıları
- Komşusunun yangınından reyting bekleyenler!
- Siyasette lideri okuyamayan, teşkilatı yönetemez!
- Çevreye hizmet edeni alkışlamak da bir vatan borcudur!
- Trabzon Meydanı'ndan Türkiye'ye verilen mesaj!
- Milletin Parası Yurt Dışında, Peki Devlet Ne Yapıyor?
- OKTAY SARAL’IN GÖREVDEN ALINMASI VE KARDEŞLİĞİMİZİN SINAVI
- Büyük servetlerin arkasındaki karanlık ilişkiler ve milletin sahipsiz bırakılan alın teri!
- Devlet, Mafya ve Görünmeyen Savaşlar: Türkiye'de Yaşananları Dünyadan Bağımsız Okuyabilir miyiz?
