Köşe Yazısı

İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC)

Adnan Hazır
Adnan Hazır
5 dk Sesli Dinle 2

İttihat Terakki 1889 yılında kuruldu. Kurucular arasında Askeri Tıbbiye öğrencileri olan İbrahim Temo, Abdullah Cevdet, İshak Sükûti, Mehmet Reşit ve Hikmet Emin vardı.

İlk Adı: İttihad-ı Osmanî Cemiyeti idi. Daha sonra "İttihat ve Terakki Cemiyeti" adını aldı.

Cemiyet, Osmanlı Devleti’ni çöküşten kurtarmak, meşrutiyeti yeniden ilan ettirmek, 2. Abdülhamid'' tahttan indirmek ve devletin, batılılaşması ve modernleşmesini sağlamak amacıyla kuruldu.

1789 Fransız ihtilali ve ortaya çıkan milliyetçilik akımları Ulus devlet kurma arzularını ortaya çıkarmıştı. Çok uluslu bir devlet olan Osmanlı aydınları arasından Genç Osmanlılar, Jön Türkler ve İttihat Terakki gibi hareketler ortaya çıkmışti. Osmanlı Aydınları Milliyetçilik akımlarına karşı Osmanlıcılık, islamcilik, Batıcılık ve Türkçülük eksenli fikirleri tartışma dönemi yaşadı. Bunun sonucunda da İttihat Terakki döneminde 1912 tarihinde Balkanlarda çıkan ayaklanmalarda Balkanları kaybettik. Birinci dünya savaşı sırasında İngiliz ajan Yüzbaşı Lawrencenin kışkırtma ve oyunları ile Arap isyanları başladı. İttihat Terakkinin 3 paşasından biri olan Suriye genel valisi Cemal Paşa'nın isyanlarin ilerleyen sureclerinde ki stratejik hataları ile Ortadoğu'ya da kaybettik. Kısacası 1908 yılında iktidara gelen İttihat Terakki ile imparatorluk yıkılmaya başladı.

İttihat Terakkinin Fikir Kaynakları

Fransız İhtilali’nin özgürlük, eşitlik, milliyetçilik fikirlerinden etkilendiler.

Pozitivizm (özellikle Auguste Comte ve Saint-Simon’un görüşleri), Osmanlı aydınları üzerinde etkili oldu.

Batı tipi parlamento, anayasal düzen ve modernleşme fikrini savundular.

1908 II. Meşrutiyet

İttihat ve Terakki’nin en büyük başarısı, 23 Temmuz 1908’de II. Meşrutiyet’in ilan edilmesi oldu.

Bu sayede Osmanlı’da tekrar Meclis-i Mebusan açıldı, anayasal düzen geri geldi.

Halk, büyük bir coşku içinde meşrutiyeti destekledi. Ama yanildigını görmek uzun surmedi

31 Mart Vakası (1909)

Meşrutiyet karşıtı isyan patlak verdi.

İttihat ve Terakki, Hareket Ordusunu Selanik’ten İstanbul’a getirerek isyanı bastırdı.

Bu olay sonucunda II. Abdülhamid tahttan indirildi, yerine V. Mehmet Reşat geçti.

İktidar Dönemi

1913 Babıali Baskını ile İttihatçılar fiilen Osmanlı yönetimini ele geçirdiler.

Üç Paşalar, Enver Paşa, Talat Paşa, Cemal Paşa dönemi başladı. 

Merkeziyetçi, komitaci, hamaset yüklü maceracı bir milliyetçi ve Batıcı bir politika izlediler.

Osmanlı'nın çok uluslu bir imparatorluk olduğunu düşünmeden dengeli olmak yerine bilimsel gercekleri dikkate almadan negatif unsurlara dikkat etmeden kuru bir Türkçülük fikrini devletin ana ideolojisi hâline getirmeye çalıştılar.

I. Dünya Savaşı ve Sonuçları

İttihat ve Terakki, Osmanlı’yı Almanya yanında I. Dünya Savaşı’na soktu (1914).

Bu karar tartışmalı olsa da, Osmanlı’nın dağılma sürecini hızlandırdı.

Savaş sonunda Osmanlı yenildi, Cemiyetin liderleri yurt dışına kaçtı.

Kapatılış

1918’de Mondros Mütarekesi sonrası İttihat ve Terakki Cemiyeti kapatıldı.

Liderleri Malta’ya sürgün edildi veya yurt dışına kaçtı.

Ancak teşkilatlanma anlayışı ve kadroları, daha sonra Cumhuriyet dönemi siyasetine etki etti.

Değerlendirme

Olumlu Yönleri:

Meşrutiyetin ilanı, anayasal düzenin sağlanması.

Modernleşme ve milliyetçilik fikirlerini yaymaları.

Devletin merkezi yapısını güçlendirme çabaları.

Olumsuz Yönleri:

Tek parti yönetimi gibi otoriter bir anlayış geliştirmeleri.

Siyasi muhalefeti baskılamaları.

Yanlış ittifaklarla Osmanlı’yı yıkıma sürüklemeleri. Zamanlamasi hatalı ve aceleci Sarıkamış harekatinin icra edilmesi. Tüm bunların sonucunda 2 milyona yakın Türk şehit oldu. 

Özetle: İttihat ve Terakki, Osmanlı’nın son döneminde en etkili siyasi örgütlenmeydi. Kimi zaman devrimci, kimi zaman otoriter oldu. Hem Osmanlı’nın yıkılışında hem de Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerinde izleri görülen bir hareket olarak tarihe geçti.

Devletler macera, hamaset, komitacilik, diktatörlük, baskıcı rejimler ile yönetilmesi yerine akıl, bilgi, strateji, gücünü bilerek, konjektöru dikkate alarak, şartların gereklerine uyarak yonetilmelidir.

Enver, Talat ve Cemal paşalar vatansever ve idealist insanlardı. Ama devlet aklı ise başka bir şeydir. İttihat ve Terakki bunu idrak etmekten eksik kaldı. Ama vatanseverlik ve Türkçülük ruhu bakımından kalıcı izler bıraktı. Özellikle Enver Paşa'nın Türkçülük ve islamcılık arasında bir duruşu vardır 

Sonuçta 1908- 1918 tarihleri arasında İttihat ve Terakki idaresinde ki Osmanlı imparatorluğu Sevr ile yüz yüze geldi. Büyük Önder Atatürk'ün liderliğinde kurtulus savaşı ile bugün ki Türkiye Cumhuriyetine kavuştuk.

Atatürk İttihat ve Terakki cemiyetine yakın gibi olsa da birlikte hareket etmedi. Enver paşa ile her zaman mesafeli oldu. Enver paşada Atatürk'ün dizginlemez ve otorite tanımaz anlayışından rahatsızlık duyarak takdir etmesinde rağmen yanında olmasını istemedi.

Unutmayalım ki Enver Paşa miralayken General yapılmış ve Harbiye Nazırı da olmuştur. 

3 PAŞAMIZDA ŞEHİT OLDU

Enver paşa Örgütlediği Basmacı Hareketi modern Orta Asya’nın tarihindeki en önemli olaydır. Sovyet Kızıl Ordusu’nun savaş tarihinde en önemli ve zorlukla bastırtılan hareketlerden biri olduğu resmen açıklanmıştır. Bugünkü Tacikistan’ın Belcivan bölgesinde Abıderya köyünde karargâhını kurmuştur ve 4 Ağustos 1922 günü maiyetindeki savaşçılarla bayramlaşırken başlayan ani Rus baskınına karşı adeta ön safta atıldı şehit düştü. Abıderya köyündeki Çegan Tepesi’ndeki mezarı adeta Sovyet döneminde bile ziyaret edilen bir türbe gibiydi. Mezarın Türkiye’ye, Abide-i Hürriyet’e nakil ediliştir.

İttihat Terakkinin 3 paşasından biri olan Talat Paşa Ermeni teröristler tarafından Berlin'de şehit edildi. Katili ceza dahi almadı. 

Cemal Paşa'nın Ölümü Türkiye'ye dönme hazırlıkları içindeyken, Ankara Hükûmeti'nin Tiflis Mümessili (Büyükelçisi) Ahmet Muhtar Bey'le mümessillikte akşam yemeği yediği 21 Temmuz 1922 tarihinde Tiflis'te bulunduğu sırada Ermeni asıllı Stepan Dzağigyan ve Bedros Bogosyan tarafından şehit edildi. 

Ruhları şad mekanları Cennet ve Peygamberimize komşu olsunlar.

Bugün yeniden İttihat ve Terakki anlayışı aynısı ile doğru olmaz. Vatanseverlik, İdealizm,, musibet ve birleştirici Türk milliyetçiliği ile ilgili taraflarının yanına, bilgi, teknoloji, akıl, dünya gerçeklerini anlamak, gücümüzü bilmek, demokrasiye sahip olmak, dünyayı doğru okumak, kalkınmayı esas almak ve gelişmek, birlik ve beraberlik, dengeli iç ve dış politika, güçlü istihbarat, büyük bir ekonomik güç olmak, milli ve yerli silah sanayii ile bir Ordu oluşturmak, idealist, milli ülküler ile yetişmiş donanımlı, eğitimli, bilgili nesiller yetiştirmek gerektiğini düşünüyorum .

Yazarın Diğer Yazıları

Yorumlar

UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik yorumları onaylanmamaktadır.

  • Yahya kapusuzogullari

    İttihat Terakki komitaci hayalperest akılsız, saçma sapan, devlet işleyişinden uzak, maceracı politikalari yüzünden 600 yıllık bir çınarı batirmis bir örgüttür. Bugün İngiliz uşağı jön Türkler başlangıçta İngiliz sonra Almanya hayranı olan İttihat ve Terakki bir faciadir.

  • Bahattin Yıldızoğlu

    İttihat ve Terakki cemiyeti bu bakımından kıymetli bir özet olmuş. İttihat ve Terakki ne yazık ki hatalar yaptı. Sarıkamış harekatı bir facia oldu. Birinci Dünya Savaşı'nda çok sayıda cephede savaştık.

Bu Yazıyı Paylaş