Köşe Yazısı

İttihatçılığı anlamadan İttihatçılık düşmanlığı yapmayın!

İsmail Türk
İsmail Türk
5 dk Sesli Dinle 0

Bir fikri mahkûm etmeden önce onu anlamak gerekir. Bir hareketi yargılamadan önce hangi şartlarda doğduğunu, hangi ihtiyaçlardan beslendiğini ve hangi idealler uğruna mücadele ettiğini bilmek gerekir.

Hele söz konusu İttihatçılık ise meseleye birkaç tarihî hadise, birkaç şahsiyetin hatası veya siyasi hesaplaşmaların dar penceresinden bakmak büyük bir haksızlıktır.

Öncelikle şu sorunun cevabını vermeliyiz:

İttihatçılık nedir?

İttihatçılık, yalnızca İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin siyasi faaliyetlerinden ibaret değildir. Onun fikrî damarında, parçalanmakta olan bir devleti kurtarma arayışı, hürriyet düşüncesi, millî bağımsızlık iradesi ve zamanla güçlenen Türk milliyetçiliği vardır.

Osmanlı Devleti’nin çözülme döneminde yetişen bir neslin, imparatorluğun dağılmasına ve milletin geleceğinin başkalarının insafına bırakılmasına karşı geliştirdiği siyasi ve fikrî bir mücadeledir.

Başlangıçta Osmanlı birliğini korumayı hedefleyen bu hareketin içerisinde farklı fikirler bulunuyordu. Ancak yaşanan savaşlar, ayrılıkçı hareketler ve devletin parçalanması, İttihatçı kadroların önemli bir bölümünü Türk millî kimliğine ve Türkçülük düşüncesine yöneltti.

Bu bakımdan İttihatçılık, Türk milletinin yeniden kendisini aradığı tarihî dönemin en önemli hareketlerinden biridir.

Benim nazarımda İttihatçılık, Türk’ün diriliş iradesidir, millî bilincidir, istiklal azmidir ve geleceğe uzanan mefkûresidir.

Ancak bir fikri savunmak, onun adına yapılan bütün uygulamaları doğru kabul etmek anlamına gelmez.

İNSANLAR HATA YAPAR, FİKİRLER HATALARLA MAHKÛM EDİLEMEZ!

Tarihin hiçbir döneminde bütün mensupları kusursuz olan bir siyasi hareket görülmemiştir.

Her ideolojinin, her davanın, her büyük hedefin uygulayıcıları arasında yanlış karar verenler, iyi niyetle hareket ettiği hâlde ağır sonuçlara yol açanlar ve şahsi ihtiraslarını davasının önüne koyanlar bulunmuştur.

İttihatçılar da bundan muaf değildir.

İttihat ve Terakki yönetiminin özellikle Birinci Dünya Savaşı’na giriş sürecindeki tercihleri, savaşın yönetimi ve bazı siyasi uygulamaları elbette eleştirilebilir. Nitekim tarihçiler de bu kararların sonuçlarını uzun yıllardır tartışmaktadır.

Fakat burada adaletli bir ayrım yapmak zorundayız.

İyi niyetle alınmış fakat yanlış sonuçlar doğurmuş kararlarla, şahsi menfaat veya iktidar hırsıyla yapılan yanlışlar aynı kefeye konulamaz.

Dahası, birkaç yöneticinin hatasını gerekçe göstererek bütün bir fikrî hareketi, onun fedakâr mensuplarını ve tarihî mirasını mahkûm etmek insafla bağdaşmaz.

Bir kumandanın yanlış kararı askerlik mesleğini, bir siyasetçinin hatası demokrasiyi, bir din adamının yanlışı dini nasıl mahkûm etmiyorsa, bazı İttihatçıların hataları da İttihatçılığın bütün fikrî mirasını mahkûm edemez.

Mesele bu kadar açıktır.

İTTİHATÇILAR SADECE HATALARIYLA MI HATIRLANACAK?

Bugün İttihatçılık denildiğinde bazı çevrelerin aklına yalnızca Enver Paşa’nın askerî tercihleri, Sarıkamış felaketi veya Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’ndaki yenilgisi geliyor.

Peki, aynı tarihî hareketin içinden çıkan fedakârlıklar, bağımsızlık mücadeleleri ve millî uyanışın öncüleri neden görmezden geliniyor?

Mesela Trablusgarp’a gönüllü olarak giden genç Osmanlı subaylarını hatırlayalım.

Mustafa Kemal, Enver Bey ve arkadaşları, İtalyan işgaline karşı yerel kuvvetlerle birlikte mücadele ettiler. Devletin imkânlarının son derece sınırlı olduğu bir dönemde vatan toprağını savunmak için büyük fedakârlık gösterdiler.

Bu mücadeleyi hangi vicdan yok sayabilir?

Kuşçubaşı Eşref ve Teşkilat-ı Mahsusa çevresindeki kadroları düşünelim.

Faaliyetlerinin tamamı elbette tartışmasız değildir. Ancak Osmanlı Devleti’nin en zor yıllarında farklı cephelerde yürütülen mücadeleleri anlamadan o nesli değerlendirmek mümkün müdür?

Süleyman Askerî Bey’i hatırlayalım.

Trablusgarp’ta ve Irak cephesinde görev yapan, askerî mücadelesinin bedelini hayatıyla ödeyen bu kuşağın mensuplarını yalnızca siyasi etiketlerle değerlendirmek tarihî hakikate haksızlıktır.

Bir de Ziya Gökalp’i, Ömer Seyfettin’i ve Türk Yurdu çevresinde gelişen millî fikir hareketlerini düşünelim.

Türkçenin, Türk kimliğinin, millî kültürün ve Türk milletinin geleceğinin tartışıldığı o yıllarda ortaya konulan fikrî çalışmalar, Cumhuriyet döneminin düşünce dünyasını da etkilemiştir.

Bütün bu tarihî birikimi yok sayıp İttihatçılığı yalnızca birkaç yanlış kararın toplamı gibi göstermek mümkün müdür?

ENVER PAŞA’YI ELEŞTİRMEK BAŞKA, ONUN İDEALİNİ İNKÂR ETMEK BAŞKADIR!

Enver Paşa’nın askerî ve siyasi kararları elbette eleştirilebilir.

Sarıkamış Harekâtı’nın ağır kayıpları, savaş yönetimindeki yanlış hesaplar ve dönemin siyasi sorumlulukları tarihî gerçekler ışığında değerlendirilmelidir.

Ancak Enver Paşa’nın hayatını yalnızca Sarıkamış üzerinden okumak da eksik bir tarih anlayışıdır.

O, Osmanlı Devleti’nin yıkılışına tanıklık etmiş, ardından Türkistan’da mücadeleye katılmış ve 1922 yılında bugünkü Tacikistan topraklarında hayatını kaybetmiştir.

Onun siyasi hedefleriyle, askerî kararlarıyla ve Türkistan’daki faaliyetleriyle ilgili farklı değerlendirmeler yapılabilir.

Fakat Türk dünyasına ilişkin ideallerini, mücadele azmini ve tarihî etkisini yok saymak doğru değildir.

Bir insanın hatasını söylemek adalettir. Hatasından hareketle bütün hayatını inkâr etmek ise adaletsizliktir.

CUMHURİYET’E UZANAN TARİHÎ BİRİKİM

Millî Mücadele’nin kadrolarına baktığımızda, son Osmanlı döneminin askerî ve siyasi ortamında yetişmiş pek çok isimle karşılaşırız.

Mustafa Kemal Atatürk’ün de gençlik yıllarında İttihat ve Terakki çevresiyle ilişkisi olmuştur. Ancak daha sonra bu hareketin yönetici kadrosundan farklı bir siyasi ve askerî yol izlemiştir.

Cumhuriyet’i doğrudan İttihat ve Terakki’nin devamı saymak tarihî bakımdan doğru değildir. Fakat son Osmanlı döneminde oluşan millî bilinç, teşkilatlanma tecrübesi ve bağımsızlık arayışlarının Cumhuriyet’e uzanan süreçte etkili olduğunu da inkâr edemeyiz.

Tarih birbirinden kopuk hadiselerden oluşmaz.

Bir neslin yaşadığı acılar, başka bir neslin aldığı derslere dönüşür. Bir dönemin yanlışları, sonraki dönemin doğru kararlarına zemin hazırlayabilir.

Bu nedenle İttihatçılığı anlamak, Cumhuriyet’in hangi tarihî şartlarda doğduğunu anlamaya da yardımcı olur.

İTTİHATÇILIK DÜŞMANLIĞI YAPANLARA BİRKAÇ SÖZÜM VAR!

Tarihî şahsiyetleri eleştirebilirsiniz.

İttihat ve Terakki’nin yönetim anlayışını, savaş kararlarını, siyasi yöntemlerini sorgulayabilirsiniz.

Hatta çok ağır eleştiriler de yapabilirsiniz.

Bunların hepsi tarihî tartışmanın meşru alanındadır.

Ama eleştiri başka, düşmanlık başkadır.

Bir hareketin yanlışlarını araştırmak başka, o hareketin milletin hafızasındaki bütün olumlu izlerini silmeye çalışmak başkadır.

Hele İttihatçılığı toptan kötüleyerek Türk milliyetçiliğinin tarihî köklerini itibarsızlaştırmaya kalkışmak, tarihî hakikatlere de fikrî dürüstlüğe de hizmet etmez.

Şunu da unutmayalım:

İttihatçılık tek bir şahsın, tek bir dönemin veya tek bir siyasi kararın adı değildir. İçerisinde farklı eğilimlerin, mücadelelerin, fedakârlıkların ve çelişkilerin bulunduğu büyük bir tarihî tecrübedir.

Onu anlamak için ne körü körüne hayranlık ne de peşin hükümlü düşmanlık gerekir.

Gereken şey bilgi, vicdan ve tarih şuurudur.

Ben İttihatçılığa böyle bakıyorum.

Türk milletinin en zor zamanlarında ortaya çıkan bağımsızlık arayışını, millî kimlik bilincini ve Türk dünyasına uzanan mefkûreyi önemsiyorum.

Yanlış yapanların yanlışlarını savunmak zorunda değiliz. Ama doğru işler yapanların hakkını teslim etmekten de kaçınamayız.

Çünkü tarih, ne yalnızca kahramanlık destanıdır ne de yalnızca hatalar defteri.

Tarih, milletlerin yaşadıklarından çıkardıkları derslerin toplamıdır.

Son sözüm şudur:

İttihatçıların hatalarını eleştirin, yanlışlarını ortaya koyun, kararlarını sorgulayın. Ama bunu yaparken Türk milletinin bağımsızlık iradesine, millî uyanışına ve büyük ideallerine düşmanlık etmeyin.

Çünkü benim için İttihatçılık, geçmişte kalmış bir siyasi teşkilattan çok daha fazlasıdır.

İttihatçılık, Türk’ün yeniden ayağa kalkma iradesidir.

Türk’ün kendisini bilmesidir.

Türk’ün istiklal aşkıdır.

Ve Türk’ün geleceğe dair büyük mefkûresidir!

Bu Yazıyı Paylaş