Sürü
Zekâ eşitliği, bilgi yarışı değildir; aynı derinlikte düşünebilme yetisidir.
Bu cümle uzun zamandır zihnimde dolaşıyor. Çünkü tek geldiğimiz şu âlemde, diliyle, tavrıyla, davranışıyla insan kalabilmeyi başaramamış harabeleri gördükçe kendime aynı soruyu soruyorum:
Ben bu âlemin neresindeyim?
Geçtiğimiz günlerde bir videoya denk geldim. Belki siz de görmüşsünüzdür. Bir koyun sürüsü sakin sakin otluyor. İçlerinden biri ayrılıyor; muhtemelen sürünün lideri. Ardındaki yüzlerce koyun, tek bir an bile durup düşünmeden onun peşine takılıyor. Yol, bir uçurumun kenarında son buluyor. Öndeki atlıyor. Ardındakiler de... Dakikalar içinde koskoca sürü yok telef.
O an düşündüm: Uçuruma götüren gerçekten uçurum muydu, yoksa düşünmeyi başkasına teslim etmek mi?
Sürüleşme tam da bu. Kendi aklını askıya alıp kalabalığın aklıyla hareket etmek... "Herkes gidiyorsa doğrudur." zannı, insanlığın en eski yanılgılarından biri.
Ne acıdır ki sürü psikolojisi yalnızca peşinden gitmeyi öğretmez; farklı yürüyeni de hedef gösterir. Kendisi gibi düşünmeyeni dinlemez, susturur. Anlamaya çalışmaz, yaftalar. Fikirle mücadele etmek yerine insanı linç eder.
Sürü, kendine benzemeyeni önce yalnızlaştırır, sonra susturur; en sonunda da susturmayı haklı gösterir. İşte o noktada insanların adaletinin üzerine basılır, değerleri çiğnenir, düşünceleri ezilir. Kalabalık büyürken vicdan küçülür. Ve en tehlikelisi de budur.
Kalabalık insana güven hissi verir. Ama her güven, doğru değildir. Tarih de bunun örnekleriyle doludur. Nice yanlışlar alkışlarla büyüdü, nice doğrular yalnız kaldı.
Kalabalık insana cesaret veriyor gibi görünür. Oysa çoğu zaman cesareti değil, sorumluluğu dağıtır. Kimse "Ben yaptım." demez; herkes "Herkes yapıyordu." diyerek vicdanını kalabalığın içine bırakır. En büyük haksızlıkların çoğu da işte bu cümlenin gölgesinde büyür.
Oysa hakikat, çoğunluğun olduğu yerde değil; vicdanın ve muhakemenin olduğu yerdedir.
Belki ben de zaman zaman kalabalığın konforuna sığındım. Belki sorgulamam gereken yerde sustum, belki de sadece çoğunluk öyle düşündüğü için bazı doğruları geç fark ettim. Bu satırları, birilerini yargılamak için değil; önce kendime ayna tutabilmek için yazıyorum. Çünkü insan, en çok kendi sessizliğini sorguladığında değişmeye başlar.
İnsan neden mutlaka bir gruba ait olmak zorunda hissetsin kendini? Tek başına düşünmek neden bu kadar korkutucu olsun? Oysa kişiliğin başladığı yer, kalabalığın bittiği yerdir. Bazen bir adım geri çekilmek, yüz adım öne gitmekten daha değerlidir.
Bugün en büyük ihtiyaç, daha yüksek sesle konuşanlar değil; daha derin düşünebilenlerdir. Zira zekâ, ezberleri tekrar etmek değil; gerektiğinde kalabalığa rağmen "Durun, bu yol nereye gidiyor?" diyebilmektir.
Ve yine de umudu elden bırakmıyorum.
Gözünü göğe çeviren için kurtuluş hâlâ mümkündür.
Çünkü umut, bazen sadece başını kaldırabilmektir.
Topluca bakmak gerekmez; önce insan kendisi bakmalı.
Uçuruma kalabalık gider; ufka ise düşünebilenler.
Yazarın Diğer Yazıları
Yorumlar
- Sedat Türe
Pek çok özdeyiş içeren güzel bir yazı. Tebrikler gönülden. Durun kalabalıklar bu cadde çıkmaz sokak..
