Köşe Yazısı

Türkiye’nin İmtiyaz Cenneti: Ruhsatla Zenginlik, Diplomasız İşletmecilik

İsmail Türk
İsmail Türk
3 dk Sesli Dinle 0

Türkiye’de herkesin gözünden kaçan ama hayatın tam ortasında duran bir garabet var: diploması olan açamıyor, ruhsatı olan açıyor; bilgisi olan çalışamıyor, imtiyazı olan çalıştırıyor.

Noterlik Garabeti

Bakın, örnek çok. Mesela noterler… Büyük şehirlerde bir veraset ilanı çıkartmak için üç–dört noter gezmek zorunda kalmanız kuvvetle muhtemeldir. Katip yetersizdir, noter imza atmazsa işlem yapılamaz. Ama masanın başında oturan kişilere bakıyorsunuz, çoğu hukuk eğitimi almamış, bambaşka alanlardan gelen insanlar. Hukuk diploması yok ama noter imzası şart. İşin ironisi burada.

Oysa en azından Adalet Yüksekokulu mezunlarının bu işlerde istihdam edilmesi çok daha doğru olur. Hem işin ciddiyetine uygun bir zemin sağlanır hem de ilgili eğitim almış binlerce gence iş kapısı açılır. Bu kadar açık bir çözüm ortadayken, hâlâ alakasız sektörlerden kişilerin noter masalarında çalıştırılması, Türkiye’nin ruhsat-imtiyaz çelişkisinin fotoğrafıdır.

Eczaneler: Ruhsat mı, Plaka mı?

Gelelim eczanelere… Türkiye’de eczane açmak neredeyse bir “taksi plakası” gibi. Ruhsat bir imtiyaz belgesi; eczane devrediliyor, satılıyor, miras gibi el değiştiriyor. Eczacılık diploması elbette şart, fakat ruhsat ayrı bir sermaye aracına dönüşmüş durumda. Dünyanın birçok ülkesinde isteyen herkes, gerekli hijyen ve denetim koşullarını yerine getirerek 24 saat eczane açabilir. Burada işin denetimini yapan devlet olur. Ama bizde “ruhsat” bizzat zenginlik aracıdır.

Bu yüzden eczaneler 24 saat açılamıyor, ilaç temini bile kısıtlı saatlere sıkıştırılmış durumda. Vatandaş mağdur, genç eczacılar ise ruhsat bedelinin altında eziliyor.

Taksi Plakası: Yatırım Aracı

Bir başka örnek: taksi plakaları… İstanbul’da bir taksi plakası lüks bir daire fiyatına satılıyor. Oysa taksicilik bir hizmet mesleğidir. Dünyanın birçok şehrinde isteyen herkes, gerekli mesleki ehliyeti aldıktan sonra taksi şoförlüğü yapabilir. Bizde ise plaka zenginlik aracına dönüşmüş durumda. Direksiyonun başına geçmeyen insanlar, sırf plakaya sahip oldukları için her gün binlerce lira kazanıyor. Çalışan şoför, emek veren, direksiyon sallayan kişi ise en düşük ücreti alıyor.

Bu da gösteriyor ki Türkiye’de taksicilik artık bir meslek değil, bir yatırım aracı haline gelmiş. Bunun adına meslek düzeni denmez, “ruhsat rantı” denir.

İmtiyazın Hükümranlığı

Aynı tablo başka alanlarda da var:
    •    Özel okullar… Eğitimci olmayan işadamları okul açıyor, eğitimci olmayan yöneticiler tayin ediliyor.
    •    Özel hastaneler… Doktor olmayan yatırımcılar zincir hastane kuruyor, asıl kararları hekimler değil, finansçılar alıyor.
    •    Akaryakıt istasyonları… Çoğu alanda aynı ruhsat ticari meta haline getirilmiş durumda.

Türkiye’nin ruhsat düzeni, mesleklerin doğasını bozmuş durumda. Meslek, diploma ve bilgiyle değil; ruhsatla ve imtiyazla yürütülüyor. Bu da sistemi denetimsiz, kuralsız ve adaletsiz hale getiriyor.

“Dünyanın denetimsiz, yaptırımsız cenneti” Türkiye Çünkü bizde asıl denetlenmesi gereken şeyler imtiyaza bağlanmış, gerisi boş bırakılmış. Eczane açan eczacı diplomasını satıyor, noter yanına alakasız kişileri çalıştırıyor, taksi plakası olan direksiyonun başına bile geçmeden para kazanıyor.

Bir ülkede meslekler gerçekten bilgiye, uzmanlığa ve liyakate göre icra edilmiyorsa, o ülke uzun vadede hem ekonomik hem de sosyal açıdan sıkıntıya girer. Bizim sorunumuz tam da burada: Türkiye’de ruhsatlar, mesleklerin üzerinde bir “ticari meta” haline gelmiş durumda.

Bu Yazıyı Paylaş