Köşe Yazısı

1739 Sayılı Kanun ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli

Serpil Güleçyüz
Serpil Güleçyüz
3 dk Sesli Dinle 0

Türk millî eğitim sistemi, bugün tarihsel süreç içinde kanunlarla kazanılmış hakları ile modernleşme iddiaları arasında kritik bir eşiktedir.

Bir yanda eğitim sisteminin anayasası sayılan 1739 Sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu, diğer yanda ise bu yapının üzerine inşa edilen (veya yer yer onu esneten) Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli bulunmaktadır. 

Bu iki metin, birbiriyle  karşılaştırıldığında örtüşen ve ayrılan noktalar görülmektedir.

Örtüşen Noktalar:
Her iki metnin de “kâğıt üzerindeki” ortak paydası, Türk milletinin değerlerini koruyan, vatansever ve ahlaklı bireyler yetiştirmektir.
Atatürk ilke ve devrimlerine bağlılık, millî kimliğin inşası ve fırsat eşitliği gibi kavramlar, Maarif Modeli’nde de temel referanslar olarak korunmaktadır.
Model, kanunun çizdiği “iyi insan, iyi vatandaş” profilini, 21. yüzyıl becerileriyle (eleştirel düşünme, dijital okuryazarlık vb.) tahkim etme iddiasındadır.

Ayrılan Noktalar:
Asıl farklılaşma, bu hedeflere “nasıl” ulaşılacağı noktasında ortaya çıkmaktadır:
 1739 sayılı kanun, öğretmenliği bir “uzmanlık ve ihtisas” mesleği olarak görürken; Maarif Modeli, “sosyal sorumluluk” ve “manevi danışmanlık” gibi kavramlarla eğitim sürecine okul dışı aktörlerin (vakıf, dernek, din görevlisi) girmesine kapı aralamaktadır.
Temel kanun daha rasyonel, bilgi odaklı ve akademik bir çerçeve çizerken; Maarif Modeli, “Erdem-Değer-Eylem” döngüsüyle eğitimi daha metafizik ve davranışsal bir zemine çekmektedir.

Modelin en zayıf karnı, uygulamadaki denetimsizlik ve pedagojik formasyon eksikliğidir:
Eğitim süreçlerinin, pedagojik formasyonu olmayan din görevlilerine veya vakıf ve dernek temsilcilerine açılması, eğitimin bilimselliğini ve profesyonelliğini zedeler. 

Değerler eğitimi'nin evrensel ve kapsayıcı bir dilden uzaklaşıp belirli bir dinî yorumun dayatmasına dönüşmesi, farklı inanç ve yaşam tarzına sahip ailelerin çocukları üzerinde mahalle baskısı oluşturabilir.

Sosyal sorumluluk projelerinin öğrenci notuna veya gelişim dosyasına (e-portfolyo) etki etmesi, öğrencileri istemedikleri ideolojik yapılarla muhatap olmaya zorlayan bir “not sopası”na dönüşebilir.

 Cumhuriyet Eğitimini Korumak
Sistemin tıkanıklıklarını aşmak ve riskleri bertaraf etmek için şu adımlar atılmalıdır:

-Sınıf içinde ve okul dışı etkinliklerde çocukla temas eden her bireyin, istisnasız olarak “pedagojik formasyon” ve “öğretmenlik lisansı” sahibi olması şart koşulmalıdır.

 -Okul dışı kurumlarla yapılan tüm protokoller, tarafsız akademik kurullar ve baroların eğitim komisyonları tarafından denetlenmelidir.

-Değerler eğitimi; sadece dinî ritüellerle değil, adalet, dürüstlük, çevre bilinci ve insan hakları gibi evrensel ve laik bir dille kurgulanmalıdır.

 -Müfredat ne olursa olsun, sınıftaki son söz Cumhuriyet’in yetiştirdiği liyakatli öğretmende kalmalı; dışarıdan gelen “danışman” veya “usta öğretici” figürlerine rehberlik yetkisi verilmemelidir.

Eğitim, bir milletin hafızası ve geleceğidir.
1739 Sayılı Kanun’un laik ve bilimsel özü, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin uygulama aşamasındaki risklerine karşı bir kalkan olarak kullanılmalıdır.
Maarif Modeli’nin sunduğu “bütüncül insan” tanımı, ehil olmayan ellerde bir “ideolojik kalıba dökme” aracına dönüşürse, okullarımız kamusal bir eğitim yuvası olmaktan çıkıp farklı yapıların nüfuz mücadelesi verdiği alanlara dönüşebilir.

Cumhuriyetimizin ikinci yüzyılın da ihtiyacımız olan tek şey; eğitimi dogmalara ve denetimsiz yapılara teslim etmek değil, 1739 sayılı yasanın çizdiği o sağlam çerçeveyi çağdaş pedagojiyle harmanlamaktır.

Yıllarını eğitime ve eğitim yöneticiliğine adamış biri olarak son sözüm:
Eğitim, bir maneviyat deneyi alanı değil; aklın ve bilimin ışığında bir özgürleşme sürecidir.
 

Bu Yazıyı Paylaş